Trong thời gian gần đây, trên các diễn đàn Internet ở hải ngoại đã xuất hiện nhiều bài viết tranh cãi nhau chung quanh đề tài Nguyễn Chí Thiện có phải là tác giả tập thơ Hoa Ðịa Ngục hay không.

        Thật ra, đây không phải là một đề tài mới mẻ. Ðề tài này đã được nói đến trước đây khoảng 15 năm, từ ngày ông Nguyễn Chí Thiện còn ở Việt Nam, sau đó được nói tới nhiều hơn khi ông sang Mỹ định cư (1995), và nói dai dẳng cho tới ngày nay.

        Mấy tháng gần đây, cuộc tranh cãi trở nên ồn ào hơn sau khi ông Nguyễn Chí Thiện cho tái bản tập thơ Hoa Ðịa Ngục với một số sửa chữa và bổ túc, và đã lên tiếng trả lời những thắc mắc về ông qua một cuộc phỏng vấn của Ðài Phát Thanh Tiếng Nói Việt Nam Hải Ngoại ở Hoa Thịnh Ðốn do Hồng Phúc thực hiện ngày 11/6/2006.

        Dựa vào cuộc phỏng vấn này, một số người đã phân tích, vạch ra những điều được cho là không ổn hay không hợp lý trong những câu trả lời của ông Nguyễn Chí Thiện để tấn công ông mạnh hơn và nhắc lại sự nghi ngờ đã được nói tới lâu nay: Nguyễn Chí Thiện không phải là tác giả tập thơ Hoa Ðịa Ngục.

        Một số người khác đã lên tiếng ủng hộ ông Nguyễn Chí Thiện và trả lời, tranh cãi với những người chống Nguyễn Chí Thiện.

        Ðại để, những nghi vấn và tranh cãi về đề tài “Nguyễn Chí Thiện thật và Nguyễn Chí Thiện giả” đã có mấy nét chính như sau:

- Nguyễn Chí Thiện đã sang đoạt hay đạo thơ của Lý Ðông A, nhà lãnh tụ khai sáng Ðảng Duy Dân.

     - Nguyễn Chí Thiện đã được CSVN đưa ra nhận là tác giả tập thơ Hoa Ðịa Ngục và cho ra hải ngoại hoạt động, sau khi tác giả thật của tập thơ đã bị bắt và bị thủ tiêu ngay khi rời khỏi Tòa Ðại Sứ Anh ở Hà Nội.

     - Tất cả những người cáo buộc hay lên tiếng nghi ngờ ông Nguyễn Chí Thiện không phải là tác giả tập thơ Hoa Ðịa Ngục đều là những “đệ tam nhân”, những người không có lợi ích tinh thần hay vật chất để có tư cách pháp lý đứng nguyên cáo trong một vụ tranh tụng về tác quyền.

     - Những cáo buộc hay ngờ vực Nguyễn Chí Thiện không phải là tác giả tập thơ Hoa Ðịa Ngục đều có màu sắc chính trị hay do động cơ chính trị.- Cho đến nay, tác quyền của Nguyễn Chí Thiện trên tập thơ Họa Ðịa Ngục không hề bị thách thức về mặt pháp lý cũng như về văn học.

        Năm 1980, một năm sau khi được trao cho Tòa Ðại Sứ Anh ở Hà Nội, tập thơ được xuất bản tại Hoa Kỳ dưới hai nhan đề khác nhau: “Bản Chúc Thư của Một Người Việt Nam” và “Tiếng Vọng Từ Ðáy Vực”. Cả hai đều không có tên tác giả. Sau khi được xuất bản, tập thơ tức thì gây chấn động dư luận trong các cộng đồng người Việt tị nạn ở hải ngoại vì tính chất độc đáo của nó về phương diện thi ca cũng như nội dung chống cộng tuyệt đích của một “ngục sĩ” ở miền Bắc Việt Nam. Tập thơ được dịch ra nhiều thứ tiếng và được giới văn học cũng như các tổ chức nhân quyền quốc tế trân trọng đón nhận và quan tâm tìm hiểu về số phận người tù vô danh dưới chế độ Cộng Sản VN.

        Sau khi khối Cộng sản Ðông Âu sụp đổ và Liên Sô tan rã, ông Nguyễn Chí Thiện được ra khỏi nhà tù (28/10/1991) và xác nhận là tác giả tập thơ mà ông đặt tên là “Hoa Ðịa Ngục”. Cũng từ lúc ấy, nghi vấn về tác giả tập thơ bắt đầu được nêu lên ở hải ngoại.

