Quốc Gia Hành Chánh    >> Home

Lâm – Bạn và Tôi

Huỳnh Nhân Hậu
Highland, một ngày cuối thu

     Nguyễn Trọng Lâm và tôi là hai người bạn nối khố. Phải nói là bạn nối khố là v́ cả hai đả từng là bạn học ngay từ khi c̣n là học sinh trường Trung Học Petrus Kư đến Đại Học Luật Khoa, rồi Học Viện Quốc Gia Hành Chánh và những tháng ngày sau đó.
     Lâm và tôi có nhiều cái giống và khác nhau. Giống ở cái dáng dấp bên ngoài, có đôi mắt một mí, có nụ cười chúm chím trên mói, có cái trầm ngâm mộc mạc ở cá tính người miền Nam. Nhưng ngược lại, cả hai khác biệt nhau về địa vị gia đ́nh, về số anh chị em trong nhà, và về lá số của cuộc đời. Tôi là con út trong gia đ́nh có bốn anh chị em nên được cưng chiều. Gia đ́nh tôi không giàu có nhưng Ba tôi có địa vị xă hội. Lâm là anh cả trong một gia đ́nh đông con. Ba Lâm là một nhân viên Bưu Điện, lương vừa đủ sống nếu không muốn nói là khá chật vật trong những năm vật giá leo thang. Nhà Lâm ở trong một ngỏ hẻm ở đường Cao Thắng mà số nhà có nhiều cái dấu gạc (/), nhà tôi là một công thự của Bộ Quốc Pḥng ở đường Tú Xương, một con đường nổi tiếng là đẹp dưới những tàng cây lớn và chỉ dành riêng cho những ngôi biệt thự lớn. Nhưng có lẻ cái khác biệt nhiều nhất giữa hai chúng tôi là cuộc đời mà tạo hóa đả an bài cho hai con người. Cái khác biệt đó không nhiều ở giai đoạn đầu mà tách biệt rất xa sau những tháng năm và biến cố của đất nước.
     Xin quư bạn hảy cho tôi một cơ hội để tŕnh bày những cảm nghỉ của ḿnh cùng  những biến chuyển của cuộc đời xoay vần theo năm tháng.

@

     Như trên đả nói, tôi sinh ra và lớn lên trong một gia đ́nh có tiếng tăm và địa vị. Tuy vậy, Cha Mẹ tôi thường khuyên bảo tôi sinh hoạt với tất cả các bạn bè trong trường không phân biệt sang hèn. Ba tôi c̣n kể lại cho chị em chúng tôi nghe Ông vốn xuất thân từ gia đ́nh ở miền quê, không giàu nhưng cố gắng và đả vươn lên từ nhiều khó khăn và đả có nhiều bạn ở nhiều giai cấp khác nhau.
     Thuở thiếu thời,  tôi có những khoản thời gian rất cô đơn trong những ngày đi học dưới mái trường Tiểu học và Trung Học. Tôi vốn ít nói và thiếu những lanh lợi như những trẻ khác cùng lớp nên mặc dù tôi không hề phân chia giai cấp khi lựa chọn bạn, tôi vẩn rất khó mà làm thân với các bạn cùng lớp. Có lẻ v́ tôi không biết nói lên cảm nghỉ của ḿnh, có lẻ tôi lờ khờ nên chơi với tôi không có ǵ vui. và có lẻ v́ tôi ít nói nên bạn ở gia đ́nh nghèo hay trung lưu tưởng rằng tôi xa cách với họ. Ngược lại, tôi lại không thích làm thân với những bạn thuộc gia đ́nh giàu có. Tôi có nói chuyện và đi chơi với những người này một vài lần nhưng không cảm thấy thích làm thân với họ. Nói tóm lại. tôi bị giằng co giữa hai giai cấp và cuối cùng bị cả hai bỏ rơi một cách thăm thương. Nhiều lúc tôi củng cảm thấy buồn v́ không có bạn, nhưng tôi tự tạo niềm vui với anh chị em ruột trong nhà và những con chó, con cá lia thia hoặc những con gà ṇi mà tôi nuôi.  Có những mùa hè tới, tôi vui khi xa Trường xa bạn v́ được trở về sinh hoạt nhiều hơn với anh chị em ruột. Tôi không hề nhớ bạn hay sợ chia tay lúc bải trường.
