Cuộc họp thượng đỉnh của Tổ Chức Hợp Tác Kinh Tế Vùng Á Châu Thái Bình Dương (APEC), được cử hành tại Hà Nội trong tháng 11 vừa qua, là một cơ hội để Chính Phủ Cộng Sản Việt Nam phô trương thành tích phát triển về kinh tế của họ trong môi trường chính trị ổn định, dưới sự khống chế chặt chẽ của một chế độ toàn trị tại Việt Nam. Nhiều tuần lễ trước cuộc họp Thượng Đỉnh, các tổ chức chính trị bất đồng chính kiến, ở bên trong cũng như ngoài nước, đã tích cực hoạt động để công khai hóa những hành vi đàn áp về mặt chính trị cũng như nhân quyền của Chính Phủ Việt Nam, trước các nhân vật lãnh đạo quốc tế đến tham dự cuộc họp thượng đỉnh về kinh tế này.
        Theo bản tin của Hãng Thông Tấn Reuters cho biết, các nhân vật ngoại giao Tây Phương đã được đọc các bản Tuyên Ngôn, cũng như Thơ Thỉnh Nguyện của các nhóm bất đồng chính kiến, cho rằng có thể sẽ có những cuộc biểu tình ôn hòa để phản đối chế độ cai trị độc đảng và nạn tham nhũng thối nát của giới cầm quyền hiện nay. Một nhân vật ngoại giao cho biết một trong những Tuyên Ngôn mà ông đã đọc được là của "Khối 8406". Tên của Khối này được đặt ra để đánh dấu ngày công bố thành lập của nhóm, có khoảng 2000 chữ ký của các thành viên trong bản Tuyên Ngôn này. Ông còn cho biết thêm "Phong Trào này không có sự hậu thuẫn của số đông quần chúng và hầu hết người Việt không biết đến tổ chức này". Nhân vật ngoại giao này cũng cho biết thêm rằng "Dường như số 83 triệu dân có vẻ hài lòng về sự ổn định và cải cách của nền kinh tế thị trường đã nâng cao mức sống của người dân và làm giảm thiểu số người sống trong cảnh nghèo đói". Các phương tiện truyền thông ở Việt Nam đã tích cực trong việc tố cáo các hành vi tham nhũng thối nát cũng như chỉ trích hệ thống giáo dục hiện nay. Tuy vậy các tổ chức hội đoàn, các nhóm áp lực cần thiết cho một sinh hoạt chính trị đa nguyên vẫn còn trong tình trạng phôi thai, ngay cả trong những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến các tệ nạn xã hội và môi trường sống hiện nay.
        Từ mẫu tin ngắn của Reuters điểm qua về tình hình chính trị, kinh tế và xã hội tại Việt Nam, người đọc có thể thấy được phần nào sự thờ ơ lạnh nhạt của số đông quần chúng Việt Nam đối với các sinh hoạt chính trị trong nước. Điều này khiến cho những người trí thức yêu nước trong và ngoài nước cần đặt lại vấn đề một cách nghiêm chỉnh để tìm hiểu tâm tư và nguyện vọng của đa số quần chúng, từ đó mới có thể gây được hậu thuẫn lớn lao của nhân dân cho phong trào đòi hỏi tự do dân chủ trong nước. Nhưng ngoài nỗ lực vận động để có được sự ủng hộ của đa số quần chúng cho chính nghĩa của mình, những người tranh đấu cho tự do dân chủ còn phải đương đầu với những luận điệu đanh thép và cứng rắn của những "trí thức xã hội chủ nghĩa", khi số người này đang cố bám lấy những miếng cơm thừa canh cặn do các chủ nhân ông tư bản đội lốt Cộng Sản ban phát, bằng cách ra sức đánh phá và đả kích những hệ quả tai hại của việc áp đặt chế độ dân chủ tự do ở các nước nghèo đói, hầu củng cố sự tồn tại cho chế độ Cộng Sản ở Việt Nam.
        Thật vậy, trong những thập niên gần đây, các xu hướng biến chuyển của chính trị toàn cầu xác nhận Dân Chủ là một ý niệm phổ biến thịnh hành hơn bất cứ giai đoạn lịch sử nào. Con số thống kê cho thấy khoảng hơn hai phần ba các quốc gia trên thế giới đã thiết lập những tổ chức và cơ cấu cần thiết cho một sinh hoạt chính trị dân chủ, theo đó dân chúng các nứơc này có thể chọn người đại diện qua các cuộc bầu cử tự do. Tuy nhiên vào cái thời điểm mà người ta có thể gọi là sự đắc thắng của chê độ dân chủ tự do trước những thể chế độc tài, toàn trị. Khi thành phần trí thức và dân chúng của những quốc gia bị đặt dứơi ách cai trị độc đoán đang tranh đấu một cách dũng cảm để dành được một nền dân chủ cho đất nước của họ, thì điều có vẻ nghịch lý là nhiều người đang sống dưới chế độ dân chủ, lại thờ ơ lạnh nhạt với những sinh hoạt chính trị trong môi trường xã hội tự do. Đó là chưa kể đến hàng mươi những thí dụ cụ thể của nhiều quốc gia hiện đang áp dụng chế độ tự do dân chủ vào sinh hoạt chính trị của họ, nhưng các nước này vẫn chưa thoát khỏi cảnh nghèo đói với những cuộc khủng hoảng và bế tắc liên tục về mặt chính trị, xã hội và kinh tế.
