Thỉnh thoảng, tôi nhận được bài viết dưới dạng e-mail trong đó hầu hết người gởi hoặc người viết là cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh. Trong thời gian vài tháng nay, các bài viết có đề cập đến tập thể cựu sinh viên và tổ chức liên hệ. Nội dung của các bài viết ấy làm tôi nhớ lại ba chi tiết:

        Một đoạn văn được in trong một quyển sách của học giả Nguyễn Hiến Lê có tên là Nghệ Thuật Nói Trước Công Chúng,

        Một đoạn dẫn nhập của phim movie Đại Hàn có nhan đề The Bittersweet Life mà tôi đã từng xem trước đây,

        Một bài viết có tên Nồi Cơm Nhan Hồi đăng trên trang Web Huong Duong tdx.

       Tôi biết có nhiều bạn đồng môn của tôi, ngoại trừ một số rất nhỏ, có những suy tư liên quan đến vấn đề này nhưng đã không hoặc chưa bày tỏ ý kiến vì nhiều lý do cá nhân. Họ thuộc vào thành phần đa số thầm lặng và có ít nhiều quan tâm đến tập thể các cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh.

        Ngày xưa, lúc còn ở bậc trung học tôi đã ngưỡng mộ các sinh viên đại học rất nhiều. Theo thời gian, tôi cũng đã trở thành sinh viên giống như họ. Và rồi với may mắn, tôi đã học xong, tốt nghiệp, cuối cùng được bổ nhiệm về nhiệm sở mới. Tôi nghĩ rằng các sinh viên QGHC không giống như nhiều thành phần sinh viên thuần túy khác ở điểm là họ được bảo đảm có được việc làm trong chính phủ sau khi ra trường. Họ sẽ là các cấp chỉ huy hành chánh trong tương lai. Trên thực tế, có một số cựu sinh viên đã tham dự vào các sinh hoạt chính trị Miền Nam sau này và nắm giữ những chức vụ rất quan trọng ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Lãnh vực hoạt động vì thế không còn bị giới hạn vào hành chánh thuần túy nữa. Được trang bị một số kiến thức cần thiết, sau khi ra trường thành phần trẻ trung này, với ít nhiều hoài bão và lý tưởng phục vụ đất nước, đã được bổ nhiệm đi khắp các miền đất nước để bắt tay vào việc. Và họ đã trở thành những rường cột quốc gia, một niềm hãnh diện cho bản thân, gia đình, đồng bào và đất nước.

        Lúc còn ở tại Việt Nam, tôi lấy làm vui mừng là cựu sinh viên xuất thân từ Học Viện Quốc Gia Hành Chánh. Nói chung, những người quen biết và bà con họ hàng đã tin tưởng và kỳ vọng rất nhiều vào thành phần chỉ huy và lãnh đạo đất nước này.

        Vận nước đổi thay, lưu lạc qua đến Hoa Kỳ, tôi tưởng rằng cái dĩ vãng ngày nào cũng lùi dần vào quá khứ và sẽ không có hy vọng được nhắc đến nữa trong suốt thời gian lưu vong còn lại. Nhưng hóa ra, trên thực tế, cái chữ cựu sinh viên QGHC này vẫn theo tôi như bóng với hình. Và rồi thỉnh thoảng có ngưòi nhắc đến cái dĩ vãng ngày nào của tôi cũng khiến cho tôi cảm thấy ngạc nhiên và thú vị.

        Vào tháng 6 năm ngoái, trong một chuyến lên miền Bắc California, khi có dip gặp được một người bà con bên vợ tôi, trong lúc trò chuyên, biết đươc tôi đã từng tốt nghiệp HV/QGHC, anh đã bày tỏ một mối thiện cảm đặc biệt và không ngớt ngỏ lời khen ngợi các cưu sinh viên này. Anh bảo là anh có biết và tiếp xúc với một anh cựu sinh viên QGHC trên vùng anh cư ngụ và nói chung anh rất phục các cựu sinh viên này. Thú thật, khi nghe được như thế lòng tôi tràn ngập hân hoan sung sướng.

