 |
|
|
C̣n một chút để nhớ để thương…
Trần Đ́nh Mười Bạn Khanh, Bây giờ th́ bạn vĩnh viễn ra đi để lại ngậm ngùi, thương tiếc cho người thân, bè bạn. Đại hội “Ba mươi sáu năm nh́n lại” Đốc sự 17 tổ chức tại quận Cam, California trong phần tưởng niệm về những sinh viên đồng khóa đă quá cố có tên bạn. Trong niềm đau, nỗi nhớ về thầy cũ, trường xưa, về bằng hữu, kẻ c̣n người mất, tôi có ư định viết về một số bài để ghi lại những kỷ niệm bạn bè cùng lớp đă mất đăng trong tờ Hoài Bảo do Tổng Hội Sinh Viên QGHC chủ trương. Nhưng rồi ư định ấy chợt tan biến, không thực hiện được chỉ v́ một lư do duy nhất là họ đâu c̣n hiện diện trên cơi đời này để xác minh rằng những ǵ tôi viết về họ đúng sai, sự thật hay chỉ là hư cấu! Nhưng riêng Khanh th́ khác, không viết về bạn tôi cảm thấy thiếu sót và tôi nghĩ rằng những ḍng tâm t́nh này chính là những nén hương ḷng sưởi ấm một người bạn thân đă ngh́n trùng xa cách. Mỗi người trong chúng ta gặp nhau đều do duyên mà có. Duyên đă nẩy mầm từ thuở trước rồi hội tụ hôm nay và cứ thế ḍng đời trôi chảy măi. Thi nhân th́ có “Hồng nhan tri kỷ “, c̣n thường dân th́ có “ bằng hữu chi giao.” Một nhà thơ đă viết ”gặp hôm nay nhưng hẹn tự ngàn xưa”, và “trong gặp gỡ đă có mầm ly biệt”. Tôi và Khanh là một đ́ển h́nh về hội ngộ và chia xa. Lúc chưa vào ở kư túc xá QGHC, chúng tôi thuê một nhà trọ tại đường Nguyễn Thông, quận 3, Saigon, anh Nguyễn hữu Quư (17A) sau này cũng về ở chung với Khanh và tôi. Nguyễn Trung Quang thỉnh thoảng đến chơi, ngủ lại đêm nhưng không cư ngụ thường trực. Mỗi đêm sau khi học bài xong (bài QGHC, bên Luật Khoa, Văn Khoa) anh Quư thường rủ tôi và Khanh ra ngoài hành lang hứng gió và ngắm trăng. Không gian tỉnh mịch và thơ mộng khơi động tâm hồn sẵn có của nhà thơ Nguyễn hữu Quư, anh đă ngâm hai câu thơ do anh sáng tác: Anh về uống mật trăng thanh Giọng ngâm ngọt ngào, sâu lắng và điêu luyện của Quư đă làm chúng tôi chạnh ḷng, ngay cả mấy cô láng giềng hàng xóm: chị Bé, Mười chị, Mười em (anh Nguyễn Hữu Quư giờ ở tiểu bang Texas khi đọc đoạn nầy chắc không bao giờ quên kỷ niệm những đêm trăng ngày đó!) Khanh đề nghị tôi ngâm bài Trăng của Xuân Diệu, trong đó có những câu mở đầu: Trong vườn đêm ấy nhiều
trăng quá Rồi Quư, rồi tôi tiếp tục ngâm trọn bài thơ đó. Khanh không ngâm thơ được, nhưng anh phê b́nh rất chuẩn mực: Quư có giọng ngâm rỉ rả ngọt ngào “nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào”, Mười th́ có giọng ngâm mạnh “thi dĩ ngôn chí”. Theo tớ th́ Quư nên ngâm thơ t́nh c̣n Mười th́ ngâm thơ kháng chiến mới hợp. Chiến tranh mỗi ngày một leo thang. Luật tổng động viên được ban hành. Thiên tai băo lụt xẩy ra mỗi năm, làm cho mùa màng, nhà cửa các tỉnh miền Trung tổn thất nặng nề. Ban điều hành Học Viện đă dành ưu tiên cho những sinh viên miền Trung được nhiều thuận lợi để vào ở Kư Túc xá. Tôi và Khanh cũng được đặc ân ấy. Khanh ở lầu hai bên cạnh Đào Tất Phùng, c̣n tôi, Ngô Xuân Vũ, Nguyễn Xuân