        Trước những mâu thuẫn đầy phi lý trên, bài viết này nhằm nhận định lại các vấn đề liên hệ giữa chính trị và dân chủ, từ trình độ nhận thức của cá nhân đối với các sinh hoạt chính trị cho đến những mối tương quan giữa các đoàn thể, tổ chức chính trị đối với đảng cầm quyền. Đặc biệt chú trọng vào những mặt tiêu cực của chế độ dân chủ tự do mà khối Cộng Sản đang nỗ lực phê phán và khai thác, nhất là khi có nhiều người đã lầm tưởng rằng tự do dân chủ là một phương thuốc vạn năng để chữa trị tình trạng nghèo đói của các quốc gia chậm tiến. Để rồi cùng tìm hiểu xem những người Việt trong phong trào tự do dân chủ có những cơ may nào để đạt được sự hậu thuẫn của đa số dân chúng trong nước hay không?
        CHÍNH TRỊ LÀ LỪA ĐẢO VÀ BỘI TÍN ?
        Trong một cuộc thăm dò ý kiến ở tại 68 quốc gia  áp dụng chế độ dân chủ vào năm 2005 cho thấy quan điểm của số đông quần chúng cho rằng các chính phủ của họ đã không hành động theo đúng lời hứa và những nguyện vọng của dân chúng (1).  Tỉ số bách phân cao nhất ghi nhận được về việc dân chúng thiếu sự tin tưởng vào chính phủ là 75% tại các nước thuộc khối Liên Sô trước đây, sau đó là Âu Châu với 64% rồi đến Bắc Mỹ (60%).  Điều này làm cho người đọc có cảm tưởng rằng sinh hoạt chính trị, ngay cả trong một chế độ dân chủ ổn định, sau cùng rồi sẽ đưa đến sự thất vọng bởi vì chính trị là một quá trình vận động và tranh đấu gay go để nhằm đưa đến một quyết định tập thể trước nhiều quan điểm và mục đích mâu thuẫn lẫn nhau. Để hiểu rõ hơn về điều nghịch lý này, chúng ta cần đặt lại những câu hỏi căn bản như chính trị là gì? và liệu con người có thực sự cần phải tham gia các sinh hoạt chính trị hay không?
        Trong một xã hội đa đạng và phức tạp của thế kỷ 21 hiện nay, chính trị trở nên cần thiết vì con người trong xã hội luôn có những quan điểm và tư tưởng mâu thuẫn nhau. Chính Trị là việc chọn lựa giữa những mục tiêu chống chọi lẫn nhau, phần lớn là do sự phân phối không đồng đều các tài nguyên (resources), dịch vụ và sản phẩm, vốn luôn bị hạn chế trong bất cứ xã hội nào. Điểm then chốt ở chỗ, chính trị là một hình thức làm quyết định có tính cách tập thể và một khi quyết định đó đã được ban ra, quyết định này sẽ được áp đặt lên trên tất cả mọi người. Trong một xã hội tiến bộ và phức tạp về mọi mặt như hiện nay, hiển nhiên số đông dân chúng khó có thể chấp nhận cái quyết định chung chung như vậy vì nó không thỏa mãn được tất cả các yêu cầu của mọi thành phần dân chúng trong xã hội.
        Con người thường chỉ suy nghĩ theo kinh nghiệm sống của bản thân và những giá trị của xã hội mà họ sinh sống. Cho nên họ phán xét những quyết định chính trị theo cách nhìn và quyền lợi của riêng họ. Từ đó họ suy diễn rằng hầu hết những cá nhân khác cũng đều đồng ý cho đến từng mọi chi tiết nhỏ nhặt với quan điểm của họ. Rằng nếu tất cả mọi người đi theo cùng một con đường dưới sự hướng dẫn của một tôn giáo hay bất cứ một hệ thống chính trị hoặc đạo đức nào đi nữa, thì tất cả đều có cùng một quyết định như nhau và Chính Trị sẽ không cần thiết đến nữa. Chính vì sự thiếu hiểu biết về nguồn gốc đa nguyên tiềm tàng sẵn có trong xã hội đã là nguyên nhân của nhiều cuộc xung đột đẫm máu của nhiều thế kỷ vừa qua.
        Nguyên nhân của những cuộc tranh chấp này có thể là sự chọn lựa giữa những lý tưởng được coi là đúng đắn hay sai lầm. Chẳng hạn như vấn đề xung đột giữa hai ý niệm tự do và bình đẳng (đã bị lạm dụng và xuyên tạc một cách trắng trợn bởi chủ thuyết Cộng Sản). Hoặc những xung đột phát xuất từ những mối thù hận và thành kiến giữa nhiều sắc dân khác nhau trong một quốc gia, như các nước nhỏ ly khai thuộc Nam Tư trước đây, hay các sắc dân thiểu số trong cuộc xung đột nội chiến hiện nay tại Iraq.  Tuy nhiên, ngay cả khi mọi người đều đồng ý với nhau về những mục đích mà họ cùng theo đuổi, vẫn còn có rất nhiều vấn đề có thể đưa đến sự tranh chấp. Chẳng hạn như phải chọn lựa giữa những biện pháp để đem ra thi hành, cũng như việc xếp đặt thứ tự ưu tiên và mức độ khẩn trương của các biện pháp này.
        Do đó, có thể nói rằng chính trị là một sinh hoạt xảy ra trong đời sống hàng ngày của nhân loại. Từ những vấn đề quan hệ đến chính quyền ở tầm mức quốc gia, cho đến những vấn đề thuộc các mối quan hệ giữa các tổ chức dân sự trong xã hội với nhau. Hoạt động chính trị là can dự vào tiến trình bày tỏ, thảo luận, vận động để tìm cách giải quyết các mối bất đồng và cộng tác với nhau để có được một phương sách hoạt động chung. Ở một mức độ thấp hơn, chính trị là một cách để hòa mình và làm việc chung với người cộng sự của mình, với mục đích tìm kiếm sự hoà giải các mối bất đồng mà không cần phải dùng đến sự cưỡng bách hoặc bạo lực để giải quyết với nhau.
