 |
|
|
CƠN BĂO MÙA
THU
Vào một buổi sáng trung tuần tháng 8 năm 1945, bé Tân thức dậy giữa không khí yên lặng của ngôi nhà thiếu vắng người. Cha mẹ cậu đă ra đi từ sáng sớm, cả anh Bếp cũng ra đi. Hai em An, Nghi vừa thức giấc, ṿi mẹ, khóc inh ỏi. Bé Tân ngạc nhiên hỏi chị Vú: - Chị Vú ơi! Ba Mẹ đi đâu cả rồi? Chị Vú bối rối, vừa dỗ dành hai em, vừa đáp: - Các em chóng ngoan, ba mẹ đi biểu t́nh sắp về rồi đấy! Đừng khóc nữa kẻo các ông Việt Minh đến bắt bây giờ! Đó là lần đầu tiên trong đời, cậu bé nghe những chữ mới: “biểu t́nh”… “Việt Minh”... Với Ba Mẹ và anh Bếp th́ không c̣n lạ ǵ, bởi v́ họ đă nghe mọi người nhắc đến những chữ này từ mấy hôm nay. Thật ra, sau khi Nhật đầu hàng ngày 13 tháng 8, Mặt Trận Việt Minh, với nhiều kỹ thuật Cách Mạng và thủ đoạn sâu sắc, đă đứng ra tổ chức nhiều cuộc biểu t́nh cổ động quần chúng từ ngày 15 tháng 8. Họ dùng chiến thuật cho người đi treo cờ khắp nơi để hư trương thanh thế, kêu gọi Tổng Khởi Nghĩa, đánh Pháp đuổi Nhật và đă nắm được hậu thuẫn quần chúng. Đến ngày 17 tháng 8, có tin Việt Minh lănh đạo thành công ở Bắc Việt. Ban đầu, với cuộc biểu t́nh lớn của Công Chức Hà Nội để ủng hộ chính phủ Trần Trọng Kim, bảo vệ đất nước; sau đó, biến thành cuộc biểu t́nh ủng hộ Việt Minh do cán bộ của họ đă bất ngờ trương cờ đỏ sao vàng, hô hào nhân dân nổi dậy “cướp chính quyền”…Ngày 19 tháng 8, Việt Minh tổ chức cuộc biểu t́nh khổng lồ trước Nhà Hát Lớn Hà Nội. Đoàn biểu t́nh kéo đến vây Bắc Bộ Phủ, buộc Khâm Sai Phan Kế Toại phải giao lại chính quyền cho “chính quyền cách mạng”. Sau khi cuộc Tổng Khởi Nghĩa thành công ở Hà Nội, một Ủy Ban Nhân Dân được thành lập. Ở các địa phương, cán bộ Việt Minh thành lập các đoàn Giải Phóng Quân đi cướp chính quyền và sau đó tổ chức các cuộc biểu t́nh “ủng hộ cách mạng”. Tại Sông Cầu, cuộc biểu t́nh sáng hôm ấy quy tụ các đội ngũ công chức, giáo chức, các đoàn thể thanh niên, phụ nữ…vừa kết nạp trước đó mấy ngày. Việt Minh cho cán bộ đi từng nhà kêu gọi đồng bào đi tham gia biểu t́nh. Từ sáng sớm người ta đă nghe tiếng mơ, trống…khua vang, tiếng gọi nhau ơi ới, tiếng loa vang vang, tiếng người đi rầm rập ngoài đường, tiếng cười nói, tiếng chó sủa… Bầu không khí có vẻ sôi động hẳn lên. Đối với ông Khang, ông hăng hái tham gia biểu t́nh, tham gia khởi nghĩa, v́ muốn thực hiện mộng “đánh Tây” ngày xưa của người cha - cụ Tri Huyện Cần hồi hưu. Ông cụ đă treo ấn từ quan, đưa gia đ́nh lên lập đồn điền giữa vùng rừng núi heo hút ở đèo Mang Giang, cạnh Quốc lộ 19, chờ ngày tham gia phong trào chống Pháp. Cho đến ngày ĺa đời, giấc mộng “diệt Bạch Quỷ Lang Sa”của cụ vẫn chưa thành. Ông Khang nhớ lại trong buổi họp tối qua, cán bộ Việt Minh đă chỉ định ông làm Trưởng đoàn để hướng dẫn công chức trong Tỉnh tham gia biểu t́nh ủng hộ cách mạng. Ông Phán Tuần, làm Phó đoàn. Ông Phán Tuần, cũng như ông Tham Châu, làm việc trên Ṭa Sứ, trước đây lo ngại Việt