Vỵ ở lầu ba. Các bạn c̣n nhớ trước kư túc xá có sân bóng chuyền, phía bên phải là câu lạc bộ. Mỗi buổi chiều, sau khi tan lớp, trước khi đến câu lạc bộ dùng cơm, tôi, Khanh, Phùng và Lê Văn Dũng (quê Khánh Hoà, vượt biển mất tích) thường đánh bóng chuyền; tôi đi cặp với Dũng. Phùng, Khanh một bên. Bao giờ th́ chúng tôi cũng thắng., họa hoằn lắm mới thua và như vậy chúng tôi được bao ăn chiều miễn phí. Nhắc lại những kỷ niệm này ḷng tôi quặn đau, ba người bạn thân mới thuở nào mà giờ đây đă ra người thiên cổ. Khanh không đẹp trai, nhưng tính t́nh hiền ḥa, đôn hậu, sống với bạn bè rất chí t́nh, anh ăn nói không lưu loát, lại pha chút cà lăm. Điểm đặc biệt Khanh có một trí nhớ phi thường. Khanh thường rủ tôi vào Đại giảng đường để ôn bài thi và anh chàng đă thi thố tài năng bằng cách chỉ cho tôi những chương, đoạn mà anh đă học qua rồi đọc lại cho tôi nghe mà không hề quên một chữ nào, ngay cả dấu chấm câu. Thảo nào anh đă đậu á khoa, sau thủ khoa Trần Đ́nh Lạng (Khánh Hoà) trong kỳ thi tuyển vào HV Quốc Gia Hành Chánh khoá ĐS17. Trong lớp, bạn bè đặt cho Khanh cái biệt danh là Khanh Fulro v́ nước da ngâm đen, giống như Ksor De, anh bạn sắc tộc cùng khóa. Tôi nhớ có một lần Trần Văn Mănh chọc tức Khanh và hỏi: - Mày có biết chữ Fulro viết tắt của chữ nào không? Khanh giả vờ không biết và bảo Mănh viết xem. Có sẵn tờ giấy trên bàn ăn ờ câu lạc bộ, Mănh viết: Front unifié de la libération des races apprimés. Khanh sửa chữ apprimés thành apprimées v́ apprimée là quá khứ phân từ dùng như một tính từ (participle passé est employ comme un adjectif) nên phải hợp với giống và số của danh từ đứng trước nó “Races” là danh từ giống cái, số nhiều. Sự việc này xảy ra sau vụ Ngô Xuân Vũ dùng thế “ngọc trảm” để sát thủ Nguyễn Nhung tại Câu lạc bộ. Giờ th́ bên kia thế giới hai bạn Khanh Mănh gặp nhau chắc sẽ nhắc lại kỷ niệm này. C̣n bạn Vũ – Nhung có điện thoại để khơi lại buổi đấu trường ngày nào không? Nguyễn Nhung bây giờ ở tiểu bang Washington State, muốn biết số điện thoại Vũ th́ hỏi Trần Bạch Thu (tổng đài) để giải hoà. Mỗi đêm Ngô Xuân Vũ, Nguyễn Xuân Vỵ và tôi thường qua pḥng Khanh chơí, nỗi khổ tâm nhất của chúng tôi là phải ngửi một mùi hôi nồng nặc mà không biết xuất phát từ đâu. Lúc đầu chúng tôi nghĩ có thể một chú chuột chết nào tử hỷ ở đâu đây. Khanh không bận tâm t́m kiếm v́ đă biết rơ mùi vị đó. Trong lúc tôi đang loay hoay lục soát th́ Khanh chỉ hai con chuột đang nằm dưới ḷng bàn chân của ḿnh. Mà thật vậy, mỗi lần Khanh mang giầy, mồ hôi chân ra, phát tỏa một mù́ vị rất nặng, nhất là khi căn pḥng đóng kín. Mỗi năm một lần, mỗi lần một tháng vào dịp hè, sinh viên phải thụ huấn quân sự học đường. Khanh và tôi ở cùng một đội và ngủ chung một giường. Khanh ngủ ở tầng trên, tôi tầng dưới. Ban đêm thường xảy ra những vụ trộm cắp. Có một đêm kẻ trộm hành hiệp xong rồi biến mất. Toàn đội được báo động. Khanh tay cầm gậy xông vô bụi t́m kiếm kẻ gian. Tôi nạp theo