     Lúc c̣n ở Trường Tiểu Học, tôi chỉ nhớ một người bạn nghèo ngồi cạnh tôi ở lớp Ba tên là Đường. Anh là một đứa trẻ phải bán báo sau giờ học. Có lần Đường đả khóc v́ không thuộc bài và nhiều bạn khác năn nỉ với Thầy giáo là anh phải chạy đi bán báo độ nhật không có th́ giờ học bài.  Năm kế tiếp, tôi không thấy Đường nửa và không biết cuộc đời anh trôi nổi ra sao….
     Lúc ở trường Trung Học Petrus Kư, tôi quen với Lâm từ lớp đệ Thất. Tại ngôi Trường nầy, tôi củng có quen một vài đứa con chủ Công Ty xuất nhập cảng, có đi chơi vài lần nhưng không hợp tính. Đến thời Trung Học Đệ Nhị Cấp, tức là lớp đệ Tam trờ lên, tôi theo học Ban A (Vạn Vật) c̣n Lâm theo Ban B (Toán). Thời gian này, tôi đi chơi với Lâm và các bạn cùng lớp với Lâm là Minh và Hưng. Thỉnh thoảng, Lâm có đến nhà tôi chơi cùng với Hưng, Minh nhưng hầu như tôi đến t́m Lâm thường xuyên hơn. Nhà Lâm ở gấn xóm nhà Minh và Hưng nên hẹn nhau ở đó tiện hơn; Vả lại, tôi dựa vào Lâm nhiều hơn là Lâm cần tôi. Tôi ch́ có một ḿnh Lâm là bạn để đi chơi, c̣n Lâm không cần có tôi củng đả luôn có Hưng và Minh. Chúng tôi đả từng tắm mưa chung, đá banh ở nhà tôi xong xịt nước ướt ngoi quần áo, đi vô nhà tắm tắm lại chung với nhau rồi thằng này chỉ ‘cái của nợ’ thằng kia rồi cười rúc rích ….. Cái tuổi trẻ thật là rắn mắc và hồn nhiên.
     Sau nầy, khi lớn lên theo năm tháng và theo thời cuộc, chúng tôi  lo lắng về các cuộc thi Tú Tài, các ngành học ở bậc Đại học, và chính sách Tổng động viên đeo duổi. Minh là con duy nhất trong gia đ́nh có cha mẹ già trên 60 tuổi nên không lo âu về quân dịch, chọn Đại Học Văn Khoa sau khi đổ Tú Tài; Hưng là học sinh xuất sắc đả đổ Tú Tài hạng B́nh và sau đó trúng tuyển vào Đại Học Y Khoa Sài-G̣n. Chỉ c̣n có tôi và Lâm lẹt đẹt và lo âu theo thời cuộc. Sau khi Ba tôi quyết định từ chối chương tŕnh du học tự túc của tôi tại Washington DC Hoa Kỳ vào giờ chót v́ nghỉ không đủ tiền trả học phí, tôi bị trể hết các cuộc thi vào các trường Đại Học thi tuyển khác mà tôi đả không nộp đơn từ trước. Cuối cùng, tôi và Lâm lại chen chúc giành ghế ngồi tại Đại Giảng Đường Luật Khoa Sàigon.
     Ngày Lâm chạy dến nhà tôi để thông báo cho tôi biết hắn và tôi đả trúng tuyển vào Học Viện Quốc Gia Hành Chánh là lúc cả hai cảm thấy sung sướng vui mừng vô hạn. Tôi cảm thấy như t́m được môt con đường sáng, một chân trời hạnh phúc rộng mở mà tôi đả lựa chọn cho suốt một cuộc đời. Tôi nghỉ cái nghiệp công chức từ đây gắn liền với tôi như một huyền thoại mà tôi đang tập tành bước theo những vết chân của Ba tôi.