Minh sẽ hỏi tội đă cộng tác với Pháp. Gần đây, nghe tin Ông Phạm Quỳnh bị Việt Minh kết tội làm “Việt Gian”, v́ thân Pháp, bị xử tử ở Huế, nên các ông lo sợ lắm. Nay th́ mối lo ấy dần dần tiêu tan, nên ông rất phấn khởi, muốn “đái công chuộc tội”! Trước mặt cán bộ Việt Minh, ông phát biểu với các bạn đồng nghiệp có thái độ lưng chừng, chưa muốn kếp nạp vào hàng ngũ công chức cách mạng: - Trước đây, chúng ta đă làm việc cho thực dân Pháp. Nay nước nhà đă độc lập, chúng ta nên ủng hộ Cách Mạng, củng cố chính quyền nhân dân… Ông Tuần nói một lúc, dừng lại để t́m thêm danh từ mới, những “từ cách mạng”, mà ông đă nói rập khuôn theo một cán bộ cách mạng vừa mới về hoạt động tại địa phương này. Người cán bộ ấy, khi về tuyên truyền trong hàng ngũ công chức, kể chuyện “Bác Hồ” đă sáng tạo ra nhiều “từ cách mạng”, nhiều lối viết quốc ngữ tân thời… bằng cách dùng chữ Z thay chữ D, hay dùng chữ K thay chữ C… “Bác” đă viết quyển: “Đường Kách Mệnh”, theo kiểu quốc ngữ mới. Nhiều cán bộ đă “học tập theo Bác” để tỏ ra có tiến bộ!. Riêng với ông Khang, cuộc đời ông đă thay đổi bắt đầu từ đêm được bầu làm Trưởng Đoàn Công Chức tỉnh. Đó là điểm khởi đầu cho đời cán bộ gian nan, khổ ải, từ vật chất đến tinh thần của ông trong những năm kháng chiến sau này. Cơn băo cách mạng mùa Thu 1945 nổi lên từ trung tuần tháng 8, ban đầu đă cuốn hút các tầng lớp nhân dân Việt nam. Nó cũng làm thay đổi tư tưởng của nhiều người như ông Khang. Thật sự, trong buổi ban đầu của cuộc cách mạng, ông cũng như nhiều thanh niên nhiệt tâm khác chưa hiểu biết nhiều về Việt Minh. Họ chỉ biết nghe theo lời tuyên truyền của các Cán bộ trong Ủy Ban Nhân Dân Cứu Quốc: toàn dân đoàn kết đánh Pháp, đuổi Nhật, đem lại Độc Lập cho nước nhà…Ngay cả anh Bếp, lâu nay chăm chỉ lo việc chợ búa, nấu ăn cho gia đ́nh ông bà Khang, nay cũng được cán bộ Việt Minh “giác ngộ”, nên đă thoát ly “cuộc sống nô lệ”, xin kết nạp vào đoàn Thanh Niên Cứu Quốc, mang gậy tầm vông đi biểu t́nh. Họ như bị choán ngợp bởi những lời tuyên truyền về viễn ảnh tươi đẹp về một đất nước độc lập, một dân tộc tự do, no ấm, không c̣n bị đô hộ bởi ngoại bang…Họ không c̣n đóng cửa, chỉ lo việc riêng của nhà ḿnh. Hiện tượng “hỏi thăm tin tức cách mạng”, “xuống đường tham gia biểu t́nh” bắt đầu xuất hiện từ thời điểm đó. Tin tức loan truyền về cuộc thoái vị của Vua Bảo Đại khiến người dân càng nức ḷng. Ngày 26 tháng 8 năm 1945, tại cửa Ngọ Môn ở Huế, vị vua cuối cùng của nhà Nguyễn trao kiếm vàng và ấn ngọc - biểu tượng của uy quyền quân chủ - cho đại diện Chính Phủ Lâm Thời Trần Huy Liệu và chính thức thoái vị. Đồng thời nhà vua tuyên bố một câu để đời: “Thà làm dân một nước độc lập c̣n hơn làm vua một nước nô lệ”. Vào ngày 2 tháng 9, cán bộ Việt Minh đi cổ động dân chúng và các đoàn thể tập hợp dự lễ Độc Lập. Nhà nhà đóng cửa, người người đổ xô đi tham dự lễ. Ông bà Khang chỉ để chị Vú ở nhà trông coi hai