kẹp cổ Khanh đè xuống thoi mấy đấm. Nh́n thấy tôi Khanh nói bằng giọng run run: Khanh đây - Mầy buông tao ra… Tao biết, nhưng đùa chút thôi. Sau này Khanh gọi tôi là thằng Lía, nhân vật có môn vơ độc chiêu thời Tây Sơn khởi nghĩa. Lại một lần khác, tôi có một người em gái đến thăm. Lúc cô nàng chờ tôi ở pḥng tiếp khách Kư túc xá, tôi đi vắng, Lê văn Dũng thấy cô bé xinh xinh đến tán tỉnh. Sau khi cô ta ra về, Bùi Văn Khanh đến pḥng Dũng dọa rằng: “Thằng Mười nó t́m mày để thanh toán v́ sáng nay mày dê bồ của nó.” Dũng đến pḥng tôi giải thích và xin lỗi, nhưng tôi có biết ất giáp ǵ đâu. Những kỷ niệm buồn vui đó đối với Khanh cũng như một số bạn bè cùng khóa ở chung một kư túc xá không thể nào quên được. Đốc sự khóa 17, tỉnh Phú Yên có một số lượng thí sinh trúng tuyển nhiều hơn những tỉnh khác. Tổng cộng gồm bảy người mà chúng tôi gọi là “Thất hiền chi bảo” gồm Huỳnh Tấn Lê, Trần Hữu An, Nguyễn Văn An, Nguyễn Phước, Đặng Ngọc Cảnh, Đào Tất Phùng và Bùi Văn Khanh. Sau khi tốt nghiệp (năm 1972) Khanh chọn về Bộ Nội Vụ và làm Phó quận trưởng quận Nhơn B́nh, Thị xă Qui Nhơn. Bùi Thế Bạch làm Phó quận Nhơn Định, Bùi Xuân Thích (ĐS khóa 7) Phó thị trưởng. Tôi thường đùa với Khanh, gia đ́nh họ Bùi của bạn nắm hết quyền bính của tỉnh B́nh Định. Thật ra th́ ba người cùng họ chứ quê quán khác nhau, chẳng có liên hệ bà con thân thích. Tôi phục vụ ở toà Hành chánh tỉnh B́nh Định, nhiệm sở đầu tiên là Phó quận trưởng Quận An Túc, sau này thuyên chuyển về B́nh Khê (quận Tây Sơn), làm Phó quận thay anh Trần Khắc Toàn (ĐS 15), quê Phú Yên về tỉnh giữ chức vụ Trưởng Ty Tài Chánh . Quận B́nh Khê có một cơ sở Bưu Điện, Phó quận trưởng đảm nhiệm phần trung gian thu ngân viên, chuyển tiền từ Bưu Điện Quận về Bưu Điện tỉnh mỗi tuần một lần. Tôi c̣n nhớ rơ tháng 6 năm 1974, tôi chuyển số tiền 920 ngàn, kiểm soát và cất vào thùng xe Vespa Sprint rồi trực chỉ về Qui Nhơn. Thường lệ với số tiền lớn như vậy, tôi chuyển tải bằng xe công xa, nhưng tôi muốn xử dụng xe riêng về gặp Khanh đi chơi thoải mái hơn. Không ngờ kẻ gian đă theo dơi tôi từ lúc rời khỏi quận. Đường về tỉnh quốc lộ 19 vắng vẻ và mất an ninh. May thay tôi không mất mạng và mất tiền. Số tiền đó tôi đă gửi Khanh cất giữ ở tủ sắt quận Nhơn B́nh, và chiếc xe Vespa của tôi đă bị tên bất lương cướp giựt giữa nơi đông người qua lại. Khanh đă liên hệ các cơ quan an ninh quân đội, cảnh sát để t́m kiếm nhưng chẳng t́m ra. Đây cũng là một kỷ niệm khó quên mà sau ngày mất nước Khanh đến thăm tôi thường nhắc lại . Tôi ra khỏi tù năm 1983, thời gian quản chế ba năm. Để được hợp lệ sống trong thành phố, tôi phải có công v́ệc làm ở các hợp tác xă hoặc công ty. Anh Lữ Thế Liêm và anh Trần Khắc Toàn, những đàn anh QGHC đă tuyển tôi vào làm ở công ty Trùng Dương, quận 8. Anh Toàn đặc trách theo dơi và chấm lương công nhân Đội xây dựng. Nhờ vậy, mỗi tháng tŕnh diện công an Phường 11, quận Tân B́nh, qua bảng chấm công không một ngày vắng