     Nhưng, những năm tháng ở Học Viện Quốc Gia Hành Chánh tôi lại không có nhiều kỷ niệm với Lâm như trước. Học Viện sắp đạt chổ ngồi cho sinh viên theo mẩu tự của tên họ. Tôi được chỉ định ngồi cạnh Hảo và Hồ Hàng; c̣n Lâm ngồi gần cạnh Bùi Tấn Luận, Nguyễn thanh Lương. Tánh tôi lại ít nói và ít làm thân với ai, trong lúc Lâm có một nhóm bạn mới như Bùi Tấn Luận, Huỳnh văn Phước, Nguyễn thanh Quang, Nguyễn Thanh Lương ….. Tánh t́nh Lâm rất dể mến và dể ḥa đồng với mọi người nên hắn kết nhiều bạn mới dể dàng. Tôi lại trở thành ‘người Việt cô đơn và thầm lặng’. Một cái ǵ vô h́nh ngăn cách đả đặt ra giửa tôi với những người bạn khác cùng lớp.  Tôi vẩn đối xử lịch sự với tất cả bạn chung quanh nhưng ai củng nh́n tôi với cái nh́n khác biệt. Tôi có cái cảm giác như mọi người nghi ngờ bản chất và khả năng của tôi nên tôi cố gắng học hành để đánh tan cái ám ảnh tôi là con Ông lớn dựa thế mà vô tài. Cuối cùng tôi thành công trong việc học v́ luôn đổ hạng rất cao trong danh sách lên lớp mổi năm (Từ hạng 2 đến hạng 4 trong số 104 sinh viên). Tuy vậy,  những ngày cuối tuần tôi không có đi chơi với bạn học Quốc Gia Hành Chánh mà thường đi chơi với  người bạn là con một gia đ́nh buôn bán thân với Cha Mẹ tôi. Anh tên là Nguyển văn Nguyện học trường  Kỷ thuật Việt Đức và tánh t́nh rất hào sảng.  Những năm tháng đó, vào tuổi thanh niên trẻ, tôi và Nguyện đi nghe nhạc pḥng trà, đi dạo phố, đi ciné, đi ‘bal’ khiêu vủ, và đi kiếm "đào"…… Nguyện cao lớn (1 thước 75) và lịch thiệp nên dề bắt đào hơn tôi.
     Măi cho đến năm cuối của chương tŕnh Ban Đốc Sự, tôi mới cảm thấy dể làm thân hơn với  một số bạn bè cùng lớp ở Học Viện Quốc Gia Hành Chánh. Sau những năm thực tập tại địa phương và sau những lần huấn luyện tại Quân Trường Quang Trung, tôi cảm thấy có nhiều kỷ niệm hơn với các bạn như Huỳnh Hửu Hảo, Đặng B́nh Tước, Bùi Hoàng Minh, Thạch Ngọc Hoài, và Trần Bạch Thu.  Sau lần đi chiến dịch tuyên truyền đấu tranh chính trị tại Quận B́nh Chánh về cuộc ḥa đàm Paris, tôi nổi hứng vài lần tổ chức tiệc uống rượu tại nhà tôi với Thu, Minh, Lâm, Hoài, Hảo, Tước…. Những lần ấy cả bọn say khướt v́ uống “xà bần” đủ loại rượu và tôi có nhiều kỷ niệm khó quên với các bạn nầy.
     Năm tháng cứ trôi dần. Năm 1972, chúng tôi tốt nghiệp và hành trang đón nhận sứ mạng phục vụ của một người cán bộ Hành Chánh trong giai đoạn đất nước khó khăn nhất. Bạn bè lại phân tán. Trong khi tôi quyết định chọn ở lại làm việc tại Trung Ương th́ Lâm, Minh, Hảo, Hoài, Tước, Thu đều ủy thác sự nghiệp bắt đầu ở cơ sở Địa Phương. Từ dạo đó, tôi chỉ thỉnh thoảng gặp lại Hảo trong những lần hắn về phép, tâm sự những khó khăn. Lâm và các bạn khác th́ không gặp nhưng có nghe tin tức chuyền miệng từ các bạn cùng khoá. Riêng những dịp gần Noel và Tết ta tôi thường ghé hỏi thăm Lâm tại nhà Ba Má của Lâm. Tôi được biết Lâm có vẻ vui và phù hợp với công việc làm ờ địa phương, nghỉa là có triển vọng thành công trong sự nghiệp tương lai.