        Chính Trị, đặc biệt trong một chế độ dân chủ tự do, sẽ giúp cho con người tự tìm kiếm, với sự kiềm chế của các bên tham dự, để đi đến một thỏa thuận hầu có thể làm việc chung với nhau. Như Bernard Crick đã viết trong quyển sách nổi tiếng của ông "In Defence of Politics":  Chính Trị là phương cách vận động và tranh đấu mà chính phủ của một quốc gia cần phải áp dụng cho các vấn đề có tầm mức quan trọng trước những quan điểm mâu thuẫn lẫn nhau, để tìm kiếm sự đồng thuận... Theo đó những phương sách hành động khác nhau luôn được đem ra thảo luận để cân nhắc và chọn lựa. Chính Trị chỉ là một giải pháp cho vấn đề trật tự ổn định, nhằm chọn sự hòa giải hơn là bạo động và cưỡng bách, theo một đường hướng mà các quyền lợi xung khắc lẫn nhau của các phe nhóm, có thể cùng nhau thỏa hiệp để duy trì sự sinh tồn của cả một tập thể."  Tưởng cũng nên nói thêm rằng Bernard Crick, một lý thuyết gia chính trị người Anh, cho rằng những lãnh tụ theo đuổi lý tưởng của các ý thức hệ bằng cách xách động dân chúng dùng bạo lực và gây chết chóc là một hình thức phản chính trị (anti-politics). Điều này đã từng được xác định với quan điểm của Mao Trạch Đọng qua câu nói: "Quyền lực bắt nguồn từ nòng súng", hoặc của Joseph Stalin khi ông ta nói rằng "Đức Giáo Hoàng! Thế ông có trong tay bao nhiêu sư đoàn?". Nếu có ai tự hào cho rằng đó mới là chính trị, thì có lẽ chúng ta nên gọi đó là chính trị của một lũ côn đồ không hơn không kém. Ngay cả khi họ đã nắm được chính quyền rồi, bọn người này vẫn chưa chịu từ bỏ cái thói côn đồ chuyên dùng bạo lực để đàn áp người dân vốn thấp cổ bé miệng.
        Như vậy, tham gia vào sinh hoạt chính trị đem lại một lợi lộc lớn lao cho tất cả mọi người, trong đó họ có quyền chọn lựa, trong những giới hạn chung cho tất cả mọi cá nhân, một cuộc sống mà họ không phải lo âu sợ hãi trước sự đàn áp bạo lực của nhà cầm quyền.
        CHÍNH TRỊ TRONG CHẾ ĐỘ TỰ DO DÂN CHỦ
        Dân chủ là một từ ngữ quen thuộc đối với hầu hết mọi người, tuy vậy đó là một ý niệm vẫn hay bị hiểu lầm và lam dụng, nhất là khi các chế độ toàn trị hoặc quân phiệt thường huênh hoang rằng chế độ của họ có sự hậu thuẫn của số đông quần chúng bằng cách tự gán cho mình cái nhãn hiệu dân chủ. Theo định nghĩa của Tự Điển, Dân Chủ là chính phủ do dân chúng tuyển chọn trực tiếp hoặc gián tiếp qua các đại diện của họ bằng một cuộc bầu cử tự do, và do đó họ đã ban phát cho chính phủ cái quyền năng tối thượng của mình, trong việc điều hành sự quản trị của quốc gia. Hoặc nói theo ngôn ngữ giản dị của Abraham Lincoln thì Dân Chủ là một chính phủ  “của dân, do dân và vì dân”.
        Ngoài ra, Dân Chủ và Tự Do cũng là hai ý niệm thường đựơc sử dụng lẫn lộn với nhau, nhưng hai từ này không có cùng một ý nghĩa. Dân Chủ thật ra là một tập hợp gồm những quan niệm và nguyên tắc về tự do, nhưng Dân Chủ cũng bao gồm toàn bộ những lề lối và tập tục đã thành hình qua một tiến trình lịch sử lâu dài đầy gian nan và thử thách. Tóm lại, Dân Chủ là định chế hóa (institutionalization) Tự Do. Từ định nghĩa này, người ta đã có thể xác định được những tiêu chuẩn căn bản để đánh giá xem, qua một quá trình dài thử thách, chế độ đó có phải là một thể chế dân chủ thực sự hay không.
        Dân Chủ như trình bày ở trên có thể thực hiện qua hai hình thức: trực tiếp hoặc qua các đại diện dân cử. Dưới hình thức dân chủ trực tiếp, các công dân có quyền tham gia vào tiến trình làm những quyết định liên hệ đến tất cả mọi người, mà không cần phải qua trung gian của một đại biểu dân cử. Một hình thức dân chủ như thế chỉ có thể áp dụng trên thực tế ở các cộng đồng có số người tham dự tương đối nhỏ. Chẳng hạn như các hiệp hội công nhân, các buổi họp khoáng đại của cổ đông các công ty, các cộng đồng địa phương…tại những buổi họp ở các hội trường có thể chứa được số người đến tham dự để làm những quyết định chung. Thành phố cổ Nhã Điển của Hy Lạp, nơi có nền dân chủ đầu tiên trên thế giới, đã thực hiện được những cuộc hội họp khoảng 5000 người tại quảng trường của thành phố với phương thức dân chủ trực tiếp này.
        Trong xã hội hiện nay, với kích thước và sự phức tạp của các thành phần dân chúng, từ những địa phương có khoảng 50 nghìn người cho đến một quốc gia có khoảng 50 triệu người, phương thức thực hiện dân chủ thông thường là bầu các đại diện để thay mặt họ làm những quyết định về chính trị, đặt ra luật lệ và quản trị các phương án kế hoạch chung cho cả quốc gia. Cách thức bầu cử các đại diện dân cử này có thể thực hiện bằng nhiều thể thức khác nhau. Nhưng dù được tuyển chọn dưới bất cứ hình thức nào đi nữa, các đại diện dân cử này đều có trọng trách thay mặt dân chúng và chịu trách nhiệm trước khối cử tri này về những thành quả hoạt động của họ trong các vấn đề chính trị liên hệ đến địa phương nơi họ đại diện.
