Vào buổi chiều Thứ Năm 21/4/11 tôi đến nhà hàng Royal Capital Seafood thuộc thành-phố Garden Grove như đã hẹn trước với hai bạn TBThu và CMChâu.

        Lý-do của chuyến xuống Quận Cam hôm ấy là để gặp gỡ một bạn đồng khóa hành-chánh; Nguyễn Ngọc Diệp, nhân dịp bạn ấy cùng với vợ con đến chơi miền Nam California. Đến nơi tôi gặp bạn TBThu, LTCần, vợ chồng CMChâu và vợ chồng PPNgữ. Được biết vợ chồng bạn LPBa - TTNgà mặc dù muốn đến họp mặt với các bạn đồng khóa trong dịp này nhưng không thể thực-hiện được vì bạn LPBa có việc cần phải đi xa cho đến tối khuya hôm ấy mới về và chị Ngà sẽ phải lái xe ra phi-trường Long Beach để đón đức lang quân.

        Bạn NNDiệp đi chung với vợ con của bạn ấy. Ngoài ra, còn có một người anh em cột chèo cùng với con trai của anh. Sau một thời-gian dài không gặp hôm ấy chúng tôi hân-hoan bắt tay nhau hàn-huyên náo-nhiệt. Trong số các bạn hiện-diện chỉ có tôi là người duy-nhất chưa có dịp gặp lại bạn Diệp trong một khoảng thời-gian dài như thế. Bạn Diệp là người có tính tình cởi mở, giọng nói mạnh-mẽ và hầu như luôn luôn cười vui. Trông bạn không khác hồi còn học hành-chánh bao nhiêu. Vẫn một vóc dáng thư sinh trắng trẻo, điểm trên khuôn mặt một cặp kính trắng nhỏ, bạn không già nhiều theo năm tháng. Càng nghe bạn nói chuyện và càng ôn lại dĩ vãng, chúng tôi nhận ra bạn ấy quả thật là một "chuyên-viên học-hành". Đối với bạn ấy, học là một sự-nghiệp. Nhiều người khác ngại học, ngán học và sợ học là đàng khác trong khi bạn Diệp lại ham học, thích học và cái sở thích ấy bạn duy-trì từ Việt Nam qua tới Hoa Kỳ. Bạn bảo đến tỵ-nạn được tại Hoa Kỳ là cơ-hội du-học miễn phí.

        Vào cuối tháng Tư năm 1975, bạn tùng-sự tại Tổng Nha Thương Cảng Sàigòn. Tròm trèm 24 tuổi, bạn được may-mắn đề-cử thay-thế một ông chánh sự vụ về hưu. Vào thời-gian ấy, vì tình-hình đất nước sôi-động ông Tổng Giám-Đốc cho phép nhân-viên dưới quyền di tản. Sở làm của bạn tọa lạc ngay bến tàu. Thế là bạn đã cùng với một đồng-môn khác bước thẳng xuống tàu làm một chuyến xuất-ngoại bất-ngờ. Bạn đã không có thời-giờ thông-báo cho người nhà khiến cho họ tưởng là bạn đã bị mất-tích.