     Nói chung, cuộc đời và sự nghiệp của tôi và Lâm có vẻ đang thăng tiến theo thời gian và mang nhiều niềm tin hy vọng của tuổi trẻ. Lá số của tôi và Lâm đang phát theo năm tháng và có chiều hướng như nhau, không phân biệt tôi là con Ông lớn c̣n Lâm là con một gia đ́nh b́nh thường, dân giả. Ngược lại, những thời gian đầu làm việc ở Trung Ương, tôi và Nguyễn Trung Quang đôi khi c̣n có cảm giác tủi thân như bị chèn ép và đối xử bất công trong công việc. Nhiều lúc tôi và Quang đả uất ức và tiếc thầm là đả không chọn về địa phương làm việc mà không dám thổ lộ với ai là ḿnh đả quyết định sai lầm!

@ 

     Mùa thu năm 1975, nước mất nhà tan, Cộng Sản tràn vào, cuộc đời của mọi người miền Nam Việt Nam chúng ta đi vào một cơn lốc lớn. Người người ai cũng có cái thất vọng, cái đau khổ riêng, cái vất vả để cố t́m miếng ăn hằng ngày. Nhà tôi củng không ngoài cái định luật đó nên cứ lần lượt bán đổ bán tháo đồ vật tư hửu từ chiếc xe, tủ bàn, đến cái chén cổ của Ông Bà để lại …..
     Tôi ra tŕnh diện học tập cải tạo vào lúc đứa con đầu ḷng mới sinh có 3 ngày, c̣n nằm trong Bệnh Viện.  Tôi đến từ giả vợ và con ở nhà thương rồi tất tả ra đi mà không dám quay đầu nh́n lại.  Rồi tôi gặp lại Lâm ở địa điểm tập trung là trường Trung Học Petrus Kư - trường học cũ của chúng tôi, ở đúng vào một lớp học mà chúng tôi đả mài đủng quần trên ghế nhà Trường vào năm học lớp Đệ Lục. Củng tại địa điểm nầy, tôi  c̣n gặp thêm Lư thế Kiệt, Nguyễn Thanh Quang, Mă thành Nghĩa, Nguyển Tấn Phát, và vài bạn khác.
     Cũng nhự bao nhiêu người tù cải tạo, cuộc đời chúng tôi rơi vào giai đoạn cùng cực, hẩm hiu, và chịu những dằn vặt, đớn đau về thể chất lẩn tinh thần.  Nhưng Lâm và tôi chấp nhận sự kiện v́ nghỉ rằng ḿnh đà thua cuộc, ở bước đường cùng, không có ǵ phải lo sợ, kể cả cái chết. Bổng một hôm, Lâm và tôi được thả về sớm hơn mọi người. Ḷng tôi cứ tưởng chừng như ḿnh đả qua hết cái nạn rồi, hết lúc suy trầm rồi, và có thể bắt đầu lại cuộc đời. Nhưng ḷng sung sướng đó chưa được bao lâu, th́ chúng tôi mới phác giác ra là chúng tôi không thể bắt đầu làm lại cuộc đời như thầm tưởng, mà chúng tôi vẩn luôn bị khinh miệt, kèm kẹp và găp khó khăn tai các cơ sở Công An địa phương.  Tôi lại nh́n thấy anh Quang già đi bán kem, Bùi Hoàng Minh chạy chiếc xe đạp chở đầy đồ bán lỉnh kỉnh đi bán dạo, chị dâu tôi cầm cái mùng, cái áo củ rao bán ờ chợ Trời….. Rồi tôi lại nghe Bùi Hoàng Minh mất tích, vài người quen “bốc hơi” không biết vô khu chiến đấu hay vượt biên?.... Riêng Lâm th́ không chịu nổi cuộc sống ở Saigon nửa, không t́m được cái ǵ làm để kiếm ăn nên nói với tôi là hắn dự định sẻ về Cần Thơ làm ruộng. Tôi có tâm sự với hắn, nhắc rằng nhiều người khuyên phải bám thành phố mà sống, it bị áp bức. Lâm cười nói, ‘Ờ thành phố mà không có ǵ để ăn th́ lấy ǵ mà sống?’  Nói rồi hắn khoe con hắn (bằng tuổi con tôi) khoẻ mạnh bụ bẩm lắm cần bồi dưởng thêm. Vốn tánh người miền Nam, hắn nói bộc trực với tôi mà không sợ mích ḷng: ‘Con mầy ốm yếu quá, không được ngon lành như con tao đâu!’.  Tôi chỉ cười mà không đáp, không hờn giận v́ thông cảm với t́nh thương hắn đặt hết cho con và cái tính mộc mạc của hắn.
