Chuyện Xưa và Nay

     Nhân Hồ Cẩm Đào, Chủ Tịch Nhà Nước Trung Quốc đến thăm Việt Nam, Tú Gàn ngồi đọc lại cổ sử để xem cha ông chúng ta đã làm thế nào để khỏi trở thành một châu, một quận hay một huyện của Trung Quốc. Quả thật có nhiều cái khôn của người xưa mà người thời nay phải học.
    Nhà văn Lỗ Tấn bảo rằng lịch sử Trung Hoa là lịch sử ăn thịt người. Thật ra, đây không phải là một đặc điểm riêng của lịch sử Trung Hoa mà là một đặc điểm chung của lịch sử loài người. Trong từng khu vực, các bộ lạc, các sắc tộc, các quốc gia đã đánh nhau liên miên để cướp đất đai, gia súc, lương thực, nô lệ... Có bộ tộc hay nước đã bị tiêu diệt hay biến mất, có bộ tộc hay nước đã trở thành đế quốc, làm bá chủ cả một khu vực. Hiện tượng này biến đổi không ngừng trong dòng lịch sử kéo dài khoảng 5.000 năm.
    Riêng giữa Việt Nam và Trung Quốc, có quá nhiều chuyện nhiêu khê đã xẩy ra. Nước Tàu đã đô hộ Việt Nam đến 1.000 năm, nhưng nhờ chí khí bất khuất và sự khôn khéo của cha ông chúng ta, Việt Nam còn tồn tại đến ngày nay.
    Phải công nhận rằng các nhà viết cổ sử ngày xưa đã ghi lại các sự kiện lịch sử khách quan hơn các “sử gia” ngày nay rất nhiều. Đọc lại cổ sử chúng ta mới thấy rằng những chuyện ghi lại trong đó khác xa những chuyện đã được một số “sử gia” ngày nay xào nấu lại và huyền thoại hóa. Thành ra sử không còn là sử nữa!
    Nước Việt đã đổi quốc hiệu không biết bao nhiêu lần: Hùng Vương đặt tên nước là Văn Lang, Lý Nam Đế gọi là Vạn Xuân, Đinh Tiên Hoàng đổi thành Đại Cồ Việt, Lý Thánh Tông gọi là Đại Việt, nhà Tống gọi nước ta là An Nam quốc. Hồ Quý Ly gọi nước là Đại Ngu, quân Minh qua đổi thành Giao Chỉ. Lê Lợi lại gọi nước là Đại Việt. Thời Tây Sơn, bên trong vẫn gọi là Đại Việt, nhưng khi nói chuyện với Trung Quốc vẫn xưng là An Nam quốc. Sau khi thống nhất sơn hà, vua Gia Long sai Lê Quang Định sang Tàu cầu phong và xin đổi quốc hiệu thành Nam Việt, nhưng nhà Thanh không bằng lòng, viện lẽ dưới thời nhà Triệu, Nam Việt gồm cả đất lưỡng Quảng, nên nhà Thanh đã đổi Nam Việt thành Việt Nam để khỏi lầm với tên cũ. Thành ra cái tên Việt Nam là do nhà Thanh ban!
    Chuyện đôi co giữa Trung Hoa và Việt Nam được ghi lại trong cổ sử quá nhiều, chúng tôi chỉ xin ghi lại dưới đây hai biến cố quan trọng nhất, đó là hai biến cố xẩy ra dưới thời Lê Lợi và Quang Trung, hai đệ nhất anh hùng của dân tộc.

    TỪ BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO

    Năm Đinh Mùi (1427), sau khi đánh đuổi quân Minh, Lê Lợi bảo Nguyễn Trãi làm tờ bá cáo cho thiên hạ biết. Nguyễn Trãi viết “Bình Ngô Đại Cáo” nghe rất hùng hồn:
    “Trận Bồ Đằng sấm vang sét dậy, miền Trà Lân trúc phá tro bay, Sĩ khí đã hăng, quân thanh càng mạnh. Trần Trí, Sơn Thọ mất vía chạy tan; Phương Chính, Lý An tìm đường trốn tránh. Đánh Tây kinh phá tan thế giặc, lấy Đông đô thu lại cỏi xưa. Dưới Ninh Kiều máu chảy thành sông; bến Tụy Động xác đầy ngoài nội. Trần Hiệp đã thiệt mạng, Lý Lương lại phơi thây. Vương Thông hết cấp lo lường, Mã Anh khôn đường cứu đỡ...
    “Mười tám, Liễu Thăng thua ở Chi Lăng, hai mươi Liễu Thăng chết ở Mã Yên. Hai mươi lăm, Lương Minh trận vong; hai mươi tám, Lý Khánh tự vẫn...”