        Một xã hội dân chủ
        Thật ra dân chủ không chỉ là những bộ luật về Hiến Pháp giới hạn quyền lực hành pháp và những qui định về cách thức hoạt động của một chính phủ mà thôi. Trong một xã hội dân chủ, chính quyền chỉ là một trong những thành phần gồm nhiều các tổ chức, công đòan, đảng phái chính trị, và các hiệp hội với nhiều màu sắc khác nhau. Sự đa dạng của một xã hội dân chủ như thế còn được gọi là sinh hoạt đa nguyên. Các tổ chức này không những hoàn toàn độc lập về tài chính mà còn tự định đoạt lấy đường hướng và phương thức hoạt động với các mục đích riêng biệt của nó. Trung bình người ta có thể đếm khoảng hàng nghìn những tổ chức này trong một xã hội dân chủ, hoạt động từ những địa phương nhỏ bé cho các thành phố to lớn phức tạp hơn. Các tổ chức này đóng vai trò quan trọng cho sự tham gia của người dân trong việc đóng góp tiếng nói, quan điểm của họ vào các vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến đời sống của dân chúng, mà không phải lo lắng đến sự nhòm ngó và kiểm soát của chính phủ.
        Dân Chủ là quyết định bằng đa số?
        Nói đến dân chủ, người ta cũng thường hay nghĩ đến việc làm những quyết định chính trị bằng luật của đa số. Nhưng cai trị bằng đa số không có nghĩa là dân chủ. Bởi vì không có ai cho rằng đó là một chế độ công bằng khi nó cho phép 51 phần trăm của dân số đè nén và áp bức 49 phần trăm của số người còn lại. Trong chế độ dân chủ, quyền lực của đa số phải đi chung với sự bảo đảm về nhân quyền và do đó bảo vệ quyền lợi của nhóm thiểu số này. Những nhóm này có thể có những mầu sắc tôn giáo, chính trị, các sắc dân thiểu số… nói khác đi đó là những nhóm ở thế yếu kém hơn trong những cuộc tranh luận về các vấn đề quan trọng ở tầm mức quốc gia. Quyền của các nhóm thiểu số này sẽ không tùy thuộc vào sự ban ơn và rộng lượng của phe đa số, cũng như không thể bị tiêu diệt bởi phe có số phiếu lớn hơn. Quyền của nhóm thiểu số được bảo vệ bởi luật lệ và các định chế dân chủ cho tất cả mọi công dân trong quốc gia. Như vậy, chúng ta có thể nói rằng các yếu tố cần thiết cho một chế độ dân chủ thực sự, dù cho xã hội đó có nhiệu mầu sắc tôn giáo, văn hóa, kinh tế khác biệt sâu xa đến mức độ nào đi nữa, vẫn phải bao gồm quyền của đa số; sự bảo vệ quyền của cá nhân và các nhóm thiểu số; và chính phủ phải tôn trọng luật pháp quốc gia.
        Thế nhưng chế độ dân chủ không hẳn là một hệ thống toàn hảo như chúng ta thường nghĩ. Bởi vì trong qua khứ, dân chủ tự do đã từng bị bác bỏ tại nhiều nơi. Họ cho rằng nó yếu kém hơn chế độ Quân Chủ, chế độ Quý Tộc, Phát Xít, Toàn Trị của Cộng Sản, hoặc bất cứ một ý thức hệ nào mà các nơi này đã tin tưởng. Để có thể đạt được hiệu quả tối đa của lý tưởng Dân Chủ, người ta cho rằng xã hội đó phải hội đủ những điều kiện thuận lợi trước khi áp dụng chế độ tự do dân chủ, nếu không nó sẽ đưa đến những hậu quả khôn lường. Thậm chí có thể làm quốc gia đó chìm đắm trong chia rẽ nội loạn và nghèo đói triền miên.
        Dân Chủ có nghĩa là rối loạn?
        Đã có nhiều quốc gia yêu chuộng và áp dụng chế độ tự do dân chủ chỉ vì khẩu hiệu “ mọi người dân một lá phiếu đóng góp cho nền Dân Chủ”. Họ đã làm ngơ trước những điều kiện tiên quyết cần phải có cho một chế độ dân chủ và tin rằng tự do dân chủ sẽ đem lại những lợi lộc vì lý tưởng về tự do nhân quyền của nó. Tuy nhiên nếu đó là những quốc gia nghèo đói, trình độ giáo dục thấp kém và thiếu một truyền thống lâu đời về trách nhiệm của mọi cá nhân đối với mọi vấn đề trong cuộc sống và xã hội, thì có lẽ họ nên đặt lại vấn đề một cách cẩn thận hơn, nếu không nó sẽ vô tình đưa quốc gia đến một chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa với cái ý nghĩa tệ hại nhất của nó, hoàn toàn trái ngược với những ước vọng lúc ban đầu.