     Ngay trong năm Lâm bỏ thành phố về quê, tôi ‘bốc hơi’ đi vượt biên và trót lọt. Vậy là bạn bè biền biệt chia xa. Những tháng ngày nằm trên đảo Paulo Bidong để chờ được nhận đi định cư, nhiều lúc tôi củng c̣n nhớ đến Lâm và không biết nó sống ra sao, nhưng tạm tin rằng nó sẻ thích ứng với việc đồng áng, cũng như bản tính dể ḥa đồng của hắn vậy. Tôi lại nghỉ: nhiều người đang lo ngại cho tôi ốm yếu,  không dể thích ứng với mọi hoàn cảnh, hơi đâu tôi lại lo ngại cho Lâm? Vậy mà con người tôi lại đáp ứng với những thời kỳ khó khăn nhất một cách huyền diệu. Lúc đi làm lặt vặt  kiếm cơm ở Việt Nam th́ làm ở đâu củng được người ta thương; lúc đi ghe tàu vượt biên gặp sóng gió v́ bảo tố th́ tôi lại không bị say sóng một chút nào mà c̣n đứng lẹn giúp những người khác; Lúc đến đảo, chỉ có hai bàn tay trắng yếu đuối, nhưng găp lại các bà con khác của tôi, lại gặp Nguyễn Trung Quang, Trang Hồng Phi, Lư thế Kiệt và kết thêm với rất nhiều bạn bè văn nghệ trẻ rất vui vẻ….
     Đến lúc bước chân vào đất Mỷ, cuộc đời gia đ́nh tôi lại xoay vần ờ một khúc quanh mới.  Với hai bàn tay trắng, vợ chồng tôi và con trai 3 tuổi, bắt đầu dựng lại cuộc đời bằng những nhọc nhằn và những giọt nước mắt. Làm lụng cực khổ đả đành mà chẳng có dư bao nhiêu, và có chút ít nào th́ muốn gửi về cho Cha Mẹ c̣n kẹt lại.  Nhiều lần đi gửi một gói quà nhỏ, nh́n thấy người ta gửi từng kiện hàng lớn cho gia đ́nh rồi về nằm tủi thân ôm mặt khóc. Vất vả, nhưng vợ chồng tôi rán nương nhau sống và t́m cách đi học lại để mong có cái nghề chuyên môn, đở lao động chân tay. Những năm sau tôi t́m cách hỏi thăm tin tức của Lâm và được biết nó đủ ăn qua ngày. Lâm sống ở Phụng Hiệp, tỉnh Cần Thơ, không làm ruộng nổi nên chuyển qua nghề hớt tóc độ nhật. Mổi năm vào dịp Tết hắn có về ghé thăm Ba Mẹ tôi. Những lần như vậy Ba tôi thấy nó giống từa tựa như tôi nên cảm mến và thường dúi cho nó ít tiền để nó tẩm bổ. Lần nào nó ghé th́ Ba Mẹ tôi cũng đều khóc v́ nhớ đến tôi.
