Bên ngoài trời hâm hấp nóng và khói tỏa mù
mịt từ những ống nhả khói của nhiều loại xe gắn máy. Cái nóng nực của
những ngày hè mà Sài G̣n không mưa gió làm người ta ẩm ướt như vừa tập thể
dục xong. Vậy mà Ông Năm Phú cảm thấy dễ chịu lạ. Ông nhấp nhẹ tách trà
nóng và nh́n quanh căn phố nhỏ của người bạn cũ Ông vừa đến thăm. Một con
phố nhỏ nằm thụp trong hẻm của một con đường lớn. Một lô con nít không
biết từ đâu đến, thập tḥ trước cửa nh́n Ông quan sát. Vài đứa con trai
trần trùi trụi nói nhỏ cho nhau nghe “Việt Kiều ở Mỹ mới về đó, ‘đẹp trai’
quá phải không mậy?”. Cả bọn cười vang vui vẻ. Ông cũng cười nhưng nụ
cười phảng phất sự chua cay. Người bạn của Ông mặc vỏn vẹn chiếc quần đùi,
chiếc áo thung ba lổ rách mướp và cũng gác chân nh́n Ông không chớp. Rơ
thật là cuộc sống của Ông Hai Cần không mấy khá v́ quanh nhà vương vất đủ
thứ đồ cũ mà Ông tiếc không muốn bỏ. Từ cái tủ mục nát đến chồng giấy báo
cũ ngả màu chất thành đống và những lọ, vỏ chai, lon bia chờ đem đi
bán. Vậy mà hai người bạn nh́n nhau như đánh giá và thèm thuồng cái vị
trí của mỗi người.
Ông Năm mở lời để tránh sự ngại ngùng của bạn:
- Tôi về đến đây được hai ngày. Nh́n thấy cảnh cũ,
người xưa tôi vô cùng xúc động anh Hai à. Với từng tuổi của ḿnh, đă gần
đất xa trời mà c̣n gặp lại nhau đây thật là mừng mừng tủi tủi. Gặp lại
anh, tôi mừng lắm….Sao, dạo này anh thấy trong người có khỏe không?
- Tôi đau yếu chầm chập anh Năm à. Thuốc thang cũng có
mà chẳng thấy bớt. Thôi th́ cứ rán thêm ngày nào hay ngày nấy. Tụi nhỏ
cũng ráng lo cho tôi nhưng có lẽ chúng cũng đă hết sức rồi. Đành theo ư
trời vậy. Thấy anh hồng hào khỏe mạnh, tôi ao ước được như anh vậy…
Ông Năm lắc đầu, vuốt mái tóc bạc trắng rồi từ tốn trả
lời.
- Thấy vậy mà không phải vậy. Có những điều tôi có mà
anh không có; nhưng ngược lại, cũng có những điều anh có mà tôi không
có. Sẵn anh em ḿnh gặp nhau đây, đă hơn hai mươi năm rồi c̣n ǵ, tôi muốn
tâm t́nh cuộc sống thăng trầm của tôi trong những ngày tháng gần đây cho
anh nghe để anh thông cảm…
* * *
Thành phố Dallas thuộc tiểu bang Texas,
Hoa Kỳ. Chín giờ sáng nhưng chưa hé ánh ban mai. Trời cuối mùa Thu, mây
xám giăng đầy và bắt đầu trở lạnh. Ông Năm ngồi thu ḿnh trên chiếc ghế
mây và nh́n ra ng̣ai khung cửa sổ. Gió thổi vi vút làm rơi lả tả những
chiếc lá vàng. Những chiếc lá rơi tưởng chừng như cuộc đời của những người
già đang sống trong Viện Dưỡng Lăo này vậy. Người lao công đang quét những
chiếc lá khô héo đó trên một khoảng sân rất rộng và bỏ vào bao để không ai
thấy cái vất vưởng của cành khô lá úa. Ông Năm ngồi bất động nhưng nh́n
chăm chú không bỏ lỡ bất cứ một di động nào của cảnh vật bên ngoài. Và ông
ngồi như vậy rất lâu, mỗi ngày, ngày nào cũng như ngày nấy, tháng này qua
tháng nọ.