        Không phải là hoàn toàn vô lý khi Quang Linh, một “trí thức xã hội chủ nghĩa” đã viết một bài nẩy lửa đăng trên talawas  "Việt Nam có nên chọn con đường đa nguyên chính trị hay không" đả kích việc áp dụng dân chủ tự do tại Việt Nam như sau: “Ở  các nước trên, hiến pháp và hệ thống chính tri được xây dựng theo các nguyên tắc dân chủ (đa nguyên, tam quyền phân lập) ngay từ khi giành được độc lập, nhưng trong thực tế do các mâu thuẫn xã hội phức tạp và sự can thiệp của nhiều thế lực khác (cả bên trong và bên ngoài), nên các cuộc tranh giành quyền lực giữa các đảng phái chính trị rất căng thẳng và trong cuộc tranh giành quyền lực đó các nguyên tắc dân chủ thường bị vi phạm (như gian lận bầu cử hoặc tố cáo nhau gian lận bầu cử, không chấp nhận thất bại, dùng các biện pháp cực đoan để gây sức ép về chính trị, tiến hành đảo chính)… Và một khi sự tranh giành quyền lực giữa các đảng phái dẫn đến sự hỗn loạn về mặt chính tri-xã hội thì dễ dàng tạo cơ hội cho sự xuất hiện các nhà độc tài hay các chính quyền quân sự. Như vậy thực ra, các nhà độc tài và chính quyền quân sự cũng là sản phẩm bất đắc dĩ nhưng tất yếu của chế độ chính tri đa nguyên, khi nó gặp những điều kiện xã hội, dân tộc, tôn giáo phức tạp. Ðó là thực tế sân khấu chính tri của các nước như Philippine, Indonesia, Thái Lan, Pakistan, Myanmar… (và cả ở các nước khác ngoài châu Á, như Chi Lê, Venezuela, Peru, Bolivia v.v…) mấy chục năm vừa qua và đến nay khả năng khủng khoảng như vậy vẫn tiềm ẩn ở các nước trên. Và cái chu trình dân chủ > (hỗn loạn) > độc tài (quân sự) > dân chủ >… cứ lập đi lập lại… và để đạt đến một trình độ dân chủ kiểu như hiện nay, các nước đó đã mất vài chục năm. Như vậy, nếu Việt Nam lựa chọn con đường đa nguyên ở thời điểm hiện nay thì lấy gì để đảm bảo Việt Nam không lập lại con đường “dân chủ” mà các nước đó đã đi qua và phải mất mấy chục năm nữa Việt Nam mới có được một chế độ dân chủ kiểu như Thái Lan và để có nó Việt Nam phải trả giá bằng sự bất ổn về mặt xã hội và chậm phát triển về mặt kinh tế - xã hội đó không ổn định về mặt chính trị như thế nào?... Tôi đồng ý rằng Việt Nam có điều kiện chính trị xã hội ổn định hơn các nước trên. Nhưng nếu mở cửa cho đa nguyên xem, bức tranh chính trị xã hội của Việt Nam sẽ hoàn toàn khác. Lúc đó, dưới quan niệm cực đoan về tự do dân chủ, đặc biệt khi mà tình đoàn kết bị bài xích, lòng thù hận, sự kỳ thị và chia rẽ, sự mù quáng và cuồng tín được kích động, dù có các thiết chế dân chủ cũng không có gì đảm bảo rằng các mâu thuẫn về chính trị, sắc tộc, tôn giáo, địa phương lại không bùng phát..."
         Người đọc chắc hẳn không khỏi giật mình trước những lý luận đanh thép với các trường hợp thực tế điển hình đưa ra trong bài viết trên. Nhưng thật ra Quang Linh đã hiểu lầm khi ông lập luận dưới “quan niệm cực đoan về tự do dân chủ”. Bởi vì trên thực tế không hề có cái gọi là “quan niệm cực đoan về tự do dân chủ”, mà do sự thiếu hiểu biết của ông về ý nghĩa của một sinh hoạt tự do dân chủ.  Nếu có hỗn loạn, chiến tranh bộc phát rồi đưa đến một nền kinh tế trì trệ èo uột tại những quốc gia áp dụng tự do dân chủ này, là vì các quốc gia trên chưa hề có được những điều kiện cần có để áp dụng một cơ chế dân chủ có hiệu quả. Một số những điều kiện về văn hoá, xã hội ở các nơi này là những trở lực cho một nền dân chủ ổn định mà chúng ta có thể liệt kê như sau:
        Ý thức về niềm tự hào của dân tộc
        Những giá trị truyền thống của dân tộc đóng một vai trò quan trọng cho việc thiết lập chế độ dân chủ. Mức độ tự hào về chủ quyền và sự độc lập của quốc gia là một ước vọng biểu thị tinh thần tự quyết và lòng yêu chuộng tự do của dân chúng trong nước. Ngược lại, nếu trong một nước có nhiều sắc dân không cùng chia sẻ một ý niệm chung sống và đoàn kết trong nước thì khó đưa đến một chế độ dân chủ vững bền. Chỉ có 11 phần trăm của dân số Peru là người da trắng đến từ Tây Ban Nha, số người còn lại là thổ dân da đỏ bị ngăn cách vì những lý do kinh tế, địa dư và tôn giáo. Khối Liên Bang Sô Viết trước đây đã không có được một nền dân chủ ổn định cũng là do sự ô hợp của nhiều sắc dân với những khu vực địa lý khác biệt nhau.
         Điều này cũng thể hiện rõ ràng trong thực tế sinh hoạt chính trị của người Việt tại hải ngoại trong nhiều thập niên trước. Tuy cùng một dân tộc, cùng một lòng tự hào và tranh đấu cho tự do dân chủ, khối người Việt tản mác khắp nơi ở các khu vực địa lý trên thế giới là một trở lực đáng kể cho nỗ lực tranh đấu chung. Nhiều tác giả đã chỉ trích cái tính chia rẽ của người Việt và cho đó là cái tính cố hữu của mình là điều sai lầm. Bởi vì kinh nghiệm cho thấy chia rẽ và xung đột nội bộ xảy ra hầu hết đối với tất cả các quốc gia, kể cả các nước ở Âu Châu như Pháp, Ý trong giai đoạn phôi thai của nền dân chủ. Phải qua một thời gian thử thách lâu dài với những kinh nghiệm đớn đau, những chính trị gia lão luyện tại các quốc gia này mới lĩnh hội và tích tụ được những đức tính cần thiết cho một nền dân chủ ổn định mà chúng ta sẽ bàn đến trong phần sau.