     Vào khoăng đầu năm 1981, nghĩa là độ một năm sau khi tôi đặt chân lên đất Mỷ, tôi nhận được thư của Lâm. Hắn vẩn nói là nghề hớt tóc sống được lắm. Tôi tin lời Lâm v́ nghỉ rằng nó hề hà với cuộc sống, có lẻ dể thích hợp với cuộc sống ở một Tỉnh miền Tây Nam Phần. Tôi viết thơ trả lời và than cuộc sống bên đây vừa buồn, vừa tủi, vừa vất vả nhưng có làm th́ có ăn. Tôi gởi quà về cho Cha Mẹ và Anh Chị c̣n kẹt lại th́ nhín thêm chút quà cho con nó.  Thời bấy giờ, nhận được một gói bột ngọt, vài cái kem đánh răng, vài hộp xà bông là vui mừng lắm rồi.
     Bẳng đi một dạo, tôi lại được thư của Lâm. Lần nầy Lâm và vợ cầu cứu để giúp đở y bị nợ nần vay mượn với lải suất quá cao. Lâm than bị chủ nợ đ̣i dồn dập và Công An địa Phương đ̣i bắt bỏ tù nếu không trả đủ.  Tôi không biết làm ǵ khác hơn là chuyển thơ kêu cứu và gởi đến các bạn bè quen biết Lâm. Thời đó, ai củng chật vật và chỉ có vài người bạn đếm trên đầu ngón tay. Tổng cộng thu được $600 đô trong đó có Lê Phước Ba và Triệu thị Ngà (100), Dương Đức Bản (100), Nguyển Thanh Lương (100), Lư thế Kiệt (100), Dương thị Hoè (30), và tôi (200). Tôi gửi tiền cho Lâm xong được biết chỉ đủ trả tiền lời, c̣n tiền vốn cứ chồng chất…… Vợ Lâm đi làm “đồng bóng” để kiếm thêm lợi tức. Tôi nghe đau xót cho người bạn nối khố mà không biết làm sao dám mở miệng hỏi thêm bạn bè một lần nửa, đành ngậm miệng. Vả lại, tôi củng túng hụt vào thời điểm mà vợ chồng tôi bỏ việc làm để đi học lại. Điều đáng nói là Lâm tự trọng không viết xin thêm. Tôi im lặng và Lâm củng im lặng. Sau đó, tôi chỉ được biết tin tức của Lâm qua Cha Mẹ tôi vẩn đều đặn ĺ x́ khá khá cho con nó trong những lần nó về Saigon. Me tôi nói nó đở hơn trước v́ không bị người ta bắt chẹt nửa mà không biết nó giải quyết bằng cách nào? Mẹ tôi lại nghe nó nói: ‘Con hớt tóc củng được lắm Bác, củng giống như Bác làm nghề uốn tóc vậy’.  Tôi mỉm cười và chỉ nghỉ tới cái gương mặt cứng cỏi, chấp nhận của hắn trước mọi hoàn cảnh.  Tôi chưa nghe nó than thân trách phận bao giờ; tôi củng không nghe nó mở miệng xin thêm tiền sau lần cầu cứu truớc đây. Tôi biết nó tự trọng và chấp nhận. Năm 2002, tôi có gửi cho nó thêm 100 đô nhưng tiền đả không tới tay v́ người về Việt Nam đả quên mất cái check tôi dă gửi.