    Nhưng liền sau đó, Lê Lợi lại sai Nguyễn Trãi viết tờ tấu, lấy danh nghĩa là Trần Cảo, con cháu nhà Trần, xin vua Minh phong cho Trần Cảo lên làm vua nước Nam, và xin nạp cống, vì quân Minh khi đem quân qua đánh chiếm nước ta đã tuyên bố rằng họ đến nước ta để dựng lại ngôi cho con cháu nhà Trần đã bị nhà Hồ cướp.
    Tờ tấu này đã được in trong “Quân trung tứ mệnh tập” (bài số 21). Bài tấu này khá dài, chúng tôi chỉ xin ghi lại những đoạn chính. Mở đầu, bài tấu viết như sau:
    “Thần thử nghĩ, nước thần ở biệt tại miền hẻo lánh, xa cách phong hóa Trung Hoa. Khi Thái Tổ Hoàng Đế mới lên ngôi, trước các nước tổ tiên thần đã vào cống. Mới rồi, nhân vì họ Hồ cướp nước, lật đổ tông tự nhà thần; trên dối triều đình, dưới khổ dân chúng; trời giáng tai vạ, quan dân lìa lòng. Thái Tông Hoàng Đế (tức Minh Thái Tổ) không nở để dân một phương khổ sở, liền dấy quân hỏi tội. Sau khi dẹp yên, lại xuống chiếu tìm con cháu họ Trần. Bảo rằng con cháu họ Trần đều chết hết, không còn ai có thể kế lập, nên lại xin đặt quận, huyện, rồi lại đem con cháu họ Trần là bọn Trần Nguyên Hy, Trần Nguyên Tích, Trần Quang Chỉ vài chục người đưa về kinh sư để an trí. Lại mở đặt ba ty Đô, Bố, Án cùng các nha môn phủ huyện vệ sở, bổ quan chia trị. Nhưng quan đặt ra không thể theo ý của triều đình mà yên vỗ người ta, lại chăm bóc lột dân để sung sướng cho mình...”
    Ở phần dưới, tờ tấu đã viết tiếp như sau:
    “Ngày 11 năm Tuyên Đức thứ I (1426), thần về đến nước nhà thì thấy người trong nước đã thu phục được hết bờ cõi đất đai của ông cha thần. Các thành trì Tân Bình, Thuận Hóa, Nghệ An, Diễn Châu, Thanh Hóa, Tiền Vệ, Xương Giang, Trần Di, Thị Cầu, Tam Giang đều đã mở cửa cởi giáo để giảng hòa. Đến như quan lại ở vệ, sở, châu, huyện cùng mọi quan quân thì thần đã thu nuôi tất cả, không xâm phạm mảy may. Còn quan Tống Binh Vương Thông cùng bọn Trần Trí, Lý An, Mã Anh, Phương Chính, Nội Quan Sơn Thọ, Mã Kỳ, cũng đã cùng thần hòa giải. Thần đã xin bọn Vương Thông sai người đem thư về tâu, nhưng bọn ấy vừa sợ tội vừa hoài nghi nên không dám sai đi.
    “Bọn thần tự biết mang tội rất nặng, không biết tiến thoái đường nào. Nhưng thần trộm nghĩ rằng từ xưa thánh nhân như Thang Vũ đánh kẻ có tội mà cứu dân, hết thảy đều do lẽ trời chí công, không hề có chút tư ý ở trong. Vì thế nên nhà Hạ, nhà Thương tuy đã mất mà con cháu còn được phong ở nước Kỷ, nước Tống. Việc đánh việc phong chưa hề không thể theo ý trời. Về sau như nhà Hán, nhà Đường thích ham công to, mà cũng chỉ ràng buộc nước thần qua loa, không để ý đến. Huống chi điển chương của Thái Tổ Hoàng Đề ta để lại đời sau rành rành ở đó, chiếu lập con cháu họ Trần của Thái Tông Hoàng Đế nét mực vẫn chưa khô. Cúi nghĩ Hoàng Đế Bệ Hạ là bậc thánh thần văn võ, trí tuệ thông minh, đức hiếu sinh đây đó thấm đều, lòng nhất thị xa gần không khác, tất như Hán Vũ hạ chiếu bãi Luân Đài, tất như Dương Thái rút quân ở Tân Thị, tất tuân theo điều chương của Thái Tổ, tất thi hành chiếu thư của Thái Tông, tất xá cho thần tội lỗi như núi gò, tất tha cho thần hình phạt bằng phủ việt, để cho thần được giữ đất cõi Nam, nộp cống cửa khuyết. Như thế không những may mắn cho một mình thần, mà dân cả nước thần, không ai là chẳng vui mừng nhảy nhót, đội cảm nhân đức của Bệ Hạ, chẳng khác gì khí xuân làm tươi cỏ héo, gió ẩm làm tan nước đông vậy.