        Đến Mỹ bạn định-cư tại Kansas. Sau đó bạn dời qua Chicago. Tại đây bạn tiếp-tục con đường học-vấn. Ngồi bên cạnh, PPNgữ có nêu lên việc các cựu sinh-viên khi ghi-danh học lại tại các đại-học Hoa Kỳ thường được trường-học bớt cho một số tín-chỉ dựa vào kết-quả của sự lượng-định văn-bằng và chương-trình học-vấn trong quá khứ nhờ thế sinh-viên có thể rút ngắn thời-gian học-hành. Thế nhưng đối với bạn Diệp thì lại khác. Bạn ấy bảo là bạn muốn học lại từ đầu là vì bạn muốn cho có căn-bản và có lẽ là vì hai chương-trình, hệ-thống giáo-dục Việt Mỹ dẫu sao cũng có nhiều khác-biệt, thu-thập thêm được nhiều kiến-thức mới càng nhiều chừng nào càng tốt chừng đó. Thế là bạn Diệp làm lại từ đầu. Phải nói là bạn ấy chọn học một ngành xem ra rất khó đối với người ngoại quốc, có sự khác biệt về văn-hoá và ngôn-ngữ: Chính-trị học. Sau khi lấy xong bằng Master's, bạn bỏ thêm ba năm nữa hoàn-tất học-trình và lấy cấp-bằng Tiến-sĩ Chính-trị học. Tốt-nghiệp xong, bạn Diệp hành-nghề dạy học một thời-gian. Tưởng là đến đây chuyện học-hành coi như chấm dứt. Nhưng bạn Diệp lại ghi danh tiếp vào một trường luật. Cuối cùng, bạn thu được bằng Tiến sĩ Luật. Dời nhà về thành-phố San Jose thuộc Thung Lũng Hoa Vàng của miền Bắc California, bạn mở văn-phòng Luật sư. Bạn chuyên về các vụ-kiện Workers' Comp, tai nạn nghề-nghiệp. Ngoài ra, bạn còn thụ-lý cả các hồ-sơ tai-nạn xe cộ và đảm-trách biện-hộ cho các thân chủ vụ hình-sự nữa. Theo lời bạn Diệp tòa án Wơrkers' Comp là loại tòa đặc-biệt, khác hẳn hệ-thống tòa án dân-sự hoặc hình-sự thông-thường. Thêm nữa là hồ-sơ tai-nạn nghề-nghiệp đòi hỏi luật sư sử-dụng đến những công-thức chi-tiết, phức-tạp dùng cho sự tính-toán số tiền được trả như là hậu-quả của tai-nạn. Có thể nói, trong giai-đoạn tỵ-nạn lúc đầu trên đất Mỹ, đa số thanh-niên Việt chọn học các ngành về kỹ-thuật, vừa đỡ dùng đến tiếng Anh cho việc viết và nói, vừa đỡ mất nhiều thời-gian học-hành để còn đi kiếm việc cho nhanh để lo cho bản thân và gia đình, chứ ít có người chịu đi học hai cái ngành khó nuốt là Chính-trị và Luật. Học nổi hai ngành này và đi được tới đích phải kể là người xuất-sắc. Với NNDiệp, bạn bè không có gì ngạc-nhiên. Từ hồi ở trong nước bạn ấy đã học giỏi rồi. Bằng cớ là năm 1972 bạn ấy đã tốt-nghiệp thủ-khoa Đốc sự 17A. Cái ưu-điểm của bạn ấy là dù qua một môi trường mới trong đó văn-hóa và ngôn-ngữ hoàn-toàn khác trước nhưng chỉ một thời-gian ngắn sau, bạn đã hội-nhập vào xã-hội mới và thành đạt vẻ-vang.

        NNDiệp lập gia-đình bên Mỹ. Vợ chồng bạn có một cậu con trai khoảng 16 tuổi. Trong lúc ngồi tại nhà hàng chờ gia-đình bạn đến, qua các bạn khác, tôi được biết con trai của vợ chồng bạn Diệp rất thích theo dõi mục tin-tức quốc-tế trên đài truyền-hình CNN. Cháu nắm vững chi-tiết của những tin-tức thu-lượm và có thể kể lại và bàn-luận với người khác không thua gì một người lớn gây ngạc nhiên và thích-thú cho nhiều người. Có lẽ đây là ảnh-hưởng di-truyền. Bố là nhà khoa bảng ngành chính-trị thì con cái ham muốn và tinh-thông chính-trị là chuyện dĩ nhiên.

        Đây cũng là lần đầu-tiên tôi gặp mặt chị NNDiệp. Chị trông còn rất trẻ, có dáng người tầm thước, xinh-xắn. Chị ăn nói vui-vẻ, hoạt-bát, thân-thiện. Vợ chồng NNDiệp rất hạp với nhau. Gia-đình bạn có một cuộc sống hạnh-phúc tràn-trề. Được biết chị Diệp có nhũ-danh Kim Chi, bạn PPNgữ bỗng-nhiên nghĩ ra cặp vợ chồng bạn mình có tên Kim Chi Ngọc Diệp và như thế dịch nôm là Cành Vàng Lá Ngọc, một sự kết-hợp tiền-định hoặc ngẫu-nhiên hiếm có. Nghe được như thế tôi liên tưởng đến một phim Đại Hàn tả về sinh-hoạt của một gia-đình có bốn người con mà họ xem là bốn viên ngọc quý có tên là Cành Vàng Lá Ngọc.