     Hôm dự Đại Hội Quốc Gia Hành Chánh ở Nam California, tôi gặp Huỳnh văn Phước thố lộ năm trước có về Việt Nam. Phước nói, ‘Lâm nghèo lắm nhưng chắc bây giờ đở rồi v́ nó lên Saigon sống để nuôi Má nó. Nghề hớt tóc nó truyền lại cho con trai lớn tiếp tục làm tại Phụng Hiệp, Cần Thơ’.  Tôi chợt cảm thương cái ḷng hiếu thảo của Lâm đả bỏ nhà, bỏ việc để lên Saigon nuôi mẹ lúc tuổi già yếu. C̣n thằng con trai, ngày nào Lâm đả hảnh diện nói  ‘con tao bảnh hơn con mầy’, bây giờ nối nghiệp cha làm nghề hớc tóc độ nhật. Nghề nào cũng là nghề, cũng có cái danh dự của nó, nhưng trí óc Lâm thông minh hơn tôi mà ngày ngày cầm cái kéo, cái tông-đơ sinh sống đến hơn 55 tuổi, nay truyền lại cho thằng con trai trưởng. Con trai nó chắc không kém thông minh hơn con tôi.  C̣n vợ Lâm không nghe nói tới nhưng nghe lúc trước làm nghề ‘lên đồng’ để kiếm tiền thêm, thật là đau ḷng. Nh́n lại gia đ́nh ḿnh, tôi không tài giỏi hơn ai nhưng được may mắn ở đất tự do, tự xoay trở đi học lại lấy bằng cử nhân và c̣n giử được công việc làm. Vơ tôi cũng làm ở cơ quan điện toán. Các con trai tôi đều tốt nghiệp Đại Học giống như hầu hết tất cả con cái của các bạn bè cùng khoá ở hải ngoại.
     Cái khác nhau của ngày tháng c̣n lại nầy của cuộc đời tôi và Lâm quả là hai h́nh ảnh khác biệt. Tôi mong là Lâm an phận với cuộc sống của nó và gia đ́nh nó, và vui với cái ǵ nó có, nhưng thật ra lá số của nó đả quá khác biệt với tôi, với tất cả các bạn bè đả ra đi tỵ nạn. Làm sao bạn có thể tưởng tượng được cái ngậm ngùi mà người cha nh́n lại vợ con ḿnh hẩm hiu buồn tẻ trong cuộc sống lao động và đạm bạc? Làm sao cắt nghĩa được nổi ḷng của Lâm khi nghỉ rằng nó luôn luôn giỏi toán hợn tôi mà bây giờ nó vất vả, lao đao trong tuổi xế chiều? Và làm sao nó khỏi đau ḷng khi thấy vợ nó đả đi làm cái nghề có tính cách bất đắc dỉ để kiếm tiền? Vân vân và vân vân...

@

     Hơn hai mươi lăm năm đả trôi qua. Nh́n lại cái đầu bọn ḿnh ai củng đả nhiều tóc bạc. Mọi người chúng ta ai củng có cái buồn và khó khăn riêng. Không phải ai ai ở hải ngoại củng may mắn và thành công. Củng c̣n có những bạn bè làm công việc lao động chân tay không phù hợp kỷ năng cho đến hết cuộc đời. Củng c̣n có bạn vẩn c̣n loay hoay với những băn khoăn v́ không mấy hạnh phúc. Có bạn c̣n đang đau khổ v́ con cái và v́ hoàn cảnh gia đ́nh đổ vở. Có bạn phát giác ra là có dấu hiệu của  bệnh tật trầm kha. Và cũng có nhiều bạn cảm thấy tủi thân v́ thua kém các bạn bè khác.
     Bạn ơi, mọi người chúng ta có cái số, không phải ai củng như nhau. Tôi có thể may mắn hơn một số bạn bè khác, và củng thua kém về lợi tức khi so với một số bạn khác. Nhưng đó là số phần của mổi người, là số phần mà Ơn Trên đả an bài cho mổi một sinh vật trên trái đất nầy. Nhưng mà Bạn giàu, tôi nghèo, có ǵ đáng bực dọc đâu? Tôi giàu bạn nghèo, cũng không có ǵ đáng hảnh diện. Bạn thành công tôi thất bại hay ngược lại cũng chẳng có ǵ đáng nêu ra để khen chê.  Tôi đả từng nói là tôi được Trời ưu đải từ khi được sinh ra và lớn lên trong một gia d́nh có địa vị xă hội, nhưng tôi đâu lấy đó làm hảnh diện? Tôi chỉ thầm tạ ơn Trời đả cho tôi cuộc sống b́nh an và may mắn.  Nhưng tôi muốn các bạn hảy cùng tôi nh́n xuống người bạn củ của ḿnh là Nguyễn Trọng Lâm và các bạn khốn khó khác…. Ít ra, bạn đang sống ở hải ngoại củng có đủ ăn, đủ sống; con cái bạn luôn có cơ hội để học hành và vươn lên trong xă hội mới.  Vậy ta c̣n mong ǵ hơn là chấp nhận cuộc sống hiện tại để vun bồi cho thế hệ tương lai? Những lúc đau buồn hoặc khó khăn, bạn hảy nh́n lại h́nh ảnh của gia đ́nh Lâm để thấy rằng ḿnh vẩn c̣n may mắn.