    “Thần xin ghi dạ khắc xương, hết sức trung thành, dâng biểu xưng thần, cống hiến không thiếu. Ngoài ra, việc sai người đưa biểu văn cống sản vật thì chưa dám tự chuyên. Vậy kính cẩn tâu bày, cúi chờ sắc chỉ.”
    Trong khi đó, Lê Lợi họp với tướng Tàu là Vương Thông để hòa đàm. Ngày 22 tháng 11 năm Đinh Mùi (1427) cùng với Vương Thông hội thề, hẹn đến 22 tháng 12 quân Minh sẽ rút về nước.
    Ngày 29 tháng 11 Lê Lợi cử Sứ bộ qua trình với vua nhà Minh ở Yên Kinh (Bắc Kinh). Sứ bộ gồm có Lê Thiếu Dĩnh, Lê Cảnh Quang, Lê Đức Huy, Đặng Hiếu Mộc và 4 người đi theo. Sứ bộ mang theo tờ biểu và bảng ghi sản vật, trong đó có có hai tượng người, một bằng vàng (thay cho vua Minh) và một bằng bạc (thay cho Liễu Thăng đã vị chém).
    Sứ thần cũng đem theo một bản danh sách quân Minh bị bắt và xin trả lại cho vua Minh gồm có:
    - Các quan và quân nhân: 13.585 viên danh.
    - Quan coi quân: 280 viên.
    - Quan coi dân và điền lại: 137 viên.
    - Kỳ quân: 13.170 viên danh (Sử Ký Toàn Thư ghi là 13.180 viên).
    - Ngựa: 1.200 con.
    Vua Minh nhận được tờ biểu cầu phong của Trần Cảo do Mộc Thạnh gởi về, tuy biết là giả dối, nhưng cũng muốn bãi binh nên đồng ý phong cho Trần Cảo làm vương. Vua liền sai Thượng Thư Bộ Công là La Như Kính cùng với Từ Vĩnh Đạt mang chiếu sắc qua phong cho Trần Cảo làm An Nam Quốc Vương, đồng thời ra lệnh kê khai con cháu nhà Trần hiện còn sống để ban sắc phong và lệ triều cống như cũ. Nhưng khi sứ nhà Minh đem bài văn ân xá và sắc phong đến nơi thì Lê Lợi trình rằng Trần Cảo đã lâm bệnh và qua đời rồi!
    Có sách nói rằng Trần Cảo thấy mình không có công trạng gì nên bỏ trốn, nhưng bị quan quân bắt lại, Trần Cảo đã uống thuốc độc tự tử. Sách khác lại nói rằng Trần Cảo bỏ trốn, Lê Lợi sai quân đuổi theo và giết chết. Còn rất nhiều giả thuyết về chuyện Trần Cảo, nhưng nói chung Trần Cảo chỉ là lá bài Lê Lợi dùng để dụ nhà Minh đi vào kế hoạch phong vương cho ông mà thôi.
    Sau đó, Lê Lợi sai hai sứ thần là Lê Quốc Khi và Phạm Thành đi tạ ơn vua Minh, và hai sứ khác là Hà Phủ và Hà Liễn đi cáo phó về việc Trần Cảo đã chết. Họ cùng đi với sứ nhà Minh trở về Yên Kinh. Nhận được cáo phó về việc Trần Cảo qua đời, vua nhà Minh lại sai La Như Kính và Từ Vĩnh Đạt trở lại nước Nam, mang theo dụ của vua Minh nói rằng “họ Trần đời đời vẫn được lòng người, phải tìm cho được con cháu nhà Trần mà tâu lên và trả hết quân nhân, khí giới.”
    Nhận được dụ này, Lê Lợi sai Nguyễn Trãi viết một tờ tấu khác như sau:
    “Thân tộc họ Trần, trước bị Hồ Quý Ly giết hết, không thấy còn ai. Năm Tuyên Đức thứ I (1426) mới tìm được ở đất Lão Qua Trần Cảo xưng là cháu họ Trần. Năm Tuyên Đức thứ II (1427) Trần Cảo về nước thì người cả nước đều quy phụ, đã sai thần Lê Lợi cùng các đầu mục gởi thư cho quan Tổng Binh xin rút quân. Năm Tuyên Đức thứ II đã sai Lê Thiếu Dĩnh dâng biểu trần tình tạ tội. Không ngờ thấm thoát mấy ngày, Trần Cảo ốm chết. Con cháu họ Trần thực nay không còn ai.