bé An và Nghi, c̣n bé Tân được đi theo dự lễ. Đó là lần đầu tiên trong đời, cậu trông thấy một đám thật đông người, mang giải băng đỏ ở tay áo, đứng dưới một rừng biểu ngữ và cờ đỏ sao vàng. Màu đỏ chói chan dưới ánh nắng mai làm cậu hoa cả mắt. Những tiếng hô vang, làm cho cậu choáng ngợp, nhức óc đinh tai. Trong đám đông tham dự lễ, cậu thấy nhiều người quen: chú Hai xe kéo, anh Bếp, ông thầy thuốc Bắc người Hoa dưới phố, chú thợ rèn hàng ngày ngồi bên ḷ rèn rực lửa…Trong đám đàn ông, cậu thấy cha cậu mang băng đỏ, đứng cùng với những ông công chức mà trước đây thường đến nhà bác Tham Châu đánh bài cuối tuần… Chính giữa khu mít tinh là khán đài lộ thiên, dựng lên đơn sơ bằng những bộ ván gơ. Một tấm biểu ngữ đỏ, với hàng chữ viết tay: “Chào Mừng Ngày Lễ Độc Lập 2 tháng 9” được treo trước khán đài. Một cán bộ Việt Minh, tay cầm chiếc loa bằng thiếc, hô to khẩu hiệu để mọi người hô theo. Khi các cán bộ Việt Minh đă lên ngồi yên vị trên khán đài, một cô bé tṛn trịa trắng trẻo, xinh xắn trong bộ đồng phục học sinh: váy xanh đậm màu, áo sơ mi trắng, tay bồng, mái tóc huyền vừa chấm vai, đội thêm chiếc mũ chào mào vải kaki …nhanh nhẹn bước lên trao tặng bó hoa màu đỏ. Một cán bộ đứng lên nhận bó hoa, cúi xuống ôm hôn cô bé. Đám đông hoan hô cổ vơ…Cô bé bối rối, vội bước nhanh khỏi khán đài, mặt đỏ bừng, đến bên mẹ là bà tham Châu. Cậu Tân ngạc nhiên nh́n quang cảnh ấy. Cậu không ngờ cô bạn nhỏ xinh đẹp, vốn hơi nhút nhát của cậu, hôm nay lại dạn dĩ đến thế. Ngày hôm sau, Tân theo mẹ đến nhà ông bà Châu, gặp cô bạn nhỏ, vội hỏi ngay: - Sao hôm qua Nga bạo dạn quá vậy? Dám lên khán đài một ḿnh để trao tặng hoa cho mấy ông cán bộ… Cô bé mỉm cười, đáp: - Nga đâu có muốn! Mẹ bảo lên trao hoa để tập dạn dĩ trước đám đông. Mai kia c̣n vô đoàn thể thiếu niên, rồi đoàn thể phụ nữ…c̣n đi hoạt động nhiều công tác nữa… Đó cũng là ước vọng của người dân, nhất là những người nguyên là công chức cũ dưới thời Pháp thuộc, mới vừa “giác ngộ” theo cách mạng. Con đường thăng tiến của họ và con em họ trong tương lai, là những hoạt động “cách mạng” trong xă hội mới, của một quốc gia vừa khai sinh, nhưng đă có nhiều hứa hẹn hấp dẫn trong tương lai, qua những lời tuyên truyền : Độc Lập, Tự Do, Hạnh Phúc. Ngày hôm sau, cán bộ Việt Minh triệu tập một cuộc họp lập Ủy Ban Tiếp Quản để tiếp thu công sở tại tỉnh lỵ Sông Cầu, đề cử những công chức cũ vào các Ban: Hành Chánh, Tư Pháp…Ông Khang được chỉ định phụ tá cho một cán bộ Trưởng Ban Tư pháp, mới từ Ban Mê Thuột xuống chỉ đạo công tác tại Sông Cầu. Người cán bộ ấy sớm thoát ly gia đ́nh đi làm cách mạng, nên chỉ mới biết đọc, biết viết. Tuy nhiên họ rất mẫn cán trong việc canh chừng, kiểm soát công việc làm của ông Khang. Hôm ấy, người cán bộ phụ trách họp các công chức trong Hội Quán Quảng Ích. Khi ông Khang bước vào, đă thấy người cán bộ Việt Minh có mặt tại đó. Anh ta mặc bộ đồ bộ đội nhàu