     C̣n nh́n xa hơn nửa, ta thấy  những người bạn củ đả lần lượt vỉnh viển ra đi. Một  Bùi Hoàng Minh và gia đ́nh chết trên đường vượt biển, Ngô Tấn Điệp chết v́ tai nạn lưu thông tại quê nhà khi sinh sống bằng nghề lái xe đ̣, Thạch ngọc Hoài, Quăng Tài, Đèo văn Ngày vùi thân nơi chốn xa xăm nào đó không ai biết rỏ lư do, Nguyễn Phước chết v́ bệnh tật ở Hoa Kỳ lúc chỉ 35 tuổi, Trương Minh Hoà, Trương thị Đào đả từ bỏ cuộc đời, và gần đây Trần thị Thu Thuỷ, Nguyển thị Thanh Tân dả vỉnh viển ra đi vào ḷng dất…. Có ai biết trước được ngày nào rồi  ta sẻ chia tay với người thân và bạn bè viển xứ? Phải chăng chúng ta hảy nhớ lại những sự kiện đó rồi chấp nhận hạnh phúc và đắng cay của cuộc đời?
     Vả lại, cuộc dời phải chăng là những chuổi thăng trầm không sao lường được?. Mới ngày nào Lâm tưởng rằng hắn đả may mắn dược thả ra tù sớm hơn bạn bè khác có cơ hội đi làm ruộng, sớm làm lại cuộc đời. Hắn đâu biết rằng đi cải tạo dưới 2 năm không hội đủ diều kiện để xuất cảnh diện HO? C̣n cái địa vị của gia đ́nh tôi ngày nào, có giai đoạn chính nó đả trở thành những tủi nhục và khó khăn đến tận cùng. Cái vinh hay cái nhục, cái thăng hay trầm, ở mổi giai đoạn, ai đả biết đâu là hên hay xui, thành công hay thất bại? Ngoài ra, bạn có nhiều tiền củng chưa hẳn là t́m được chân hạnh phúc. Gia đ́nh và những cám dổ xă hội, những đua chen danh lợi cũng là những vấp ngả của cuộc đời mà không ai lường trước được hậu quả ra sao. C̣n con cái có nghe lời, hiếu thảo với Cha Mẹ hay không củng chỉ là một đợi chờ từ phép lạ, sao đảm bảo được là ḿnh luôn thành công và hạnh phúc?
     Vậy ta hảy tạm bằng ḷng với cái ǵ ḿnh đang có, cố vươn lên, và hảy luôn cầu nguyện Ơn Trên. C̣n ở tuổi xế chiều như chúng ta, ta phải làm ǵ đây trong quảng đời ngắn ngủi nầy, nếu không phải là bỏ đi những tị hiềm và cố gắng chia xẻ  nhau trong t́nh thương thật sự của con người?
     Thân chúc tất cả các bạn bè tôi luôn được hạnh phúc, b́nh yên và may mắn trong cỏi đời nầy.                                

     Lời người viết:

     Cho dù cuộc đời của con người là câu chuyện đả được ghi lại trong kư ức, tên nhân vật Nguyễn Trọng Lâm là tên giả tưởng, để tránh động chạm đến một người c̣n tại thế.
     Các bạn tôi ơi, hảy thương nhớ đến Lâm và chia xẻ những ǵ bạn có thể làm được nếu bạn c̣n nhớ đến người bạn nhỏ nhắn và dể thương nầy.