    “Nếu quả có còn ai, bọn thần tuy chưa phụng sắc, cũng đã phải gõ cửa quan mà xin mệnh, lẽ nào ân chiếu như thế mà thần lại mang lòng khác, việc đó tất nhiên không có. Lại trong sắc có truyền phải trả về hết những quan quân còn giữ lại. Thần lấy làm lo sợ không dám yên lòng. Đó là khi trước quan quân sang chinh thảo, người nước thần sợ bị giếc chóc, liền đem nhau ra giữ gìn phòng bị, làm kế tự vệ, không khác gì chim cùng thì mổ, thú cùng thì vồ. Trừ những người đã tử thương ở trước lưỡi gươm, mũ giáo ra, những quân nhân hiện còn thần sai Thiếu Dĩnh dâng danh sách. Thần lại hết sức tìm tòi, nay theo lời những đầu mục, kỳ lão trong nước, thì những người nói trên thực không còn ai cả.”
    Vua Minh không tin lời của Lê Lợi, nên năm Kỷ Dậu (1429) lại sai Lý Kỳ và Từ Vĩnh Đạt đến Đông Đô truyền cho Lê Lợi phải tìm cho ra con cháu nhà Trần. Lê Lợi liền bảo các đầu mục và kỳ lão làm tờ trạng nói rõ đã tìm hết sức nhưng con cháu nhà Trần không còn ai, nên xin phong cho Lê Lợi làm vua. Tờ trạng viết: “Người trong nước chúng tôi đã tìm khắp mọi nơi, nhưng cháu con họ Trần không còn ai cả. Lê Lợi, đại đầu mục của bản quốc, là người khiêm tốn, cung kính, cẩn thận, trung hậu, biết đường lối vỗ về yên ủi nhân dân, rất được lòng dân yêu mến, có thể cáng đáng coi quản công việc đất nước.” Sau đó, Lê Lợi sai Đào Công Soạn và Lê Đức Huy đi với Lý Kỳ và Từ Vĩnh Đật sang Yên Kinh để dâng.
    Vua Minh xem tờ trạng này vẫn không tin. Vua bảo các thị thần: “Lời lẽ trong bản trạng này chưa vội tin được, phải lại nêu cho tìm kiếm con nhà Trần.” Vua lại sai viềt sắc dụ bảo Lê Lợi và các đầu mục cứ tiếp tục lùng kiếm con cháu nhà Trần. Nếu không còn ai nữa thì mọi người liên danh ký tên để rôi xử trí. Bốn sứ thần nói trên lại cầm dụ quay về nước Nam.
     Ngày 1 tháng Giêng năm Tân Hợi (1430), Lê Lợi sai Chánh sứ là Lê Nhữ Lâm, Phó sứ là Hà Lạt cùng với Lê Bính sang Yên Kinh dâng biểu trần tình về việc không còn tìm thấy con cháu nhà Trần và cầu phong cho Lê Lợi. Vua Minh thấy không còn cách nào hơn là sai Chưởng Xưởng và Tử Kỳ mang sắc ấn sang phong Lê Lợi làm Quyền Thự An Nam Quốc Sự (Sách Hoàng Minh Thống Kỳ nói là phong làm An Nam Quốc Vương).
    Cách Lê Lợi dùng để thắng nhà Minh nói trên cũng sẽ được Nguyễn Huệ dùng để thắng nhà Thanh sau này.

    QUA TIẾNG TRỐNG NGỌC HỒI

    Năm 1789, sau khi đánh trận Ngọc Hồi và trận Đống Đa toàn thắng, vua Quang Trung vào thành Thăng Long, lấy được ấn tín và các giấy tờ của Tôn Sĩ Nghị bỏ lại, trong đó có mật dụ của vua Càn Long chỉ dẫn phương cách đánh chiếm Đại Việt. Xem tờ mật dụ này, vua Quang Trung bảo Ngô Thì Nhiệm: “Ta xem tờ chiếu của vua nhà Thanh chẳng qua cũng muốn mượn tiếng để lấy nước ta đó thôi. Nay ta đã đánh thua một trận, tất là lấy làm xấu hổ, chắc không chịu ở yên. Hai nước mà đánh nhau thì chỉ dân khổ. Vậy nên dùng lời nói khéo để khiến cho khỏi sự binh đao; việc ấy nhờ nhà ngươi chủ trương cho mới được.”