mặt ở phường, tôi được yên thân và lợi dụng dịp may này tôi đi buôn bán hàng chuyến Saigon – Qui Nhơn để được gần gũi vợ con, lúc này tôi đă lập gia đ́nh. Mùa Đông tháng Mười năm 1988, trên tuyến đường xe lửa Diêu Tŕ – Saigon, tàu Thống Nhất phải nằm tại ga Tuy Ḥa, Phú Yên một tuần v́ lụt lớn làm cầu sụp, đường hư. Tôi có thời gian đến thăm Khanh nhiều lần. Lúc này vợ Khanh đă mất, để lại 3 đứa con chưa đến tuổi trưởng thành. Nh́n trên bàn thờ, cũng tấm ảnh ngày nào khi c̣n là người yêu, Khanh âu yếm đưa tôi xem lúc ở kư túc xá, nay là người vợ ba con đă ra người thiên cổ khi tuổi đời hăy c̣n quá trẻ. Tôi hỏi Khanh: - Bạn có tính lập gia đ́nh lại không? Khanh trả lời: - Bây giờ th́ không, Tương lai chưa biết! Khanh hỏi tôi: Bây giờ mày sinh sống ra sao?- Th́ tao theo tàu lửa ra vô Saigon để buôn bán. Mặt hàng nào ở Saigon cần, chẳng hạn gạo, café … th́ tao đem vào và ngược lại ở Qui Nhơn thiếu tao đem ra. Chuyến nào trót lọt th́ kiếm chút đỉnh, bị thuế vụ bắt vốn liếng đi đời nhà ma. Tao đọc mày nghe một đoạn thơ tao sáng tác trong bài “Thân phận” nói lên tâm sự một sĩ phu lở thời, lở vận, bán tảo, buôn tần thất bại để rồi lấy rượu làm vui: Rượu uống ngàn chung ru ḷng
từng giọt Khanh nói: “Mày làm thơ hay nhưng âm điệu buồn quá”. Ngày xưa lúc tụi ḿnh ở chung với Nguyễn Hữu Quư, mày thường ngâm những bài thơ hùng tráng cho bạn bè nghe, giờ th́ mày “lựa chi những khúc nao nao ḷng ngướ” làm tao cũng buồn ḷng. Mày đă hoàn tất hồ sơ đi theo diện HO chưa? Khanh hỏi tôi. Tôi trả lời: Tao đi HO.24. Rồi Khanh vỗ vai tôi nói khẻ: Khi nào gia đ́nh mày lên đường đi Mỹ tao sẽ làm thơ tặng mày, dù thơ tao không hay nhưng là một tấm ḷng. Tao và Đặng Ngọc Cảnh ở tù cộng sản không đủ 3 năm nên không lập hồ sơ HO được, bây giờ đọc lại câu nói của Trang Tử nghe thật chí lư: “Họa hề phúc chi sở y, phúc hề họa chi sở phục”. Trong họa phúc đă có sẵn, trong phúc họa đă núp sẵn. Đúng là họa phúc vô môn. Dùng cơm trưa với gia đ́nh Khanh xong, Khanh đề nghị tôi lên thăm vợ con Đào Tất Phùng. Lúc này cô nàng được che chở, ấp yêu bởi một cán bộ cộng sản đă luống tuổi. Chị tiếp chúng tôi rất nồng ấm, thân t́nh. Nh́n di ảnh Đào Tất Phùng mà ḷng ngậm ngùi thương nhớ. Nhớ những ngày chơi bóng chuyền ở Học viện, những vui buồn ở Kư Túc Xá. Phùng làm Phó quận ở tỉnh Phú Bổn. Trên đường tháo chạy từ Phú Bổn về Phú Yên, người bạn hiền đă bị CS sát hại ở Liên tỉnh lộ số 7. Chị Phùng và các con hiện đang ở Hoa Kỳ. Gia đ́nh tôi được lên danh sách HO.24, và ngày rời Việt Nam là 30/06/1994. Thời gian nầy tôi không c̣n đi buôn nữa, phụ giúp vợ tôi công việc gia đ́nh như nấu rượu nuôi heo. Bạn bè gặp nhau uống rượu làm thơ, nghiên cứu Đường thi chờ ngày lên đường. Vợ tôi tốt nghiệp trường Sư phạm Qui Nhơn, ngạch giáo dục bổ túc, giáo chức được tiếp tục dạy, đồng lương tuy ít nhưng dạy kèm thêm một số học sinh nên cũng tạm qua ngày đoạn tháng. Lúc này Khanh đă mua được một chiếc xe đ̣ chở khách chạy