nát, thân h́nh gầy g̣, tái mét như người bị sốt rét kinh niên. Ngồi bó gối trên chiếc ghế xa lông giữa pḥng, một chân co lại trên ghế, người cán bộ lên giọng phát biểu: - Các đồng chí “khẩn trương” làm việc ngay từ hôm nay đi. Làm theo tinh thần cách mạng, phải biết hy sinh cho cách mạng, cho nhân dân…Ai có ư kiến cứ trực tiếp nêu lên… Một cựu công chức rụt rè đưa tay xin phát biểu: - Chúng tôi xin “học tập tinh thần hy sinh” của cán bộ, làm việc suốt đêm ngày mà không cần lănh lương. Chúng tôi chỉ xin được ăn cơm ngày hai bữa để “làm việc không công” cho Cách mạng! Người Cán bộ Việt Minh gật gù ngợi khen, chấp thuận thỉnh nguyện đó. Ngay hôm sau, họ chở gạo đến các trụ sở làm việc. Tiền chợ cũng như nhân sự lo việc cơm nước, do các công chức “tự lực cánh sinh”. Họ phải “trưng dụng”vợ con, thay phiên nhau vào ban ẩm thực, lo việc nấu nướng cho tập thể. Khi cơm nước nấu xong, dọn dưới sàn nhà thành dăy dài, họ mời các công chức “cha, anh” cùng ăn. Mọi người có cảm giác như đang sống trong một đại gia đ́nh, cùng ăn, cùng làm; chỉ về nhà riêng của ḿnh vào buổi tối để ngủ mà thôi! Họ đă tạm quên tiểu gia đ́nh của ḿnh, để lo phục vụ “đại gia đ́nh cách mạng”. Bà Khang, Trưởng Ban Phụ Nữ Tỉnh, được phân chia công tác tổ chức phụ nữ ở các làng quanh thị trấn. Bà rủ bà Châu, Phó Ban, cùng đi để chia xẻ gánh nặng công tác. Họ không c̣n mặc áo dài, trang điểm son phấn, thuê xe kéo để đi làm việc như trước đây nữa. Họ trang phục theo “đời sống mới”: quần vải nội hóa đen, áo nâu, đội nón lá, mang guốc mộc, xoắn quần lội bùn vào các làng xa xôi để vận động quần chúng tham gia công tác… Họ hăng hái trong công tác do cách mạng giao phó; họ không dám nghỉ đến cực nhọc; ư nghĩ “tiêu cực” ấy có thể khiến họ bị phê b́nh kiểm thảo.. .! Ngày hôm trước, khi người nữ cán bộ giao công tác cho bà Khang, chị ta đă khéo léo động viên cô giáo “trí thức tiểu tư sản” ấy, bằng cách cho mượn một tờ báo cách mạng đem từ chiến khu về, trong đó có bài thơ “Chị Cán Bộ Quảng B́nh”:
Tôi trên
dốc Ba Rền xuống
Chị đi chân bước ngập
ngừng
Tay cầm chiếc gậy cong
queo
Rồi xuân này qua xuân
khác qua ( Người viết không nhớ tên tác giả) Tính chất lăng mạn của bài thơ “cách mạng”, tinh thần “phục vụ đất nước cao cả” của người nữ cán bộ trong bài thơ ấy…như một chén rượu đầu đời làm bừng dậy bản tính vị tha cố hữu của bà. Đă bao ngày qua, “cơn băo tháng tám” đă đưa đẩy bà vào những sinh hoạt xă hội, những công tác cách mạng giao phó, bỏ mặc việc nhà, để hai con nhỏ cho chị Vú trông nom. Bé Tân đă được bà giao cho anh Trưởng Ban Thiếu Nhi, học tṛ cũ của bà trông nom, lo việc ăn uống tại nơi sinh hoạt, cũng như chở bé về nhà bằng xe đạp mỗi tối…Bà cố quên đi những bế tắc của cuộc sống gia đ́nh, không dám nghĩ đến tương lai của tiểu gia đ́nh ông bà và các con nhỏ. Bà cố làm xong công tác do người nữ cán bộ Việt Minh có đôi mắt cú vọ, có nụ cười nhạt khô khan…y hệt