    Sự tiên đoán của vua Quang Trung quả đúng. Trong 60 năm trị vì, vua Càn Long đánh đông dẹp tây và tự hào về võ công của mình, nên khi nghe tin quân của Tôn Sĩ Nghị bại trận, đã triệu hồi Tôn Sĩ Nghị về báo cáo và cử Phúc Khang An làm Tổng Đốc Lưỡng Quảng, xuất binh mã chín tỉnh, lấy 50 vạn quân đi đánh Đại Việt. Nhưng Phúc Khang An không biết chiến cuộc rồi sẽ ra sao, nên tìm cách nghị hòa. Quan coi việc quân sự của nhà Thanh ở Quảng Tây là Thang Hùng Nghiệp đã viết một mật thư gởi đến Nguyễn Huệ, trong đó có đoạn như sau:
   “Xét ra vua Lê nước An Nam phụng sự Thiên Triều đã bao lâu, khi bị họ Nguyễn Tây Sơn chiếm đoạt quốc đô, Đại Hoàng Đế (vua nhà Thanh) sai Nguyên Nhung đem quân ra cửa Nam Quan lấy lại đất cho nhà Lê rồi lại nối phong cho quốc vương. Không ngờ Lê Duy Kỳ hèn yếu, không có tài năng, không chấn tác được gì, lại đem mẹ ngầm trốn. Thế là họ Lê không dấy lên được, sau này (Đại Hoàng Đế) không đem An Nam giao cho nữa.
    “Đại Hoàng Đế coi bốn biển là một nhà, không thèm đem An Nam thu về làm quận huyện.
    “Nhưng đáng tiếc họ Tây Sơn lại kháng cự lại Thiên Triều. Theo lẽ đó thực là bất thuận.
    “Bản đạo nghĩ An Nam vô chủ, nếu đại binh lại tiến đánh, thế tất các tỉnh chia đường đều tiến, chẳng khỏi giết hại nhân dân. Họ Nguyễn, ngươi tự liệu sức có thể kháng cự được mãi không? Vì thế, ta mật đưa trát dụ cho biết rằng: Họ Nguyễn Tây Sơn lúc này nhân lúc chưa có chỉ dụ, chọn ngay một vài viên quan lập tức đem biểu đến cửa Nam Quan tâu với Đại Hoàng Đế:
    “Vì Duy Kỳ không được nhân dân quy phục đã trốn tránh đi hết, nên phải đem quân đến thay vì trấn thủ. Không ngờ khi đi đường gặp quân Thiên Triều, thế rất dữ dội, gặp ai cũng giết. Bó tay chịu trói, thế tất bị giết tất cả, bởi thế những người cầm quân phải chống cự lại. Tự biết là mang tội rất nặng. Hiện đã tra ra những người kháng cự Thiên binh và đem chém đi rồi...
    “Tờ biểu này trang sau đề niên hiệu Thiên Triều đóng ấn “Khâm ban An Nam quốc vương”. Như thế thì biểu cũng thuận. Đại Hoàng Đế xét lòng thành sẽ cho ngươi chủ trì quốc sự.
    “Ta sau này cùng An Nam giao thiệp rất nhiều, bởi thế mật dụ cho biết. Sau này họ Nguyễn Tây Sơn trình bẩm cung bảo đại nhân, quyết không nên đề cập đến trát này của bản đạo, phải giữ cho kín. Thuận nghịch, họa phúc do Tây Sơn tự chủ. Bản đạo không nói đến lần thứ hai nữa đâu.
    Nay trát.”
    Sau khi gởi mật thư đi ba ngày, vẫn thấy quân Tây Sơn còn tiến công. Mặc dầu biết thư chưa đến, Thang Hùng Nghiệp viết mật thư thứ hai như sau:
    “Xét họ Lê nước An Nam hèn nhát không tài, không giữ được nghiệp tổ. Nay lại bỏ nước ngầm trốn, thì người ấy quyết không thể lại cho làm chủ nước An Nam.
    “Bây giờ đang định tâu xin Đại Hoàng Đế cho lập người tài năng chính trực, để trấn thủ nước An Nam, trên dâng lễ cống, dưới thỏa đời sống của nhân dân.
    “Ngươi là họ Nguyễn Tây Sơn ở gần An Nam, chưa biết chừng được Đại Hoàng Đế phong cho làm An Nam Quốc Vương. Bởi vì hiện tại, trừ họ Nguyễn Tây Sơn ra, không có người nào có thể chủ trì được công việc nước An Nam.
    “Bản đạo trước đã sai người đem tờ biểu dụ đến đô thành nhà Lê. Ngày ấy chủ ngươi tất đã làm tờ phúc đưa đến. Hiện lại nghe nói lũ quan mục các ngươi đã đến Lạng Sơn, nhưng không được làm hại quan dân trăm họ xứ ấy, phải để cho họ yên tĩnh, giữ phép, đợi chủ ngươi phúc bẩm. Nếu các ngươi không ước thúc các quan mục, lại dám tự ý làm bậy, thì Đại Hoàng Đế không những không ban ân điển mà con tức giận cho hợp quân tiến đánh, không thể khoan thứ được.