Cảnh vật đối với ông cũng có vài thay đổi nhưng cũng
vẫn chỉ là khung cảnh buồn chán đó. Nó cũng giống như cuộc đời của
Ông vậy. Nó cũng trải qua biết bao cuộc thăng trầm nhưng cũng vẫn buồn
chán khi nh́n lại tấm thân già nua hầu như vô dụng trên mảnh đất tạm
dung. Tuổi trẻ đă qua đi, không c̣n làm ǵ được để đóng góp trên cái xă
hội máy móc và tân tiến này. Nhất là từ khi vợ Ông qua đời. Ông cũng coi
như cuộc đời ông hụt hẫng và không c̣n ǵ đáng để gượng sống với tuổi
già. Ngày qua ngày, sức khỏe Ông mỏi ṃn và tinh thần xuống cấp đến tận
cùng. Ông nhớ vợ Ông lắm v́ Bà là người duy nhất đă chia sẻ nhau biết bao
vui buồn, vinh nhục trong suốt 48 năm. Chỉ c̣n hai năm nữa thôi Ông định
sẽ làm một lễ kỷ niệm ngày cưới thật lớn mà vợ Ông không chờ đợi
được. Cơn bệnh ung thư gan đánh gục ngă Bà Năm trong ṿng 6 tháng làm Ông
bàng hoàng sửng sốt. Ông ôm bức h́nh vợ mà khóc, Ông ôm tấm áo Bà Năm mà
tựa đầu như cố giữ hơi hám của người đă cùng chung sống với Ông đến trọn
cuộc đời. Và Ông đă trở bệnh nặng sau cơn tai biến mạch máu năo. Ông bị
tê liệt một bên chân phải và yếu đuối đến độ không đi được nên phải ngồi
trên chiếc xe lăn nếu muốn đi xa hơn 100m. Con cháu có đến thăm điều độ
lúc ban đầu, nhưng thưa dần v́ thời gian quá dài mà Ông vẫn không khỏi
tàn phế. Ông thương ba đứa con trai của Ông và thông cảm cho hai đứa con
dâu. Chúng cũng c̣n phải tự lo cho gia đ́nh riêng của chúng. Nhất là hai
đứa đă lấy vợ nước ngoài. Một thằng lấy vợ người Tàu lai Thái Lan và một
thằng lấy vợ Đại Hàn. Tuy cũng là người Á Đông cùng màu da, nhưng Ông
không làm sao đối thoại với con dâu được v́ không cùng ngôn ngữ và văn
hóa. Vả lại, chúng cũng trẻ và hầu như chẳng biết ǵ nhiều về đạo lư và
t́nh thương của đại gia đ́nh. Ngày chúng quyết định gửi Ông vào Viện Dưỡng
Lăo để họ có người lo cho Ông ăn uống và tập đi bộ (physical therapy), Ông
gật đầu ưng thuận v́ cố làm sao để ḿnh không là gánh nặng của chúng là
được rồi. Linh hồn vợ Ông có chứng kiến cũng thấy quyết định của Ông là
rất đúng v́ cha mẹ Việt Nam luôn hết ḷng hy sinh cho con cái. Mà có từ
chối cũng chẳng ích ǵ! Làm sao chúng có thể kéo dài nhiều ngày tháng thay
đổi quần áo cho Ông? Con vợ thằng lớn giải thích với Ông rằng: nơi này
rất tốt cho Ông v́ phải trả rất nhiều tiền lệ phí hàng tháng. Ông gật đầu
cười đón nhận và nói cám ơn nhưng trong ḷng tan nát. Có số tiền nào hơn
được ḷng cha mẹ đă lo cho con suốt mấy chục năm trời? Con đau, con yếu
cha mẹ canh thức, thuốc thang. Con thiếu áo, thiếu quần đẹp, cha mẹ cắn
rắn nhịn may mặc để mua sắm cho con. Con thèm xe gắn máy cha mẹ mua ngay
mà trả góp dần dần. Con học trường tư, cha mẹ buộc ḷng phải trả học phí
mà không dám than thở. Đến ngày con cái lấy vợ, cha mẹ mua sắm nữ trang và
trang trải tiệc cưới. Tiền tặng từ bà con, bạn bè cho cô dâu chú rể trang
trải nợ nần thực ra là số tiền mà cha mẹ đă đóng góp từ nhiều năm cho con
cái người quen bây giờ người ta trả lại. Cũng như một h́nh thức chơi hụi
góp vốn. Vậy mà chúng đâu thèm hiểu, vậy mà Ông Bà có đ̣i lại bao giờ?