        Trước khi chị NNDiệp và chị PPNgữ đặt thức ăn, mọi người lại được dịp chụp hình chung thỏa thích. Có tất cả ba máy chụp ảnh và cả ba máy đều được sử-dụng triệt-để. Có lúc các đấng mày râu đang ngồi mải-mê nói chuyện, các chị cũng chụp vài tấm để thu vào các hình-ảnh sinh-hoạt tự-nhiên. Thấy thế các chị lại chạy ra phía sau đứng sau lưng quí ông chồng đang ngồi để cho phó nhòm chụp hình thành ra mới có cái cảnh hiếm hoi quí anh thì ngồi mà quí chị thì đứng trái ngược hẳn sự ga-lăng thường tình của phái nam đối với phái nữ. Cứ kể như trong mọi trường-hợp đều có ngoại-lệ, và đây là một vậy. Nói nào ngay trong lãnh-vực luật pháp cũng có nhiều trường-hợp được xem là ngoại-lệ như thế huống hồ là giao-tế xã-hội! Gặp lại các bạn lần này, bạn Diệp bảo là các bạn nói chung không thay-đổi nhiều, không khác xưa là bao, bạn LTCần trông mập hơn ngày xưa một chút. Chỉ có tôi là khác hẳn thời niên-thiếu, là vì tóc tai của tôi lần-lượt ra đi có trật-tự, trở thành hói đầu. Nhờ thế mà có bạn nhận-xét là tôi trông "thông-minh" nghe sung-sướng kể gì! Bạn Diệp hỏi nhỏ tôi rằng tôi có đi tu hay không, áng chừng tướng tá tôi trông giống một thầy tu. Tôi nghĩ bụng, tu hú thì có chứ tu-hành nỗi gì, nhưng tôi có trả-lời bạn ấy là không, có tu hành gì đâu. Bạn TBThu góp ý với bạn Diệp là tôi có đi chùa tụng kinh và nghe giảng. Thắc-mắc của bạn Diệp làm tôi nhớ lại trong thời gian gần đây không hiểu Hòa Thượng trụ trì ngôi chùa gần nhà tôi nhìn tôi ra làm sao mà có hai lần ngài đã nhận-xét với tôi là với vóc dáng tự nhiên của tôi như thế tôi chẳng khác nào một tu sĩ và tôi có thể đi tu được rồi. Tôi cười trả-lời Hòa Thượng rằng coi vậy mà không phải vậy, vì tôi chỉ hội đủ điều-kiện mới có một nửa mà thôi. Có nghĩa là về hình-thức thì được, nhưng về nội-dung kiến-thức kinh-điển và công-lực tu-tập hầu-như chưa đủ mức dụng công thành ra có vào chùa thì cũng chẳng chắc có đạt mục-tiêu được. Mà thật ra bản-thân mình còn nặng nghiệp, còn nhiều ham muốn ở đời lắm, đi tu sao được. Nghĩ cho cùng ra, tu-hành đạt chánh-quả cũng là phải có nhân duyên, số mạng cả chứ chẳng chơi. Chuyện lấy vợ lấy chồng của người đời cũng thế, duyên-số hết cả. Như trường-hợp hi-hữu của vợ chồng bạn Diệp đây, ông tơ bà nguyệt se duyên tài-tình đến mức Cành Vàng là phải đi đôi với Lá Ngọc nhờ thế hạnh-phúc gia-đình mới bảo-đảm. Bạn TBThu nhận-xét bạn Diệp có nhiều may-mắn theo thứ tự thời-gian. Cái thứ nhất, bạn học một lèo tới tột-đỉnh không còn gì để học nữa. Kế đến bạn mở văn-phòng luật-sư, một mình làm chủ chẳng lệ-thuộc vào người nào, và thành-công như ý. Tiếp theo bạn lấy được một người vợ đẹp-đẽ, có tính-tình thoải-mái, vui-vẻ và rộng-rãi. Và cuối cùng, sau khi lập gia-đình xong, hai vợ chồng bạn hạ-sinh được một cậu quý tử thông-minh làm vốn liếng vì thế cái chuyện có cần phải sinh con thêm nữa hay không không còn quan-trọng cho lắm, thích thì có thêm, mà nếu có thêm thì trai hay gái không thành vấn-đề, còn không thích rồi tạm dừng ở đây thì cũng được luôn, chẳng sao cả. Mưu sự tại nhân mà thành sự tại thiên, người tính không bằng trời tính. Ở trường-hợp bạn ta, mọi sự kể ra hoàn-hảo! Hèn gì mà vợ chồng bạn chứa nhiều nét vui tươi. Được bạn bè hỏi về công việc làm để biết xem bạn có gặp căng thẳng hay không, bạn Diệp cho biết dĩ nhiên có nhiều gay-go trong công việc. Nhìn bạn hôm ấy, tôi thấy bạn có lối sống của một "typical American". Bạn Diệp khi ra văn-phòng hay tòa-án thường diện áo sơ-mi, veston và cà-vạt, nhưng ngoài giờ làm việc, như hôm gặp nhau ấy, bạn ăn mặc giản-dị, một chiếc áo polo với cái quần blue jean cố-hữu của "người Mỹ thông-thường". Vì có sự căng-thẳng của việc-làm, bạn ấy mới cần đến việc thư-giãn thân tâm bằng cách đi chơi xa với vợ con và luân tiện gặp lại các bạn đồng-khóa để có dịp hàn-huyên tâm-sự, ôn lại các kỷ-niệm quá khứ. Hôm ấy là một ngày bạn-bè sống thật sự thoải mái với nhau, bao nhiêu ký ức với đồng môn và giáo sư, kẻ còn sống cũng như người đã khuất bóng được tận-tình kể ra và chia sẻ với nhau. Nhờ những dịp như thế này, tôi lại có dịp được biết thêm nhiều về các hình ảnh đẹp của các bạn học hay thầy giáo của chúng tôi mà ngày xưa tôi không hề biết lúc còn đang cắp sách đến trường.