nụ cười của chị “Cán Bộ Quảng B́nh” trong bài thơ ấy…đă giao phó và theo dơi, kiểm tra. Khi hai bà Trưởng và Phó Ban Phụ Nữ Tỉnh bước vào làng, vài phụ nữ nhận ra bà, bèn cúi đầu chào: - Xin chào bà giáo Khang. Thưa bà giáo có việc chi cần chỉ bảo chúng tôi? Bà Khang vội xua tay: - Thôi, xin các chị đừng “dạ thưa” nữa. Cán bộ đă bảo: “Dạ thưa bẩm là nô lệ”, các chị không biết sao? Một bà đă cao tuổi tỏ vẻ không đồng ư: - Dạ, tôi chỉ biết bà giáo đă dạy dỗ con cháu chúng tôi nên người, nên phải tỏ ra lễ độ với bà để làm gương cho chúng…Tôi chẳng nghe theo ông cán bộ nào cả! Mà luân lư, lễ giáo nước ta từ xưa nay, có cấm “dạ thưa bẩm” bao giờ đâu? Buổi chiều hôm ấy, sau khi đă kết nạp và tổ chức đoàn thể phụ nữ tại đây, hai bà chào từ giă những người dân chất phát ấy . Bà Khang đưa mắt nh́n lũy tre làng xơ xác, nh́n những thửa ruộng cằn cỗi v́ thiếu người chăm nom, thiếu nước tưới, thiếu phân bón….Cuộc sống nơi đây chẳng thay đổi bao nhiêu sau cuộc Cách Mạng “đổi đời” ấy. Chiều đă xuống, đàn c̣ trắng bay về tổ ấm ấp ủ những chú c̣ con. C̣n các con bà th́ sao? Một ḿnh chị Vú có đủ sức quán xuyến gia đ́nh, lo cơm gạo, chợ búa, chăm lo hai đứa con nhỏ của bà không? Bà lắc đầu, cố quên những h́nh ảnh “tiêu cực” ấy. Đoạn bà kéo bà Châu, người bạn gái đồng hành, và có lẽ cũng đồng cảnh ngộ như bà, vội vă ra về… Khi cậu Tân được anh Ba chở xe đạp về đến nhà , th́ trời đă tối. Cậu thường được anh Trưởng Ban Thiếu Nhi đưa đón đi sinh hoạt tại Trụ Sở Thanh Thiếu Niên. Nơi đây, cậu gặp lại các bạn cùng lớp, cùng trường, gặp lại cô bạn Nga mà cậu đă thầm “khâm phục” sau buổi mít tinh ngày 2 tháng 9. Sau lần dạn dĩ bước lên khán đài trao hoa cho “Cán Bộ Cách Mạng”, trông cô bé tưởng như đă trưởng thành trong cách ăn nói, dáng điệu, tính t́nh…Trong những lần tập hát, cô được anh Ba khen ngợi, nhất là những điệu múa, cô học rất nhanh, múa thật đẹp mắt. Tuy được mọi người khen ngợi, Nga vẫn thích chơi với Tân. Cô thích những tṛ chơi thủ công khéo tay của người bạn thân từ bé của cô, thích được thả diều, thích xem Tân phóng lên trời chiếc máy bay xếp bằng giấy, hoặc thả xuống nước chiếc thuyền bé tí có cả cánh buồm, bánh lái…mà Tân đă tặng cô. Anh Chi ít chơi với các em. Cậu thiếu niên mới “nhổ gị” cao lớn ấy chỉ thích đá bóng với đám bạn trai cùng lứa tuổi. Tân bước vào nhà, chào ba mẹ xong, đă nghe em An hối hả kể: - Anh Hai à! Trưa nay bé Nghi ḅ qua nhà bà xă Ba “ăn chực”. Bé hư lắm phải không anh? Bà Khang thoáng nghe câu chuyện trao đổi giữa hai con, trong ḷng hồ nghi, bèn hỏi chị Vú để biết rơ chuyện. Chị buồn rầu đáp: - Thưa Cô, Cô tin cậy con, giao việc nhà để Thầy Cô đi công tác. Cả anh Bếp cũng đi luôn cả ngày. Một ḿnh con làm sao lo nổi những việc nhà.? Nhà ḿnh đă hết gạo, hết tiền đi chợ hai hôm nay rồi! Bà Khang nóng ḷng hỏi: - Vậy chị làm sao lo cơm nước cho các cháu, khi vắng tôi? Người giúp việc trung thành, tận tụy