đường Tuy Ḥa - Qui Nhơn nên thường đến thăm tôi và đề nghị tôi làm phụ xe. Tôi từ chối v́ thời gian đi Mỹ không c̣n xa, vả lại bạn bè khi làm chung với nhau có những xung đột không lường trưóc được sẽ mất đi t́nh bằng hữu. Đó cũng là tính ưu việt của cổ nhân “thân bất thất thân” (đă thân th́ đừng để mất t́nh thân) mà ḿnh phả́ thủ đắc một cách trân quư. Ba tháng trước khi gia đ́nh tôi qua Mỹ, một buổi sáng vào đầu tháng ba năm 1994, Khanh đến thăm tôi và đó cũng là lần cuối cùng tôi gặp Khanh. Suốt ngày hôm đó, chúng tôi hàn huyên tâm sự, nhắc nhở nhiều kỷ niệm về trường lớp, về bạn bè ở nưóc ngoài, người c̣n lại ở trong tù. Người đi xuất cảnh theo diện HO, kẻ không đi được v́ thời gian cải tạo không đủ ba năm. Chuyện c̣n tiếp tục dài dài, bỗng dưng Khanh chuyển sang đề tài khác hỏi tôi: - Vợ mày có phải là cô Đào mà lúc ở kư túc xá mày thường nhắc? C̣n mấy cô học trường nữ hộ sinh mày quen thuở c̣n sinh viên nay đă lập gia đ́nh ? - Tao và Đào quen nhau lúc c̣n học ở Trung học. Khi vào Saigon học Đại học th́ tao lại “xa mặt cách ḷng”. T́nh yêu th́ phải có giai đoạn thử thách. Khi tao ở trong trại tù cộng sản th́ chị tao và Đào thay nhau lên thăm nuôi, có cả Ngô Xuân Vũ nữa. Những tấm ḷng vàng v́ em, v́ người yêu, v́ bạn bè tao măi măi cưu mang trong ḷng. Khanh tiếp: Mày được người yêu, người vợ tốt, được ba đứa con ngoan lại được đi Mỹ nữa như vậy là số một rồi. Chúc ngày ra đi của gia đ́nh mày được mọi sự hanh thông, Tao có làm một bài thơ tặng mày như đă hứa trước đây, tuy không hay nhưng áp dụng vào hoàn cảnh của tụi ḿnh rất thích hợp:
Thương đời một cuộc bể dâu (Nỗi ḷng) Sau đó Khanh chia tay tôi đi Qui Nhơn để kịp chuyến xe về Tuy Ḥa v́ số lượng hành khách đă đầy xe cần khởi hành đúng giờ… Tại quận Cam, tiểu bang California, bạn Huỳnh Tấn Lê, người đứng ra sáng lập Tập Đặc san “Đốc sự 17 Quê người”, phát hành tháng 6 năm 1995 trong dịp Xuân Ất Hợi, tôi có gởi đăng hai bài thơ: Bài của tôi: Lời người ra đi, để tặng Khanh Bài của Khanh: Lời người ở lại, Khanh viết tặng tôi. Riêng bài “Nỗi Ḷng” mà Bùi Văn Khanh bảo rằng tâm đắc nhất, tôi định gửi đăng vào những số kế tiếp nhưng chờ hoài vẫn chưa thấy được thực hiện . Duyên may đă đến, bài thơ đó nay được đăng vào đặc san KTKN mà Thanh thực hiện để ghi lại những kỷ niệm về một thờ́ sinh viên, một quá tŕnh phục vụ v́ lư tưởng quốc gia dân tộc. Giờ th́ Khanh đă vĩnh viễn ra đi. Bạn bè cùng khóa luôn luôn nhớ về bạn, trong đó có tôi. Bạn đă đi
rồi ta ở đây, Viết những ḍng này cho bạn tôi cảm thấy ấm ḷng v́ đă làm một điều ǵ đó có ư nghĩa đối với người đă khuất. Tôi nghĩ rằng bên kia thế giới Khanh cũng vui khi nh́n thấy bạn bè trên cơi thế này c̣n một chút ǵ để nhớ để thương giữa kẻ ở người mất. Tấm chân t́nh chỉ có bạn-và v́ bạn mà thôi. Và, mọi thứ trên đời này chỉ là phù vân tạm bợ: “ Vạn sự vân yên hốt quá” như bạn Ngô Xuân Vũ đă viết trong một bức tâm thư mời gọi bạn bè tham dự Đại Hội. Nam Cali 02/2009 
|