Đúng như câu thơ người ta thường mai mỉa:
‘ Cha Mẹ nuôi con như trời như bể
Con nuôi Cha Mẹ kể tháng kể ngày’
Đêm đầu tiên đi ra khỏi nhà để đến Viện Dưỡng Lăo, Ông
thật sự rơi nước mắt, và Ông đă khóc từng chập những ngày sau đó. Đêm đêm,
Ông ôm lấy cái áo người vợ, nằm ôn lại quăng đời mà nước mắt lưng
tṛng. Ngày ngày, Ông ngồi ngắm cành cây lá đổ rồi ví ḿnh như chiếc lá
cuối mùa thu. Cuối tuần, Ông mong đợi thằng con đến cho ông đỡ tuổi và
nựng nịu cháu nội. Những tháng đầu chúng đến thường xuyên, có dẫn theo đứa
cháu gái của Ông. Thằng Ba cũng mua vài hộp bánh Mỹ đến, c̣n thằng Tư th́
đi học ở xa thỉnh thoảng nghỉ lễ lớn mới có dịp về ghé thăm Ông. Lâu ngày
cuộc thăm viếng cũng thưa dần. Đứa viện lư do làm việc, đứa nói phải làm
phụ trội, có khi cũng nói bận việc nhà, phải đưa con đi học nhạc vĩ
cầm. Ông chấp nhận hết và nói tụi con có rảnh th́ đến thăm Ba, không th́
lâu lâu thăm cũng được. Nói xong Ông nghe xót xa và buồn tủi mà không dám
lộ sợ con buồn. Ông cũng không muốn gây xích mích cho vợ chồng tụi nó v́
sự đ̣i hỏi của Ông.
Hôm nay là ngày giỗ vợ Ông. Ngày mùng 8 tháng 6. Ông
nhớ rơ cái ngày mà Ông đă ôm Bà trong tay phút cuối khi Bà thều thào nói
“Ông ở lại lo cho các con, tôi đi trước nghe ḿnh” rồi Bà trút hơi thở
cuối cùng. Ông nhớ Ông đă lặng lẽ vuốt mắt Bà rồi khóc ngất. Hôm nay Ông
định sẽ làm một mâm cơm cho vợ Ông. Tuần vừa qua, Ông đă dặn mấy đứa con
có rảnh th́ đến thăm Ông trưa ngày thứ Tư thay v́ thứ Bảy, để cúng Mẹ. Ông
chờ măi đến hai giờ trưa mà vẫn chưa thấy đứa nào đến, đành phải tự cúng
vậy. Cũng may nhờ có quen một bà Việt Nam ở dăy 6B, Ông nhờ mua hộ món cá
kho tộ và canh khổ qua mà vợ Ông thích cùng vài trái quưt ta để làm một
mâm cơm nhỏ. Bà Lan tuy khoảng tuổi Ông nhưng không bệnh tật và có con gái
đến thăm đều đặn hơn Ông nên việc nhờ cô con gái Bà mua mấy món đem vào
cũng không mấy khó. Có điều là luật lệ ở Viện này không cho đem thức ăn lạ
vào nên cô gái phải giấu trong cái túi lớn của cô. Nghĩ cũng tội nghiệp,
người ta hết ḷng v́ thương hại Ông lẻ loi, đơn chiếc.