đă bao năm với ông bà Khang, ngập ngừng đáp: - Dạ…Con phải đi mượn gạo, vay tiền, chớ biết làm sao hơn! Trưa nay, con vừa ra khỏi nhà, bé Nghi ḅ qua nhà bà Xă Ba. Sẵn bữa cơm, bà ấy cho em ăn luôn… Nghe chị Vú kể câu chuyện, bà Khang cảm thấy đau ḷng. Bà suy nghĩ cách giải quyết t́nh trạng bế tắc này, để các con và chị Vú nuôi chúng c̣n có cơm ăn, ít nhất ngày hai bữa như ông bà đă được “Nhà Nước Cách Mạng” nuôi ăn cả tháng nay. - Có lẽ ḿnh phải bán chiếc nhẫn để trả nợ, để có tiền sống qua ngày… Bà Khang tự nhủ thầm trong ḷng, nhưng không muốn nói với chồng, sợ ông Khang buồn bực, sinh ra ốm đau! Cơn băo tháng Tám năm 1945 ấy, chẳng những ảnh hưởng nặng nề nếp sống công chức trung lưu như gia đ́nh ông bà Khang, mà c̣n gây bế tắc cho những gia đ́nh nghèo như chú Hai xe kéo. Theo nếp sống mới, người ta không đi xe kéo nữa, v́ sợ bị phê b́nh là “tiểu tư sản”, “người bóc lột người”…Các cô các bà sắm guốc mộc, các ông bỏ giày tây, mang “dép cao su Cụ Hồ” để đi bộ. Cho nên chú Hai, trước đây tuy vất vả trong nghề kéo xe, vẫn có thể nuôi sống gia đ́nh, đứa con lớn vẫn được cắp sách đi học…Nay th́ chú gần như bị thất nghiệp, v́ họa hoằn lắm mới có người thuê chú chở xe trong trường hợp khẩn cấp, như đưa người bệnh đi nhà thương, di chuyển đồ đạt nặng nề đi xa… Vào đầu tháng 10 năm 1945, tin tức từ Sài g̣n đồn về những căng thẳng giữa Ủy Ban Kháng Chiến Nam Bộ và quân đội Anh đến giải giới quân đội Nhật. Quân Pháp theo chân quân Anh đánh chiếm nhiều nơi ở Sài g̣n và những tỉnh lân cận như Vũng Tàu, Tây Ninh…Ủy Ban Nhân Dân Nam Bộ kêu gọi dân chúng tản cư ra khỏi thành phố. Đồng thời các tổ chức Dân Quân được thành lập, trang bị gậy tầm vông, giáo mác để đánh Pháp. Tại Sông Cầu, t́nh h́nh căng thẳng chưa thật sự xảy ra. Tuy nhiên, nơi đây cũng theo gương Hà Nội, tổ chức “Tuần Lễ Vàng”, để có tiền “mua súng đạn đánh Pháp”... Một hôm, người nữ cán bộ phụ trách Hội Phụ Nữ Sông Cầu họp mặt tất cả chị em lại để “động viên”: - Báo cáo chị em! T́nh h́nh các nơi trong toàn quốc khẩn trương lắm rồi. Chính phủ Cách Mạng đang cần tiền mua vũ khí để đánh Pháp. Các chị em nên ủng hộ tư trang vàng bạc, thực hiện tốt chương tŕnh Tuần Lễ Vàng, như chủ trương của Nhà Nước đề ra. Người nữ cán bộ nh́n bà Khang, nói tiếp: - Xin đề nghị chị Trưởng Ban Phụ Nữ làm gương trước để chị em noi theo… Bà Khang lúng túng sờ chiếc nhẫn đeo ở ngón tay áp út, kỷ niệm ngày cưới của ông bà đă sáu năm qua, run giọng đáp: - Tôi chẳng có vàng bạc nữ trang nào khác ngoài chiếc nhẫn cưới này. Đây là kỷ niệm thiêng liêng của vợ chồng chúng tôi… Người nữ cán bộ cười nhạt cắt ngang: - Chẳng có t́nh nào thiêng liêng bằng t́nh yêu đất nước, t́nh yêu nhân dân cả. Nếu chị chưa dứt khoát tư tưởng, th́ khi đất nước bị mất vào tay giặc ngoại xâm, liệu gia đ́nh chị, t́nh yêu của chị, chiếc nhẫn c̣n tồn tại không? Bà Khang thẫn thờ tháo chiếc nhẫn cưới, bỏ vào túi vải của