    Nay dụ.
    Ngày 15 tháng Giêng năm Kỷ Dậu, Càn Long thứ V.”
    Sau khi nhận được hai văn kiện nói trên, Nguyễn Huệ thấy rằng Thang Hùng Nghiệp không muốn đưa quân đi giao chiến nữa, nên bảo Ngô Thì Nhiệm viết một thư trả lời và một tờ biểu dâng lên Vua Thanh. Ngô Thì Nhiệm viết tờ biểu nêu lên nguyên nhân xẩy ra chiến tranh, kể tội Tôn Sĩ Nghị và xin xưng thần nộp cống, nhưng viết quá dài và lời lẽ không khôn khéo bằng Nguyễn Trãi, trong đó có những đoạn như sau:
    “Tôi là Nguyễn Quang Bình, ở khuất nẻo bên An Nam, bấy lâu vẫn được tắm gội trong thánh giáo.
    “Nguyên từ hai trăm năm tới nay, Quốc Vương họ Lê nắm. Kịp đến Tiên viên Lê Đức Chuyên tuổi già, tiền phụ chính Trịnh Bồng mờ tối, biếng nhác, binh kiêu dân oán, trong nước rã rời.
    “Tôi vốn là kẻ mặc áo vải ở Tây Sơn, nhân thời thế nổi lên làm việc. Mùa hạ năm Bính Ngọ (1786) cất quân ra diệt họ Trịnh, trả lại nước cho nhà Lê.
    “Năm ấy tiền Lê Vương tạ thế, tôi lại phò lập Tự Tôn là Duy Kỳ lên ngôi. Duy Kỳ là người dâm bạo, không lo chính sự nước nhà; trong thì kỷ cương rối bét ở triều chính, ngoài thì gây hiềm khích với biên giới. Lại còn hảm hại kẻ trung lương, giết chết người đồng tông là khác nữa. Thần dân trong nước chạy đến kể lể với tôi, nài xin đem binh ra trừ kẻ loạn...
    “Mùa đông năm ngoái (1788), Nghị điều bắt, huy động nhiều quân, kéo ra khỏi cửa ải, mượn tiếng khôi phục nhà Lê, truyền hịch đi khắp trong nước, đổ tội cho tôi. Hắn chực đánh xốc đến Quảng Nam, đào cây đảnh rễ, để trừ mối lo sau cho Duy Kỳ...
   “Hay tin có binh mã thượng quốc ra khỏi cửa ải, tôi nghĩ tấc lòng “sợ mạng trời phục nước lớn” của mình bấy nay đã bị kẻ khốn thần ngăn trở mà cái cớ Duy Kỳ trốn bỏ nước kia lại bị che lấp không thông đạt được, sau này mối binh tranh hùng thì ra tai họa không phải là ít...”
    Đọc bài biểu này, Thang Hùng Nghiệp không bằng lòng, sợ vua Càn Long phật ý, vì chính vua đã ra lệnh cho Tôn Sĩ Nghị đi đánh, nên không dám chuyển đi. Ông viết một mật thư khác gởi cho Nguyễn Huệ và nói:
    “Họ Tây Sơn nhà ngươi nên nhân trước khi có chỉ dụ, mau mau làm biểu đem sang đây, gõ cửa kêu với Đại Hoàng Đế rằng Lê Duy Kỳ không được dân vọng, nhân dân bơ vơ tản đi bốn ngả... Rồi nên nhờ người tâu với Đại Hoàng Đế cúi thương mọi rợ không biết gì, uốn theo lời xin mà tha thứ. Nên chăng cứ để Lê Duy kỳ đứng giám quốc, kính xin nhà vua ban chiếu chỉ phán bảo cho.
    “Đật lời cung thuận như vậy, chắc được Đại Hoàng Đế soi xét lòng thành sẽ cho nhà ngươi chủ trì việc nước. Bây giờ lại cho thể sai người sang kêu cứu Thiên Triều ban cho an điển (tức cầu phong).”
    Kèm theo mật thư này là một mật thư khác, trong đó Thang Hùng Nghiệp có viết: “Ta xem tờ biểu ta thấy lạ lùng và sợ hải quá! Như thế thì nước người không cần phải được Đại Hoàng Đế phong vương cho mà là muốn gây mối binh đao vậy.”