        Vào tuần trước, tôi gặp được một bạn Luật Khoa cũ. Anh hiện cư ngụ tại miền Đông Hoa Kỳ. Anh cho biết là anh thường giao du với một số cựu sinh viên hành chánh ở bên ấy. Anh cũng là người có thiện cảm với Quốc Gia Hành Chánh. Trong chuyến qua California lần này của anh, tôi đã có dịp cùng anh hàn huyên tâm sự. Bất ngờ, anh hỏi tôi về những bài viết mà anh đã đọc được trên Internet liên quan đến tập thể cựu sinh viên QGHC. Nghe anh hỏi, bỗng dưng tôi bị khựng lại, tôi không biết trả lời anh ra làm sao, thế là tôi đành phải lái sang chuyện khác. Ở nơi anh tôi đã nhìn thấy cái niềm tin nơi tập thể cựu sinh viên QGHC trước đây nay đã bi phai nhòa. Anh là người ngoài mà để ý đến tập thể cựu sinh viên như thế, là người trong cuộc chúng ta đương nhiên là quan tâm về tập thể của mình nhiều hơn.

        "Hồi tôi còn nhỏ, một ông bác tôi nói: "Hóa-công thật khéo sắp đặt, biết loài người lười nhận xét và hay nói càn, nên có mỗi một công việc là trông mà cho ta tới hai con mắt, sợ một con chưa đủ, có mỗi công việc là nghe cũng cho ta tới hai lỗ tai, mà việc nói thì chỉ cho ta có nửa cái miệng vì ta có một cái miệng mà phải dùng vào hai việc ăn và nói. Vậy chẳng phải Hóa-công muốn cho ta ít nói đó ư ?' " - Nguyễn Hiến Lê

        A Bittersweet Life là một phim movie Hàn quốc có phụ đề Việt ngữ. Đây là một phim thuộc loại đánh đấm, bạo động. Ấy thế mà trong phần mở đầu, nhà đạo diễn trình bày một ngày xuân gió thổi làm cho các nhánh cây chuyển động xào xạc. Người xem được nghe một mẫu đối thoại ngắn giữa hai thầy trò. Người học trò nhỏ hỏi thầy mình rằng, các cành cây tự nó di chuyển hay là cơn gió làm cho nó di chuyển, thì ông thầy trả lời rằng, các nhánh cây không hề di chuyển, và gió cũng không di chuyển, chỉ là trái tim và tâm trí của người học trò di chuyển mà thôi.

        "Things donot change; we change." - Henry David Thoreau

        Ngay sau đoạn phim này, nhà đạo diễn cho chiếu cảnh hai người đàn ông trong quan hệ lãnh đạo và thuộc cấp đang đàm đạo. Cấp trên nói với cấp dưới rằng: Trong 100 điều làm đúng mà chỉ có một điều sai, thì điều sai này sẽ phá hủy tất cả ! Thuộc cấp nghe xong kính cẩn ghi nhận lời khuyên của cấp trên.

        Tôi thích phim Đại Hàn vì sự thâm thúy của những lời đối thoại, qua đó nhà đạo diễn gởi gấm cái triết lý sống. Là con người, ai cũng có lần lầm lỡ. Ngay cả Khổng Tử mà Á đông kính trọng qua tài năng và tư cách, vạn thế sư biểu, mà suýt chút nữa còn lầm nữa là !
 
        "Khổng Tử ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Chao ôi! Thế ra trên đời này có những việc chính mắt mình trông thấy rành rành mà vẫn không hiểu được đúng sự thật! Chao ôi! Suýt tí nữa là Khổng Tử này trở thành kẻ hồ đồ " - Nồi Cơm Nhan Hồi.

        Đọc bài Nồi Cơm Nhan Hồi, tôi chợt nhớ lại cuộc họp mặt giữa cá nhân tôi và một số bạn học cũ trên San Jose vài tháng trước đây. Qua những tâm tình của bạn bè tại đó tôi mới thấy rằng một số nhận xét của vài cựu sinh viên về các đồng song đã đươc phổ biến trước đây là hoàn toàn không trung thực. Tôi cảm thấy ái ngại cho người nào phóng bút viết càn không dựa trên bằng chứng rõ ràng để chỉ nhằm thỏa mãn tự ái hay đánh bóng cá nhân.