        Nói chung ngày gặp mặt 21/4 vừa qua mọi người đều hoan-hỉ. Các bạn đã tích-cực tham-gia đàm-thoại khác những lần trước. Bạn LTCần là người xưa nay ít nói cũng đã phát-biểu nhiều hơn. Bạn PPNgữ cũng thế. Chỉ có điều là khi nói chuyện, ngay cả lúc bạn cười mà PPNgữ vẫn giữ nét nghiêm-trang quá. Kỳ này bạn CMChâu đóng góp tích-cực dưới hình-thức cung-cấp những câu chuyện vui có tính-cách xã-hội giúp cho mọi người có một ngày vui trọn vẹn. Bạn Châu dí dỏm kể lại một câu chuyện pha trò về nguồn gốc của tiếng Anh. Bạn ấy nói, có người nhận-xét là tiếng Anh bắt-nguồn từ tiếng Việt mà ra. Này nhé, khi người Việt nói "tối nay" thì người Mỹ nói là "tonight", hoặc khi trông thấy một cái ổ gà, người Việt bảo đó là cái "lỗ", cái "hố" thì người Mỹ chẳng gọi na ná là "hole" là gì! Bạn còn vui-vẻ đố bạn bè tại sao hay lý do nào mà người Việt dùng chữ "con" hay "cái" để phân-biệt một vật, chẳng hạn như con mắt, cái tai v.v... Bạn giải-thích rắng thông-thường vật gì cử động được thì gọi là "con"; chẳng hạn như con ngươi, còn vật gì không nhúc-nhích được thì gọi là "cái"; cái rốn chẳng hạn. Có bạn hỏi cắc-cớ rằng thế thì tại sao có vật cục-cựa được mà người đời lại gọi là "cái" là làm sao, bạn bảo theo bạn Diệp, luập pháp còn có ngoại-lệ nữa là, vì vậy cái gì không xếp hạng được cứ coi như thuộc vào ngoại lệ là xong ngay! Giải-pháp ổn thỏa. Có bạn nói chữ "con", chữ "cái" của Việt Nam làm bạn ấy nhớ đến tiếng Pháp có chữ "le" và "la" để phân-biệt phái tính, vậy thì hai tiếng Việt và Pháp giống nhau ở điểm này. Bạn CMChâu bảo tiếng Pháp "le", "la" không theo một nguyên-tắc nhất-định mà chỉ dựa vào sự thuộc lòng của dân chúng, nhưng nếu phải học thuộc lòng giống đực giống cái như thế thì việc học tiếng ngoại quốc sẽ gây mệt mỏi cho nhiều người. Bạn nói cái cách tốt nhất để dạy Việt ngữ cho các trẻ em Việt tha-hương, rành tiếng Anh hơn tiếng mẹ đẻ, là dựa trên "nguyên-tắc nhúc-nhích" nói trên là dễ học và dễ nhớ nhất.