    Nhận được hai mật thư này, Nguyễn Huệ bảo Ngô Thì Nhiệm soạn một tờ biểu khác, trong đó có những câu như sau:

    “Tôi là người áo vải ở trại Tây Sơn nước An Nam, sinh trưởng ở cỏi xa, hâm mộ thánh giáo Trung Hoa. Gặp lúc biến cố bèn theo chinh chiến. Mùa hạ năm Bính Ngọ (1786) có việc ở Tây thành rồi lại về Nam. Mùa Xuân năm Mậu Thân (1788), nhân trong nước không yên, đem quân lại đến Thăng Long. Năm ấy đã khiến sứ giả đến cửa Nam Quan, đem đủ qyốc tình tâu lên, cúi mong Đại Hoàng Đế phân xử. Nhưng Lưỡng Quảng Tổng Đốc Tôn Sĩ Nghị xé thư đuổi sứ về, rồi lại nghe lời người đàn bà nhà Lê nịnh hót nói khéo, vô cớ động binh, gây hiểm hấn ở ngoài biên.
    “Ngày mồng 5 tháng Giêng năm nay, lúc mới đến, tôi mong gặp Tôn Sĩ Nghị để hỏi xem việc dùng binh có phải là thực do Đại Hoàng Đế không. Nhưng Sĩ Nghị tự đón đánh, rồi bị đầy tớ của tôi đánh bại, quân sĩ giày xéo lên nhau mà chết không biết bao nhiêu mà kể. Những quân hiệu bị bắt còn hơn 800 người.. tôi đã cấp cho ăn mặc và cho ở riêng một chỗ...
    “Nếu tình hình trên không được bày tỏ, Thiên triều không khoan dung, muốn động binh chinh chiến, thì nước nhỏ không được thờ nước lớn, tôi cũng đành nhờ trời mà thôi.”
     Sử gia Trần Trọng Kim ghi lại rằng vua Quang Trung đã cho người đưa vàng bạc qua đút lót cho Phúc Khang An, rồi sai người cháu là Nguyễn Quang Hiển và quan Vũ Huy Tấn đem đồ cống phẩm sang Yên Kinh vào chầu vua nhà Thanh và dâng biểu xin phong.
    Bên ngoài có Phúc Khang An đề đạt giúp, bên trong Nguyễn Huệ đút lót cho quan làm chủ trương của triều đình nhà Thanh là Hà Thân nhờ giúp đỡ. Hà Thân dùng lời khéo nói, nên điều gì cũng hợp với ý vua nhà Thanh, nên vua sai sứ sang phong cho Quang Trung làm An Nam Quốc Vương.

    ĐẾN MÔI HỞ RĂNG LẠNH

    Trong cuộc chiến tranh Đông Dương vừa qua, Trung Cộng đã bảo đảm thắng lợi cho Việt Cộng trong cả hai cuộc chiến. Từ năm 1945 đến năm 1949, Việt Cộng bị Pháp đuổi chạy dài. Nhưng tháng 10 năm 1949, sau khi Mao Trạch Đông chiếm được toàn Trung Hoa và thành lập nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa, Việt Cộng được Trung Cộng huấn luyện và yểm trợ tối đa. Có thể nói, không có sự chiến thắng của Mao Trạch Đông năm 1949, không có Điện Biên Phủ và không có 30 tháng tư năm 1975.
    Nhưng sau đó, giữa Trung Cộng và Việt Cộng có sự bất đồng về nhiều vấn đề, nhất là việc Việt Cộng đem quân qua chiếm Cam-bốt. Ngày 17.2.1979, Trung Cộng đã đem quân qua “dạy cho Việt Nam một bài học”.  Ngày 4.10.1979, Đảng CSVN đã cho phát hành cuốn bạch thư có nhan đề “Sự thật về quan hệ Việt Nam – Trung Quốc trong 30 năm qua”, tố cáo những hành vi tráo trở của Trung Cộng. Trong cuốn bạch thư này, Đảng CSVN đã mô tả cuộc xâm lăng của Trung Cộng như sau: “Chúng hành động với sự man rợ của một đạo quân ăn cướp thời trung cổ kết hợp với những thủ đoạn tinh vi của các quân đội xâm lược của đế quốc ngày nay.” Từ đó, CSVN ngả hoàn toàn về phía Liên Sô, còn Trung Cộng đánh Việt Cộng bằng kinh tế, cắt hết viện trợ và đưa hàng lậu vào làm các cơ sở sản xuất của Việt Cộng sụp đổ. Việt Cộng lâm cảnh cùng khốn.