         Ảnh hưởng của tôn giáo
        Cũng như ý niệm tự hào về dân tộc, đa số những quốc gia có nền dân chủ ổn định lâu đời phần lớn chịu ảnh hưởng của Cơ Đốc Giáo. Hegel cho rằng Thiên Chúa Giáo đã mở đường cho cuộc Cách Mạng Pháp đặt nền tảng cho quyền bình đẳng của tất cả mọi người. Nhưng tôn giáo tự nó không tạo ra một xã hội tự do. Thiên Chúa Giáo và Cơ Đốc Giáo đã phải từ bỏ mục đích nhằm tạo ra một quốc gia thần quyền và trở về quan điểm xem tôn giáo là vấn đề thuộc lãnh vực cá nhân, thì sau đó những xã hội tự do mới bắt đầu thành hình. Đặc biệt, John Locke đã chủ xướng sự bao dung (tolerence) và cổ xuý việc chấp nhận sự hoà đồng giữa các tôn giáo khác nhau để tránh những cuộc thánh chiến có thể tiêu diệt Anh Quốc vào thời bấy giờ . Ấn Độ Giáo và Khổng Giáo tuy nhắm vào đời sống thế tục nhiều hơn, nhưng những giáo điều của họ có tính cách nghiêm khắc về tôn ti trật tự trong xã hội và không công nhận sự bình đẳng giữa những con người với nhau. Hồi Giáo, ngược lại chấp nhận nguyên tắc bình đẳng của con người, nhưng lại không thể hoà giải với chủ nghĩa tự do và sự công nhận những quyền tự do căn bản, nhất là tự do về tôn giáo và lương tri. Hồi Giáo còn quá khích ở điểm nhằm khống chế toàn bộ sinh hoạt của đời sống cá nhân, kể cả lĩnh vực chính trị trong quốc gia của họ.
        Một xã hội bất bình đẳng
        Một trở lực khác cho việc thiết lập một chế độ dân chủ ổn định là cơ cấu xã hội của quốc gia đó thiếu sự tôn trọng quyền bình đẳng giữa các con người với nhau. Theo Tocqueville, sức mạnh và sự ổn định của nền dân chủ Mỹ là do sự kiện xã hội Mỹ đã tôn trọng những giá trị về bình đẳng và dân chủ lâu dài trước khi Bản Tuyên Ngôn Độc Lập và Hiến Pháp Mỹ được thành lập. Những người di dân từ Hoà Lan và Anh Quốc đến Bắc Mỹ đã đem theo giá trị truyền thống của nước họ. Trong khi Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã du nhập vào Ba Tây, Peru và những thuộc địa của họ tại Trung va Nam Mỹ cái ý niệm chuyên chế của một quyền hành tuyệt đối, cùng với một xã hội gồm nhiều giai cấp thù hận lẫn nhau.
        Ý niệm tôn ti trật tự giữa các giai cấp xã hội do ảnh hưởng của Khổng Giáo từ hơn vài nghìn năm nay ở Việt Nam, vẫn còn ăn sâu bám rễ trong lối suy tư của đa số người Việt. Phần lớn dân chúng còn ở trình độ văn hóa thấp kém, thiếu ý thức về sự bình đẳng và quyền tự do của con người, đã chấp nhận tất cả các mệnh lệnh ban ra từ chính quyền mà không hề đặt câu hỏi hay thách đố những vi phạm trắng trợn của nó về các quyền căn bản của con người. Chắc hẳn chúng ta đã từng nghe những lập luận của các “trí thức xã hội chủ nghĩa” đả kích việc thiết lập chế độ dân chủ tự do, khi họ lập đi lập lại cái điệp khúc “ Những người dân quê chỉ cần xây cất một cây cầu trong làng xóm của họ chứ không cần những cái lý tưởng tự do dân chủ xa vời không dính líu gì đến đời sống cơ cực của họ”. Nhưng họ quên rằng đời sống con người luôn luôn sinh động và diễn biến không ngừng. Trong vài thập niên gần đây sự mở cửa của chính quyền Cộng Sản Việt Nam để cứu vãn nền  kinh tế quốc gia đã du nhập một phần những giá trị cần thiết cho sinh hoạt dân chủ cho đất nước. Một khi nền kinh tế phát triển và đem lại mức lợi tức no đủ cho đời sống của họ, người dân sẽ có thời gian dư dả để tìm hiểu và trao đổi thêm với nhau những khía cạnh của đời sống của họ về tinh thần lẫn vật chất. Từ đó ý thức về tự do dân chủ mới có cơ hội ăn sâu và bám rễ vào khối đa số quần chúng ở Việt Nam.
       Một xã hội dân sự (civil society) với truyền thống dân chủ
      Như đã trình bầy ở trên về sự cần thiết của một xã hội dân chủ trong đó các hiệp hội, công đoàn và các nhóm quyền lợi sẽ đóng một vai trò quan trọng cho sự ổn định của chế độ dân chủ. Bởi vì dân chủ, theo đúng nghĩa của nó, là dân chúng biết cách tự quản trị lấy các tổ chức nghiệp đoàn, hay thiện nguyện , cũng như những sinh hoạt của địa phương họ, thì họ sẽ có nhiều cơ may thành công trong việc xây dựng và đóng góp vào sinh hoạt dân chủ ở tầm mức quốc gia.