người nữ cán bộ đưa ra. Tiếp theo, các bà, các cô khác tham dự buổi họp đều tháo nhẫn, hoa tai, dây chuyền vàng…bỏ vào túi vải đó cả. Bà Khang cố dấu nỗi buồn, tự nhủ thầm: - Thế là không c̣n ǵ để bán, lấy tiền mua gạo nuôi con nữa rồi ! Tương lai sẽ thế nào đây?! Đă có nhiều nguồn tin đồn đăi rằng: tại Hà Nội, Chính quyền Cách Mạng đă lấy vàng quyên góp của dân để đúc biếu tặng cho tướng Tàu Lư Hán một bộ bàn đèn thuốc phiện bằng vàng. Mục đích để mua chuộc viên tướng nghiện hút này không yểm trợ các đảng phái đối lập như Việt Nam Quốc Dân Đảng, Đại Việt…đang công kích, chống đối chính phủ cách mạng. Riêng tại Sông Cầu, trong hội Phụ Nữ cũng có nhiều lời truyền miệng, th́ thầm với nhau về một vài nữ cán bộ mang dây chuyền vàng mới, lấp lánh trong cổ áo; hoặc đôi bông tai mới thấp thoáng dưới mái tóc rũ xuống bên tai… “Tuần Lễ Vàng” vừa chấm dứt, người ta phát động phong trào “Hũ Gạo Cứu Quốc”. Mỗi nhà, mỗi lần nấu cơm, bỏ một nắm gạo vào “Hũ Gạo Cứu Quốc” ấy. Hàng tuần, gia chủ trút ra, lấy gạo giao nộp cho Cán Bộ để nuôi bộ đội. Nhiều gia đ́nh nghèo cũng cố “bóp bụng”, bớt phần gạo nấu mỗi bữa, để có gạo “cứu quốc” mang đi nộp, kẻo bị phê b́nh là “ngoan cố”! Sau những tuần lễ quyên góp, người dân mong chờ những tin tức tốt đẹp về việc “mua súng đánh Pháp”, về những anh “Bộ Đội Cụ Hồ” được người dân “nhường cơm, xẻ áo” để đánh đuổi xâm lăng, bảo vệ độc lập cho đất nước … Đến đầu năm 1946, tin tức từ ngoài Bắc cho biết t́nh h́nh khá căng thẳng. Quân Pháp đậu tầu chiến ở Vịnh Bắc Bộ, đe dọa đổ bộ vào Miền Bắc thay thế quân đội Trung Hoa do các tướng Lư Hán, Tiêu Văn…cầm đầu sắp rút về nước. Trong Nam, tướng Nguyễn B́nh được Chủ Tịch Hồ Chí Minh gửi vào chỉ huy cuộc Kháng Chiến Nam Bộ. Để tránh xung đột lan tràn, ngày 6 tháng 3 năm 1946, Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà kư với Pháp Hiệp Định Sơ Bộ. Quân Pháp từ Hải Pḥng kéo lên Hà Nội trước sự ngỡ ngàng của dân chúng. Sau đó, ngày 24 tháng 4, hai bên có cuộc hội nghị ở Đà Lạt, sửa soạn đi sâu vào cuộc đàm phán; nhưng hai tuần sau, hội nghị bế mạc, do hai bên không dung ḥa lập trường của nhau…Vào tháng 7, phái đoàn Phạm Văn Đồng đến Pháp dự Hội nghị Fontainebleau, nhưng hai bên vẫn không đạt được thỏa thuận về vấn đề Liên Bang Đông Dương, đành phải về nước ngày 14 tháng 8. Một tháng sau, Hồ Chí Minh kư với Marius Moutet một Tạm Ước, xác định những điều ghi trong Hiệp Định 6 tháng 3, và thỏa thuận sẽ mở cuộc đàm phán đầy đủ vào tháng 1 năm 1947. Đột nhiên, khoảng 8 giờ tối ngày 19 tháng 12 năm 1946, cuộc chiến tranh Việt Pháp bùng nổ tại Hà Nội. Khởi đầu, Nhà Máy Điện thành phố bị đánh sập; tiếp theo, tiếng súng, tiếng lựu đạn, tiếng ḿn nổ khắp nơi. Trong khi đó ở các tỉnh khác ở Miền Bắc và các thành phố lớn Miền Trung, các nơi đóng quân của Pháp bị tấn công đồng loạt… Tại Sông Cầu, thương binh từ mặt trận Nha Trang chở về, tràn ngập Bệnh viện