        Đang nói năng ồn ào, ăn uống vui-vẻ bỗng-dưng tôi cảm-thấy có chuyện lạ. Nhìn ngang về phía cashier tôi nhận ra chị NNDiệp đang đứng trả tiền ăn cho buổi tối Thứ Năm hôm ấy. Chị Diệp có tính nhanh-nhẹn không ngờ. Bạn PPNgữ hấp-tấp chạy ra can-thiệp ngăn-cản. Theo sau có bạn CMChâu. Thế nhưng chị NNDiệp dứt khoát không chịu. Chị CMChâu có giải-thích là theo thông-lệ, những bạn ở xa là khách quý cho nên chi-phí ăn uống cứ để cho bạn bè địa-phương cùng nhau giải-quyết, không phải bận tâm. Bạn Diệp mới cười bảo rằng bạn rất cảm-động và vui-mừng gặp được bạn bè miền Nam California trong dịp gia đình bạn xuống đó nghỉ hè và bạn bảo chuyện trả tiền cho bữa ăn hôm ấy được xếp vào "ngoại-lệ" giống như đã được nói ở phần trên. Vợ chồng bạn Diệp ân-cần mời mọc bạn bè, nhắc-nhở họ khi nào có dịp lên San Jose chơi nhớ báo cho vợ chồng bạn biết để hai bạn có dịp tiếp đón tại tư gia.

        Cuộc họp mặt không tính trước cuối cùng đã kết-thúc vào khoảng 10 giờ đêm 21/4. Tại bãi đậu xe, mọi người vẫn tiếp-tục chuyện-vãn tưởng chừng như không dứt. Bắt tay xong, lại bắt tay nữa, vài ba lượt như thế cuối cùng mọi người mới đành chia tay lên xe ai về nhà nấy. Gia đình vợ chồng bạn NNDiệp và người thân lên chiếc mini-van trực chỉ Khách sạn Hilton nằm sát bờ biển Long Beach. Tại đó họ sẽ ngủ qua đêm. Trưa hôm sau, Thứ Sáu, 22/4, gia đình bạn sẽ đi xuống phi trường John Wayne dưới Quận Cam để đáp phi cơ về lại San Jose. Ngày học chung trường bạn và tôi ở tuổi đôi mươi, ngày gặp lại nhau nơi đất khách bạn và tôi đã ỡ tuổi sáu mươi. Bạn tôi nay là người thành-đạt lớn nơi xứ người, có vợ con đề-huề với cuộc sống thoải-mái ngập tràn hạnh-phúc. Một người bạn tốt trên đời xem ra rất hiếm hoi và khó tìm. Nhìn lại tôi cảm thấy may-mắn lắm. Có được bạn tốt cũng là nhờ có nhân duyên tốt vậy.

        "Hạnh-phúc không phải là sự thiếu vắng các trở ngại nhưng là khả-năng đối-phó với các rắc-rối đó" (Happiness is not the absence of problems but the ability to deal with them. - Charles Louis de Montesquieu)

        "Đừng đi trước tôi, có thể tôi không đi theo
         Đừng đi sau tôi, có thể tôi không dẫn đường
         Hãy cứ đi cạnh tôi và làm một người bạn."

        (Don't walk in front of me, I may not follow.
         Don't walk behind me, I may not lead.
         Just walk beside me and be my friend.- Albert Camus)

         "Cái cách duy nhất để có được một người bạn là tự mình hãy là một người bạn trước cái đã." (The only way to have a friend is to be one - Ralph Waldo Emerson)

        Nguyễn Văn Huy
              22/4/2011