        "Fame, the most precious American currency of all." - Mitch Albom

        "There are still some people left who remember when modesty and shame kept you from certain behaviors." - Mitch Albom

        "Mad man feels no shame." - Glory of Family, Korean drama

        Từ sau biến cố lịch sử 30 tháng 4 năm 1975, người Việt đã bất chấp nguy hiểm, vượt đại dương, đi tìm tự do. Đáng lẽ nhiều người cần phải xem đó như một bài học nhớ đời, môt cơ hội hiếm có để nhìn lại chính mình hầu hoạch định cho các hoạt động đúng đắn cho tương lai. Tiền tài danh vọng địa vị...theo vận nước đã trôi theo dòng nước, thì ở cái đất tạm dung này chẳng qua chỉ có sức khỏe là cần thiết, giúp ta sống nốt cái quãng đời tha hương còn lại. Các cựu sinh viên có cơ duyên được đào tạo dưới cùng một mái trường Học Viện năm nào. Tiền tài danh vọng địa vị không còn là lý do để tạo hiềm khích giữa các cựu sinh viên với nhau. Ở vào tuổi xế chiều tại những nơi mà nay nhiều người nhận làm quê hương thứ hai này điều trân quý là cái tình. Tình đồng môn là thứ quý giá nhất còn sót giữa các cựu sinh viên.

        Nhiều cựu sinh viên có một tâm trạng không thoải mái với một số bài vở được viết ra bởi một số các cưu sinh viên khác. Ngẫm ra, người nào cũng thừa sống thiếu chết mới đặt chân đến bến bờ tự do. Các đồng môn kém may mắn khác đã ra đi vĩnh viễn trong lao tù, trên đường vượt biên, trên các hoang đảo, hay trong lòng biển khơi. Cho nên dẫu rằng không đồng ý với nội dung của một số bài viết gần đây của vài cựu sinh viên, nhưng đa số thầm lặng cũng không có tham vọng cũng như tư cách để "khuyên nhủ", khuyến cáo hay phản đối một ai, vì người nào cũng đã lớn tuổi hết rồi; và làm như thế là va chạm vào cái quyền tự do quý hóa còn sót lại và tự ái của các cá nhân. Chỉ xin đưa ra ý kiến như thế này: Quý bạn cựu sinh viên muốn nói, muốn viết cái gì tùy ý, nhưng trước khi phát ngôn hay hạ bút, vui lòng suy nghĩ một chút về các thành phần sau đây:

        - Các quý vị giáo sư trong ban giảng huấn của Học Viện Quốc Gia Hành Chánh đã bỏ công lao ra góp phần hướng dẫn, đào tạo tất cả các cựu sinh viên chúng ta thành đạt như ngày hôm nay.

        - Các thế hệ con cháu các cựu sinh viên đang quan sát, học hỏi từ các hành vi của thế hệ cha ông.

        - Các đồng môn đã nằm xuống vĩnh viễn.

        - Các đồng môn khác hiện còn đang sống rải rác khắp thế giới.

        Chúng ta mọi người đều có óc tự chủ. Nếu cảm thấy thoải mái thì các cựu sinh viên cứ việc tiếp tục viết như thường lệ.

        Còn các cựu sinh viên khác có hoàn toàn tự do, đọc hay không đọc các bài viết nhận được. Họ cũng có toàn quyền suy ngẫm nội dung bài viết và phán đoán về tư cách của người viết vậy.

        Sự thật như thế nào thì mọi người trước sau đều biết thôi,

        "Truth is not introduced into the individual from without, but was within him all the time." - Soren Kierkegaard
 
        "Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài." - Nguyễn Du

        “Ðiều đáng xấu hổ nhất là cứ tưởng mình biết điều mình thực sự chẳng biết gì cả!” - Socratus