      Kinh nghiệm từ thực tế cho thấy những quốc gia đã tiêu diệt những cấu trúc của một xã hội phong kiến trước đây, trong đó ngoài nhà vua ra còn có các sứ quân, các công hầu cùng nhau cai quản những vùng lãnh địa khác nhau, để rồi tập trung quyền hành vào nhà nước trung ương, sẽ gặp những khó khăn trong việc duy trì một chế độ dân chủ ổn định. Trường hợp của Nga Sô và Trung Quốc là một thí dụ điển hình trong thời kỳ tiền cách mạng, khi quyền cai trị tập trung ở Trung Ương trong tay các vị hoàng đế của họ. Để rồi sau khi các cuộc Cách Mạng xảy ra, hai quốc gia này đã trở nên những chế độ toàn trị sắt máu nhất của thế kỷ 20. Đó cũng là trường hợp khó khăn của các quốc gia Tây Âu như Pháp và Tây Ban Nha. Chế độ phong kiến của hai nơi này đã bị hoàn toàn tiêu diệt bởi việc tập trung quyền hành vào chế độ quân chủ của Đế Quốc Pháp và Tây Ban Nha ở thế kỷ thứ 16 và 17. Do đó làm suy yếu tập tục và khả năng của các lãnh địa trong việc tự quản trị lấy những vấn đề nội bộ ở tầm mức địa phương. Lịch sử đã cho thấy rằng sau cuộc Cách Mạng , Pháp đã phải trải qua tất cả năm nền Cộng Hoà đầy hỗn loạn trước khi có được một nền dân chủ ổn định như ngày nay.
       Chính Trị và Văn Hoá
       Tất cả các yếu tố của xã hội đề cập ở trên: niềm tự hào dân tộc, yếu tố tôn giáo, một xã hội bình đẳng và dân sự, tạo nên nền văn hoá đặc sắc của quốc gia, và mức độ ảnh hưởng sâu đậm của nó trong dân chúng sẽ quyết định sự thành công của một chế độ dân chủ ổn định. Nó giải thích tại sao cũng cùng một khuôn mẫu của hiến pháp dân chủ tự do được đem ra áp dụng thành công tại một quốc gia, lại gặp phải những trở ngại và bị bác bỏ tại những quốc gia khác.
       Tuy nhiên đây cũng chỉ là những nhận xét thông thường trong lịch sử mà không phải là không có những ngoại lệ của nó. Bằng chứng là nước Đức vào thời gian trước chế độ độc tài Đức Quốc Xã  đã có những yếu tố văn hoá cần cho một sinh hoạt dân chủ ổn định: một quốc gia thống nhất, một nền kinh tế phát triển, chịu ảnh hưởng của Cơ Đốc Giáo, có một xã hội dân sự lành mạnh. Nhưng vì mức độ tự hào dân tộc quá cao của nước Đức đã làm mù quáng các nhà lãnh đạo lúc bấy giờ và đưa đến những quyết định sai lầm về mặt chính trị, ở cùng vào thời điểm với sự thành hình của những ý thức cao đẹp về việc công nhận những giá trị nhân phẩm giữa con người với nhau.
       Ngoài ra cũng có những trường hợp mà người ta cho rằng một số các quốc gia đã không đủ yếu tố để áp dụng chế độ dân chủ ổn định, thế nhưng thực tế đã đưa đến những kết luận trái ngược. Chẳng hạn như Ấn Độ là một nước có nhiều giai cấp theo Ấn Độ Giáo, có một nền kinh tế kém mở mang, nhưng đã xây dựng một nền dân chủ lâu bền sau khi thu hồi độc lập từ năm 1947. Hoặc như các quốc gia Đông Âu và Nga Sô, khi các nước này không có những tập tục truyền thống về dân chủ lâu đời, nhưng ngày nay đã có tất cả những định chế cần thiết cho một chế độ dân chủ.
       Do đó nếu chúng ta khẳng định rằng không thể áp dụng tự do dân chủ vào những nước không có văn hóa và truyền thống dân chủ thì có lẽ chẳng bao giờ thế giới lại có những chế độ tự do dân chủ ổn định được. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng dân chủ vào một xã hội phải bắt đầu bằng một quyết định chính trị. Và việc làm quyết định chính trị hoàn toàn độc lập với những yếu tố văn hóa. Ở đây chính quyền sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc uốn nắn và giáo dục dân chúng để tạo nên một nền văn hoá thuận lợi cho nền dân chủ tự do. Bởi vì người Mỹ không phải sinh ra đã bình đẳng, mà vì họ đã được làm cho bình đẳng trước khi có sự thành lập của Hiệp Chủng Quốc, với sự tự trị của các chính phủ tiểu bang và độc lập với chính phủ Anh Quốc.
      Như thế Văn hoá không có tính cách tĩnh mà nó là sản phẩm của con người làm ra qua một quá trình lâu dài. Cho nên một chế đô dân chủ ổn định cần có những chính trị gia đầy năng lực và khôn ngoan. Họ là những người thấu hiểu được những phương thức vận động chính trị, cũng như có khả năng bảo vệ và hiện thực những ước vọng của dân chúng trở thành những tập tục và định chế chính trị dân chủ ổn định. Điều này sẽ là điểm then chốt để đánh giá thực tâm của giới cầm quyền tại Việt Nam hiện nay nếu họ có ý định thay đổi chế độ hay không. Bởi vì những tập tục và truyền thống dân chủ này sẽ phải mất nhiều thập niên để có thể bám rễ vào cách thức suy nghĩ và hành động của quần chúng. Hơn nữa không có một thời điểm nào thuận lợi hơn lúc này khi đất nước đang trên đà biến chuyển về kinh tế và luật pháp trước những đòi hỏi của tiến trình hội nhập vào sinh hoạt quốc tế. Cho nên phong trào tranh đấu cho dân chủ tự do phát động tại Việt Nam hiện nay là điều tất yếu, và các nhà lãnh đạo cũng như chính quyền Cộng Sản Việt Nam nên bắt lấy cơ hội này để tạo nên một môi trường uốn nắn cách thức suy tư của dân chúng, trước khi đi đến quyết định quan trọng để thay đổi chế độ cho Việt Nam.