Ông sắp mâm cơm và trái cây lên chiếc bàn ngủ cạnh tấm
h́nh của vợ Ông, rồi đốt ba chiếc nhang thơm. Dưới khói hương tỏa nhẹ, Ông
lầm thầm khấn vái vợ Ông phù hộ cho các con cháu được mạnh khỏe, làm ăn
phát đạt, và gia đ́nh hạnh phúc. Ông không cầu xin điều ǵ cho riêng Ông,
không muốn ai bận ḷng cho bản thân Ông, kể cả người vợ mà Ông yêu
quư. Cắm mấy cây nhang vào cái lon sữa ḅ, Ông chợt nhớ phải qua mời Bà
Lan một tiếng để dùng cơm Việt sau khi cúng. Ông biết Bà Lan cũng thèm cơm
canh khổ qua lắm. Vả lại, Ông cũng đă nhờ con gái của Bà mua hộ mấy món ăn
mà chưa trả tiền.
Ông khoác chiếc áo ngoài cho ấm rồi lết tấm thân tựa
trên cái khung nhôm vuông có hai chiếc bánh xe lăn theo từng bước
một. Ông cũng mất một thời gian khá lâu mới đến căn pḥng Bà Lan. Bà tỏ vẻ
cảm động và vui vẻ đi theo ‘dự đám giỗ’. Trên chặng đường quay trở về, gió
thổi lay lay những hàng bông lys trắng. Bà Lan bước chậm cạnh Ông và nhẹ
nhàng nhắc khéo Ông cẩn thận những bậc thang hay con dốc. Ông với Bà chia
sẻ cái t́nh thương nhân loại và cái đắng cay của những người già hẩm hiu
nơi đất khách. Cuộc đối thoại trở nên thân thiện hơn và hai người như sẵn
ḷng chia sẻ nỗi đắng cay của ḿnh để người khác được nghe.
Đi rẽ quanh góc hành lang là đă tới căn pḥng của Ông.
Ồ! sao có nhiều người tụ tập trước cửa pḥng của Ông vậy. Mấy cô y tá và
vài nhân viên văn pḥng xúm xít bàn tán. Cô thư kư văn pḥng cho Ông biết
khói nhang đă làm hệ thống pḥng hỏa báo động đến văn pḥng và nhân viên
đă phải mở cửa vào xem xảy ra việc ǵ. Ông hiểu những ǵ họ nói v́ họ nói
rất chậm cho Ông hiểu nhưng Ông không đủ từ để diễn tả là Ông đă cúng ngày
giỗ cho vợ. Ông ấp úng mà không sao trả lời được. Cô y tá Mỹ đen to lớn
cũng cảnh cáo Ông không được đốt nhang đèn trong pḥng và không được vi
phạm điều lệ của nơi này là đem đồ ăn lạ vào. Nói xong nó xoay lưng đi một
mạch về văn pḥng để làm tờ tường tŕnh và điện thọai cho con Ông về việc
làm bất hợp lệ. Ông ngồi xuống cạnh giường và nh́n lên chiếc bàn con, nơi
mà Ông đă cúng giỗ. Lỏng chỏng vài chiếc chén dĩa c̣n đó nhưng đă trống
không. Nh́n xuống giỏ rác, tất cả thức ăn mà vợ Ông ưa thích đă bị đổ vào
trong đó: cơm và canh trái khổ qua. Ông như nghẹn lời, ôm mặt khóc, và Ông
đă thực sự khóc ra tiếng như một đứa trẻ thơ.
* * *
Ông Năm chậm răi
nhấp thêm chén trà và từ tốn nói:
- Như vậy là anh đă biết một trong những chuyện mà tôi
đă phải chịu đựng và trải qua bao nhiêu năm nay. Nó đau cái đau của người
vô dụng anh à. Nó đau cái tủi hổ của người bị con cái ruồng bỏ, anh à. Nào
có ai hiểu cho tôi t́nh thương nhớ quê hương, gia đ́nh, cái khung cảnh đầy
ắp t́nh người của đất nước Việt Nam, và cái văn hóa mà muôn đời tôi phải
tôn trọng. Ư là tôi chưa kể anh nghe những đau xót và mong đợi của tôi
trong những ngày Tết Nguyên Đán hay Lễ Giáng Sinh. Có trong hoàn cảnh của
tôi mới thấy nỗi sầu thấm thía.