    Nhưng năm 1990, sau khi chế độ cộng sản Liên Sô và các chế độ cộng sản Đông Âu sụp đổ, cả Đảng CSTQ lẫn Đảng CSVN đều nhận thấy rằng cần phải bỏ qua những bất đồng cũ và kết hợp lại với nhau để tồn tại. Vì thế, “tình hữu nghị Việt - Trung đời đời bền vững” đã được tái lập trong cái thế “môi hở răng lạnh”.
    Từ năm 1991 đến nay, hai nước đã có những cuộc gặp gỡ cấp cao để giải quyết những tranh chấp và “xiết chặt tình hữu nghị”: Phái đoàn cao cấp của CSVN thăm Trung Quốc 14 lần. Lần sau cùng là cuộc viếng thăm Bắc Kinh của Thủ tướng Phan Văn Khải vào tháng 5/2004. Còn phái đoàn cao cấp của CSTQ đến thăm Việt Nam 13 lần và lần quan trọng hơn cả là cuộc viếng thăm của Chủ tịch Nước Trung Quốc Hồ Cẩm Đào từ 31/10 đến ngày 2/11/2005 vừa qua. Hai bên đã ra một bản “Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc” gồm 9 điểm, những dùng nhiều sáo ngữ và dài quá. Sau đây là một số điểm chính: (1) Tiếp tục “xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa” (mặc dầu hai bên đều biết chủ nghĩa Mark – Lê đã quá lỗi thời). (2) Phấn đấu thực hiện trước thời hạn mục tiêu đưa kim ngạch thương mại hai nước đạt 10 tỷ USD vào năm 2010 (trong khi đó, hàng lậu Trung Quốc vẫn tiếp tục tràn vào Việt Nam làm các nhà kinh doanh tại Việt Nam lè lưỡi). (3) Hoàn thành công tác phân giới cắm mốc trên toàn tuyến biên giới và ký văn kiện mới về qui chế quản lý biên giới chậm nhất vào năm 2008, xây dựng biên giới hai nước trở thành biên giới hoà bình, hữu nghị và ổn định lâu dài. (4) Hai bên cam kết thực hiện Hiệp định phân định và Hiệp định Hợp tác nghề cá Vịnh Bắc bộ, đồng ý tiếp tục thực hiện nghiêm túc hai Hiệp định này; cùng giữ gìn an ninh trên biển và trật tự sản xuất nghề cá.

    CÁCH ĐỐI ĐẦU CỦA HÀ NỘI

    Ông James Miles, trưởng đại diện tuần báo The Economist ở Bắc Kinh, nhận xét rằng trong những năm gần đây chính sách ngoại giao của Trung Quốc đã thay đổi. Ông nói: "Trung Quốc nhận ra rằng không thể để các quan ngại về chính trị chi phối chính sách phát triển của họ mà tốt hơn là nên tập trung vào các quan ngại về kinh tế vốn có tầm quan trọng cao hơn".
    Năm 2004, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã công du Châu Mỹ Latin và ký 39 hiệp định thương mại với 5 quốc gia trong vòng chỉ 16 ngày. Chuyến đi vận động thành lập thị trương chung Mỹ Châu của Tổng Thống Bush trong tuần qua là một nỗ lực đối đầu với Trung Quốc.
    Ai cũng thấy rằng chính sách của CSVN hiện nay là đu dây giữa Mỹ và Trung Quốc để tồn tại. Trung Quốc coi Việt Nam và Bắc Hàn như một cái thế liên hoàn, làm cho thế đứng của Trung Quốc vững mạnh hơn. Còn Mỹ muốn biến Việt Nam thành một cái nút chặn ảnh hưởng của Trung Quốc lan xuống Đông Nam Á và trong tương lai, khi các cơ sở hạ tầng ở Việt Nam được thiết lập đầy đủ và hoàn chỉnh, có thể đầu tư tại Việt Nam để đưa hàng đến các quốc gia trong vùng với giá rẽ. Vì thế, ngoài người Việt tỵ nạn ra, không cường quốc nào muốn lật đổ CSVN cả. Họ chỉ muốn biến CSVN thành thành một môi trường kinh doanh ổn định trong tương lai mà thôi.
    Nhìn lại lịch sử, chúng ta thấy rằng cha ông chúng ta không bao giờ muốn gây sự với Trung Quốc. Khi vì bất đắc dĩ phải đối đầu với Trung Quốc, họ cũng đã hành động rất kiên cường, nhưng ngay sau đó lại tìm cách làm hòa với Trung Quốc để tránh cho đất nước những thảm họa không lường được. Hành động của hai đại anh hùng dân tộc là Lê Lợi và Quang Trung là những thí dụ điển hình nhất. CSVN không thể làm gì hơn là bắt chước con đường đó.

    Tú Gàn