       Những đức tính cần thiết cho một nền dân chủ tự do
       Như đã trình bày, sinh hoạt chính trị trong chế độ tự do dân chủ có nghĩa là làm một quyết định trong đó có sự tính toán nhiều khi phi đạo đức và thiếu tình cảm. Bởi vì một số những ước vọng của các nhóm thiểu số sẽ không hoàn toàn được thỏa mãn theo ý nguyện của họ, mà được chia sẻ nhiều khi không đồng đều giữa những quyền lợi trái ngược lẫn nhau của các nhóm. Bắt nguồn từ quan niệm khế ước xã hội của Thomas Hobbes và John Locke, các chính quyền dân chủ tự do đã học hỏi từ những cuộc tranh chấp lâu dài với dân chúng, cũng như đã gây dựng cho dân chúng một nền văn hoá tính toán hợp lý cho tập thể, thay vì chỉ nhằm thỏa mãn những quyền lợi vị kỷ của nhóm thiểu số của họ mà thôi. Do đó, những quan niệm đạo đức chọn lựa giữa những điều đúng hay sai trong sinh hoạt của các cộng đồng trong xã hội sẽ được thay thế bởi những giá trị mới về dân chủ như: “ dấn thân”; “hợp lý”; “ thế tục”; “cộng tác”; “thông cảm” và “bao dung”.
       Dĩ nhiên những giá trị dân chủ này, thoạt tiên, không nằm trong những giá trị đạo đức của mỗi cá nhân. Những gía trị này chỉ được thành hình như một thói quen cần phải có để sống một cách hoà bình trong một xã hội tự do và thịnh vượng. Cho nên để bảo đảm cho chế độ dân chủ thành công, công dân của một quốc gia dân chủ phải để qua một bên những giá trị đạo đức của cá nhân họ, nếu có những mâu thuẫn giữa cá nhân và những quyết định dân chủ, và gây dựng niềm hãnh diện tự hào, đôi khi phi lý, trong hệ thống chính trị dân chủ và đời sống của họ. Có nghĩa là họ phải yêu chuộng dân chủ, bởi vì đó là một chế độ tốt đẹp hơn những chọn lựa khác. Hơn nữa, người dân không nên xem lòng “bao dung” như là một phương tiện để đạt đến cứu cánh, mà phải xem nó như là một đức tính thiết yếu cho một xã hội dân chủ. Một khi người dân đã thành công trong việc đồng hoá những “giá trị dân chủ” này với những giá trị cá nhân của họ, thì lúc đó có thể nói rằng chúng ta đã gây dựng được một nền “văn hoá dân chủ” trong dân chúng, cần thiết cho sự ổn định cho chế độ dân chủ lành mạnh và lâu bền. Có như thế chúng ta mới tránh được những thù hận, chém giết mà những quốc gia tập tễnh bước chân vào sinh hoạt dân chủ trước đây đã phạm phải. Đến đây, người viết có thể gọi đó mới đích thực là “quan niệm cực đoan về tự do dân chủ”, chứ không phải là quan niệm cực đoan về tự do dân chủ có nghĩa là có thể làm bất cứ điều gì mình muốn như ông Quang Linh đã hiểu lầm trong lập luận của ông. Bởi vì điều đáng buồn là ông chưa từng sống trong một chế độ tự do dân chủ nên ông không thể hiểu được ý nghĩa đích thực và sâu xa của nó như thế nào.
        Lược qua những điều trình bầy ở trên, người đọc có thể nhận thấy rằng không những tham gia vào chính trị là một việc cần thiết trong giai đoạn tranh đấu cho tự do dân chủ, nhưng ngay khi đã có được sự thay đổi của chế độ, sự dấn thân vào chính trị còn cần thiết hơn nữa để củng cố và bảo vệ thành quả chung đó vì những lý tưởng cao đẹp của nó. Chúng ta có thể hoạt động chính trị mà không cần dân chủ, nghĩa là nhà nước của chế độ toàn trị sẽ làm những quyết định thay cho toàn thể dân chúng mà không phải chịu một trách nhiệm gì đối với khối đa số này. Nhưng chúng ta không thể nào có dân chủ nếu người dân không tham dự vào các sinh hoạt chính trị trong nước. Bởi vì như thế chế độ dân chủ sẽ mất hết tất cả ý nghĩa nguyên thuỷ của nó. Chỉ có tham gia vào các sinh hoạt dân chủ, chúng ta mới có thể nhận thức sâu xa những điều kiện và yếu tố quan trọng để có được một nền dân chủ ổn định. Và cũng bởi vì một lẽ đơn giản là, nếu chúng ta không gõ cửa thì sẽ không có ai mở cửa cho chúng ta vào. Cho nên trách nhiệm sau cùng của nền dân chủ lành mạnh nằm ở trong tay những công dân có trách nhiệm, bằng cách sử dụng lá phiếu một cách khôn ngoan, cùng với sự tham gia của họ vào những quyết định hợp lý, để chứng tỏ với những kẻ chủ trương chế độ toàn trị rằng họ không có quyền khinh miệt ý chí, sự sáng suốt và nhân phẩm của tập thể quần chúng. Những kẻ chủ trương chế độ toàn trị phải chấm dứt hẳn việc đối xử với số đông này như những kẻ hoàn toàn không thể nào tin cậy để giao cho họ trách nhiệm làm những quyết định quan trọng cho đất nước.

        Lương Định Văn