Ông ngưng lại như để lắng bớt sự xúc động và tan loăng
nỗi bất b́nh rồi nói tiếp …“ Cũng may cho tôi là sáu tháng sau này chân
tôi khá lại. Tôi đă đi được với cây gậy ba chia này đây. Và tôi đă được sự
an ủi khi gặp Bà Lan. Sau đó tôi và Bà Lan đă làm lại cuộc đời. Ai nghe
cũng cười chế nhạo tụi tôi sao đă từng tuổi già mà c̣n cưới hỏi nhưng thật
sự không phải vậy. Ngoài những thông cảm về cuộc sống hẩm hiu của người
già, chúng tôi đă quyết định như một giải pháp cần phải có để giải quyết
khó khăn của cuộc sống. Chúng tôi cần nương tựa nhau để sống, để tâm sự
cái khổ của nhau, để đỡ đần khi đau ốm và nhất là sự tổng hợp tiền già đủ
sống để thoát ly ra khỏi cái Viện Dưỡng Lăo mà không cần phải nhờ con cái
nữa. Tiền già của Bà cộng với tiền của tôi đủ để chúng tôi mướn một căn
pḥng nhỏ và sống tằn tiện qua ngày….Tôi giống như cái cây bị bứng đi rồi
đem trồng ở xứ khác thôi anh. Nếu cây chưa lụi tàn v́ khác đất th́ cây
phải nương nhau mà thở cái không khí c̣n sót lại.”
Ông Hai gật gù, ôm vai bạn cố tri.
- Bây giờ th́ tôi hiểu anh rồi. Trước đây tôi nghĩ anh
sung sướng quá rồi đâm hư đi lấy vợ mới, quên đi người vợ quá cố của
anh. Đúng là cây trồng đất lạ phải nương nhau mà t́m cách sinh tồn. Dầu
sao th́ bây giờ anh cũng đă đỡ khổ và sướng hơn tôi rồi c̣n ǵ?
- Không đâu anh Hai à. Tuy tôi có đỡ khổ hơn, không bị
tù túng trong Viện Dưỡng Lăo đó, nhưng tôi vẫn không có những cái mà anh
có. Tôi thèm một mái gia đ́nh với con cái xum vầy và tuy nghèo nhưng hết
ḷng san sẻ cho nhau. Tôi thèm được hít thở cái hương vị ngày Xuân. Tôi
thèm được sống trong t́nh thương. Và tôi thèm cái t́nh người của làng phố
Việt Nam anh à. Mai kia, lúc gần đất xa trời, tôi dự định sẽ xin trở về
đây để chết trên đất nước Việt Nam.
- Phải, anh nói cũng phải. Nhưng mà ít ra anh c̣n đủ
sung túc để lo cho tương lai của anh. C̣n tôi đây chịu bó tay mà thôi. Anh
Chị Năm c̣n có thể chờ một tương lai như ư muốn, một con đường mà anh vạch
sẵn, c̣n tôi th́ chỉ gượng sống qua ngày trong lúc tuổi già. Con cái có
thương cũng chỉ biết bó tay nh́n tôi kiệt sức. Tôi thua anh là không tự lo
ǵ được và cũng không có ngày mai. Cái không khí anh thèm là không khí ồn
ào ô nhiễm, c̣n tôi thèm cái không khí tự lập và an toàn sức khỏe của
anh. Nếu anh có thấy cái cảnh người nghèo nheo nhóc, thiếu kém ở Bệnh Viện
anh mới thấy anh c̣n may mắn hơn tôi. Lần này anh về c̣n gặp lại tôi nhưng
lần sau anh về chưa chắc anh c̣n thấy tôi hay không? Tôi biết tôi yếu đi
nhiều anh à mà không biết làm ǵ để chữa trị.
Ông Năm và Ông Hai ôm nhau khóc. Ông Năm chợt nghĩ:
“Cây trồng xứ lạ khô cành lá héo đă đành mà cây trồng trong xứ cũng sắp
héo khô, chết rụng v́ không đủ đất mưu sinh th́ mới là đáng thương.”