        Ðầu tiên là vài bài viết trên tờ Vạn Thắng của Ðảng Duy Dân tại Virginia, cho rằng tác giả tập thơ là Lý Ðông A, và Nguyễn Chí Thiện chỉ là kẻ tiếm đoạt. Ðáng chú ý nhất trong số này là bài viết của Bác sĩ Trần Ngọc Ninh, nhưng ngoài những lập luận và suy đoán đã không đưa ra được bằng chứng nào như thủ bút, di chúc cho thấy Lý Ðông A là tác giả của một hay nhiều bài thơ trong tập Hoa Ðịa Ngục, và vì vậy dù với học vị và uy tín của tác giả, bài viết đã không có cơ sở pháp lý cũng như khoa học có tính thuyết phục để làm nền tảng cho những phân tích nghiêm chỉnh.

        Khi ông Nguyễn Chí Thiện từ Việt Nam sang Mỹ năm 1995, có một cáo buộc khác được tung ra cho rằng tác giả thực của tập thơ sau khi từ Tòa Ðại Sứ Anh đi ra đã bị nhà cầm quyền CSVN bắt giam và thủ tiêu. Nguyễn Chí Thiện chỉ là người được Hà Nội đưa ra nhận là tác giả tập thơ để đánh lừa dư luận quốc tế và để đưa ra ngoài xâm nhập hoạt động trong các cộng đồng người Việt hải ngoại. Nhưng, cũng như lập luận cho rằng tác giả tập thơ là Lý Ðông A, không ai đưa ra được chi tiết nào có cơ sở khoa học hay pháp lý để chứng minh rằng có một người nào khác là tác giả tập thơ, như tên tuổi, nhà cửa, nhân chứng, vân vân. Nếu có một con người như vậy thật thì người ấy không thể tự nhiên biến đi mà không để lại dấu vết gì: không thân nhân, không gia đình, không ai quen biết, kể cả các bạn tù trong suốt 20 năm như được nói tới trong tập thơ. Nhà nước CSVN không thể tiêu diệt tất cả mọi nhân chứng, cũng như đã không thể bưng bít mãi cái chết oan khiên của hai chi em Nông Thị Xuân, Nông Thị Vàng sau khi “phục vụ Hồ Chủ Tịch”, dù đã dùng cả bộ máy đàn áp tàn bạo để triệt khẩu. Nhất là trong tình trạng “cởi trói”, “mở cửa” như ngày nay, phải có người lên tiếng tố cáo, nếu quả có một vụ thủ tiêu như vậy.

        Cho đến nay, tất cả những người lên tiếng cáo buộc, hay nghi ngờ Nguyễn Chí Thiện không phải là tác giả tập thơ Hoa Ðịa Ngục đều là những “đệ tam nhân”, những người không có quan hệ xa gần nào với “tác giả thật sự” (nếu có) để có tư cách nhân danh người ấy đặt vấn đề tác quyền với ông Nguyễn Chí Thiện trước pháp luật, hay trên văn đàn.

        Những cáo buộc và tranh cãi đang diễn ra đều mang màu sắc chính trị, do động cơ chính trị từ đảng phái muốn đề cao lãnh tụ, hoặc từ những người nhân danh chống cộng, hay có thể xuất phát từ chính CSVN nhằm mục đích “đốt cháy” Nguyễn Chí Thiện, hay làm giảm bớt ảnh hưởng của Nguyễn Chí Thiện trên mặt trận đấu tranh tư tưởng, hay cũng có những người chỉ muốn bàn góp để được “nổi danh”.

        Trên thực tế, ông Nguyễn Chí Thiện đã cho xuất bản và tái bản tập thơ Hoa Ðịa Ngục, đã đăng ký tác quyền tại Thư Viện Quốc Hội Hoa Kỳ, và cho đến nay, tác quyền của ông chưa hề bị thách thức trước pháp luật hay trên văn đàn. Chưa có ai nạp đơn kiện trước tòa án và cũng chưa có nhà văn hay nhà phê bình văn học nào, ở ngoài nước hay trong nước, viết bài nghiêm chỉnh nêu ra “nghi án” về tác quyền tập thơ Hoa Ðịa Ngục.

        Vì những lý do trên đây, mặc dầu những tranh cãi đã và đang diễn ra, hầu hết người đọc đều mặc nhiên coi Nguyễn Chí Thiện là tác giả tập thơ Hoa Ðịa Ngục. Giới văn học quốc tế thì lại càng không có ai thắc mắc và không có ai đặt vấn đề “Nguyễn Chí Thiện thật, Nguyễn Chí Thiện giả”, và cũng không quan tâm đến những tranh cãi trong cộng đồng người Việt ở hải ngoại về đề tài ấy.