Nồi Cơm Nhan Hồi

        Một lần Khổng Tử dẫn học trò đi du thuyết từ Lỗ sang Tề. Trong đám học trò đi với Khổng Tử có Nhan Hồi và Tử Lộ là hai học trò yêu của Khổng Tử. Trong thời Đông Chu, chiến tranh liên miên, các nước chư hầu loạn lạc, dân chúng phiêu bạt điêu linh, lầm than đói khổ … Thầy trò Khổng Tử cũng lâm vào cản h rau cháo cầm hơi và cũng có nhiều ngày phải nhịn đói, nhịn khát. Tuy vậy, không một ai kêu than, thoái chí; tất cả đều quyết tâm theo thầy đến cùng. May mắn thay, ngày đầu tiên đến đất Tề, có một nhà hào phú từ lâu đã nghe danh Khổng Tử, nên đem biếu thầy trò một ít gạo … Khổng Tử liền phân công Tử Lộ dẫn các môn sinh vào rừng kiếm rau, còn Nhan Hồi thì đảm nhận việc thổi cơm. Tại sao Khổng Tử lại giao cho Nhan Hồi - một đệ tử đạo cao đức trọng mà Khổng Tử đã đặt nhiều kỳ vọng nhất - phần việc nấu cơm? Bởi lẽ, trong hoàn cảnh đói kém, phân công cho Nhan Hồi việc bếp núc là hợp lý nhất.
        Sau khi Tử Lộ dẫn các môn sinh vào rừng kiếm rau, Nhan Hồi thổi cơm ở nhà bếp, Khổng Tử nằm đọc sách ở nhà trên, đối diện với nhà bếp, cách một cái sân nhỏ. Đang đọc sách bỗng nghe một tiếng “cộp” từ nhà bếp vọng lên, Khổng Tử ngừng đọc, liếc mắt nhìn xuống … thấy Nhan Hồi từ từ mở vung, lấy đũa xới cơm cho vào tay và nắm lại từng nắm nhỏ … Xong, Nhan Hồi đậy vung lại, liếc mắt nhìn chung quanh … rồi từ từ đưa cơm lên miệng …
        Hành động của Nhan Hồi không lọt qua đôi mắt của vị thầy tôn kính. Khổng Tử thở dài … ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Chao ôi! Học trò nhất của ta mà lại đi ăn vụng thầy, vụng bạn, đốn mạt như thế này ư? Chao ôi! Bao nhiêu kỳ vọng ta đặt vào nó thế là tan thành mây khói!” Sau đó, Tử Lộ cùng các môn sinh khác mang rau về … Nhan Hồi lại luộc rau … Khổng Tử vẫn nằm im đau khổ …Một lát sau rau chín. Nhan Hồi và Tử Lộ dọn cơm lên nhà trên; tất cả các môn sinh chắp tay mời Khổng Tử xơi cơm. Khổng Tử ngồi dậy và nói rằng: “Các con ơi! Chúng ta đi từ đất Lỗ sang Tề đường xa vạn dặm, thầy rất mừng vì trong hoàn cảnh loạn lạc, dãi nắng dầm mưa, đói khổ như thế này mà các con vẫn giữ được tấm lòng trong sạch, các con vẫn yêu thương đùm bọc nhau, các con vẫn một dạ theo thầy, trải qua bao nhiêu chặng đường đói cơm, khát nước …Hôm nay, ngày đầu tiên đến đất Tề, may mắn làm sao thầy trò ta lại có được bữa cơm. Bữa com đầu tiên trên đất Tề làm thầy chạnh lòng nhớ đến quê hương nước Lỗ. Thầy nhớ đến cha mẹ thầy… cho nên thầy muốn xới một bát cơm để cúng cha mẹ thầy, các con bảo có nên chăng? Trừ Nhan Hồi đứng im, còn các môn sinh đều chắp tay thưa: “Dạ thưa thầy, nên ạ!” Khổng Tử lại nói: “Nhưng không biết nồi cơm này có sạch hay không?”
        Tất cả học trò không rõ ý Khổng Tử muốn nói gì nên ngơ ngác nhìn nhau. Lúc bấy giờ Nhan Hồi liền chắp tay thưa: “Dạ thưa thầy, nồi cơm này không được sạch.”
        Khổng Tử hỏi: “Tại sao?”
        Nhan Hồi thưa: “Khi cơm chín con mở vung ra xem thử cơm đã chín đều chưa, chẳng may một cơn gió tràn vào, bồ hóng và bụi trên nhà rơi xuống làm bẩn cả nồi cơm. Con đã nhanh tay đậy vung lại nhưng không kịp. Sau đó con liền xới lớp cơm bẩn ra, định vứt đi … nhưng lại nghĩ: cơm thì ít, anh em lại đông, nếu bỏ lớp cơm bẩn này thì vô hình trung làm mất một phần ăn, anh em hẳn phải ăn ít lại. Vì thế cho nên con đã mạn phép thầy và tất cả anh em, ăn trước phần cơm bẩn ấy, còn phần cơm sạch để dâng thầy và tất cả anh em …Thưa thầy, như vậy là hôm nay con đã ăn cơm rồi … bây giờ, con xin phép không ăn cơm nữa, con chỉ ăn phần rau. Và … thưa thầy, nồi cơm đã ăn trước thì không nên cúng nữa ạ!
        Nghe Nhan Hồi nói xong, Khổng Tử ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Chao ôi! Thế ra trên đời này có những việc chính mắt mình trông thấy rành rành mà vẫn không hiểu được đúng sự thật! Chao ôi! Suýt tí nữa là Khổng Tử này trở thành kẻ hồ đồ!”

         Nguyễn văn Huy