tỉnh lỵ…Hội Phụ Nữ trưng dụng hầu hết chị em đến tăng cường nhân viên để săn sóc thương bệnh binh tại đó. Phần lớn các thương binh là các sinh viên trẻ, từ Bắc vào, đă “xếp bút nghiêng lên đường tranh đấu”, tuy chưa có kinh nghiệm chiến đấu và vũ khí c̣n thô sơ, họ vẫn anh dũng xông vào đánh nhau với quân Pháp … Một buổi tối, sau khi từ cơ quan làm việc trở về, ông Khang khẩn cấp bàn bạc với vợ: - T́nh h́nh nguy ngập lắm rồi ḿnh ạ! Pháp từ Nha Trang sắp đánh ra đây. Đường xe lửa từ Nha trang đă bị phá hủy. Họ sắp phá tiếp đến đoạn đường sắt từ B́nh Định trở ra. Chiều mai sẽ có chuyến tàu chót di tản thương bệnh binh. Tôi cũng sẽ di chuyển theo cơ quan lên chiến khu. Ḿnh với các con và chị Vú theo tàu về quê ở với thầy má, lo tự túc nuôi các con… Bà Khang nh́n chồng, buồn bă hỏi: - Vậy th́ bao giờ ḿnh về ? Ông Khang nh́n vợ, cố dấu xúc động, trấn an bà: - Ḿnh cứ yên tâm. Khi nào có dịp đi công tác, tôi sẽ về thăm ḿnh và các con. Thưa với Thầy má: tôi xin gửi lời vấn an… Buổi sáng hôm ấy, bà Khang đến Bệnh Viện Sông Cầu bàn giao sổ sách liên quan đến thu chi ẩm thực. Xong, bà vội nhờ người bạn Y tá chở xe đạp về nhà để chuẩn bị hành trang…Anh Bếp được người t́nh lâu năm là chị Vú, nhắn về nhà để thu xếp hành lư. Bà Khang, với ba cậu con trai nhỏ và một người giúp việc, đă vội vàng ra đi. Hành trang chỉ có một ít quần áo cho người lớn và trẻ em. Chiếc giường gỗ của hai vợ chồng bà đă được anh Bếp tháo ra, vác đi ra nhà ga cùng lúc với họ. Người giúp việc bếp núc cho gia đ́nh ông bà Khang đă quyến luyến chia tay với bà Khang, bà chủ rất tốt với anh trong bao năm qua mà trong hơn tháng qua, anh đă bỏ bê việc nhà để tham gia công tác cách mạng. Anh cũng ôm vào ḷng ba cậu bé con ông bà Khang, và bịn rịn chia tay với chị Vú. Hai người thẫn thờ nh́n nhau, ngập ngừng không nói nên lời. Buổi chiều, gia đ́nh tản cư bé nhỏ ấy đến sân ga, chen chúc nhau lên chuyến tàu cuối cùng từ Sông Cầu về B́nh Định. Đối với Tân, lần đầu tiên trông thấy tàu hỏa, cậu tỏ ra thích thú. Cậu nghĩ: không biết bé Nga có cùng đi chuyến tàu này không? Cậu cảm thấy nhớ cô bạn nhỏ, mà đă mấy hôm nay không gặp mặt. Rồi đây cậu c̣n gặp lại người bạn gái ấy nữa không? Cả ba cậu, cậu cũng nhớ vô cùng. Ba đă đi theo cơ quan trưa hôm nay rồi, không thể ra nhà ga tiễn đưa gia đ́nh về quê được. Chen lẫn trong đám đông dân chúng đi tản cư, Tân thấy những anh thương bệnh binh, đầu c̣n quấn băng vải, những người lính trẻ cụt tay, cụt chân phải đi bằng nạng gỗ, được Y tá hối hả d́u lên tàu… Trời bắt đầu tối. Sau những tiếng c̣i tàu rúc lên, vang vọng trong đêm vắng vẻ, đ́u hiu, chuyến tàu chót mang theo người di tản rời khỏi thành phố. Bé Tân tựa vào mẹ, lim dim ngủ. Tiếng máy tàu x́nh xịch đều đều khiến cậu ch́m dần vào giấc ngủ mơ màng, mang theo h́nh bóng nhỏ bé dễ thương của cô bạn gái… Xa xa, từ hướng Nha Trang, có ánh lửa và tiếng súng vọng về…
Đinh Trần 
|