        Có một sự kiện đáng chú ý là bản dịch ra Anh ngữ xuất bản năm 1984 tập thơ đã mang tên “Flowers From Hell”, mà dịch giả Huỳnh Sanh Thông cho biết trong một lá thư gửi cho ông đề ngày 26/5/1981, ông Patrick J. Honey, một chuyên viên về Việt Nam tại Trường Nghiên cứu về Phương Ðông và Châu Phi ở London (School of Oriental and African Studies) đã bày tỏ sự quan tâm về số phận tác giả tập thơ “Hoa Ðịa Ngục”. Mặt khác, ông Nguyễn Chí Thiện nói rằng khi đem tập thơ vào Tòa Ðại sứ Anh ở Hà Nội, ông có viết tên tập thơ cùng với tên và địa chỉ của ông vào một miếng giấy kèm trong tập bản thảo. Một nhân chứng đáng tin cậy cho tôi biết ông Ðỗ Văn, thuộc Ban Việt Ngữ đài BBC, người được Bộ Ngoại Giao Anh trao cho một bản chụp của tập thơ, nói rằng chính ông ta đã rút tờ giấy đó ra trước khi chuyển cho báo Văn Nghệ Tiền Phong vì sự an ninh của tác giả còn ở Việt Nam. Theo ông Ðỗ Văn, Nguyễn Chí Thiện là tác giả tập thơ và có mời về nhà ăn cơm khi ông tới London vào năm 1996.

        Vậy thì tại sao phải đặt vấn đề “xác nhận tác quyền” đối với tập thơ Hoa Ðịa Ngục?

        Vào tháng 6/2006, nhân dịp từ California sang Vùng Hoa Thịnh Ðốn để ra mắt Hoa Ðịa Ngục (tái bản), ông Nguyễn Chí Thiện đã trả lời một cuộc phỏng vấn của Ký giả Hồng Phúc trong Chương trình Thế Giới Ngày Nay của Hệ thống Truyền Thanh Việt Nam Hải Ngoại, và trong một lần gặp tôi, ông cho biết “muốn trả lời một lần cho xong” trước những lời đồn dai dẳng.

        Nhân dịp này, tôi nảy ra ý định muốn làm một cuộc điều tra khách quan và khoa học để giúp làm sáng tỏ sự thật vụ “Nguyễn Chí Thiện thật, Nguyễn Chí Thiện giả”, như một tài liệu có giá trị về pháp lý cũng như văn học, vì dù sao tập thơ Hoa Ðịa Ngục đã có chỗ đứng quan trọng của nó trong văn học cũng như trên mặt trận đấu tranh ý thức hệ giữa người Việt tự do và Cộng sản Việt Nam.

        Tôi đã đưa đề nghị, ông Nguyễn Chí Thiện đồng ý và đã làm chứng thư (Affidavit) ủy nhiệm cho tôi liên lạc với Bộ Ngoại Giao Anh ở London để làm những giảo nghiệm khoa học cần thiết trên tập bản thảo (có thể) còn được lưu giữ tại đây, và chỉ là bước đầu của cuộc điều tra mà tôi sẽ phải thực hiện - về phía những người cáo buộc cũng như những người bênh vực, ở ngoài nước cũng như ở trong nước.

        Tôi đã liên lạc với Bô Ngoại Giao Anh, khá khó khăn, vì tập thơ nằm tại đây đã trên 20 năm với những thay đổi về nhân sự và những khối tài liệu giấy tờ lưu trữ lớn lao. Không ai biết tập thơ hiện đang nằm ở đâu.

        Tuy nhiên, đã có vài bước tiến. Tôi cũng đã thu thập được một số tài liệu, nghe một số nhân chứng. Ðể đi tìm sự thật, ngoài những giảo nghiệm khoa học trên tập bản thảo, phân tích các tài liệu, tiếp xúc với các nhân chứng, tôi cũng còn phải phỏng vấn ông Nguyễn Chí Thiện để được chính ông trả lời về tất cả những vấn đề liên quan đến thân thế ông và tập thơ.

        Với tinh thần khoa học và khách quan, tôi hy vọng sẽ đem lại lời giải đáp thỏa đáng cho những tranh cãi đã và đang diễn ra trong đám hỏa mù về câu chuyện “Nguyễn Chí Thiệt thật, Nguyễn Chí Thiện giả”.

         Sơn Tùng