Sáng hôm ấy, một buổi sáng đầu xuân se lạnh, bé Tân thức dậy sớm hơn mọi ngày. Bé thật vui, thật háo hức vì sẽ được Mẹ đưa đến trường, vào học lớp Năm (lớp 1) trường tiểu học Sông Cầu. Mẹ đã dặn trước từ hôm qua là bé đừng sợ, đừng khóc đòi về nhà, vì như thế hư lắm, Mẹ sẽ phạt, không dẫn đến nhà bác Châu chơi vào cuối tuần này.

        Ông Khang đã thức dậy ngồi uống trà và xem sách báo ở phòng khách. Bà Khang vừa trang điểm xong, mặc chiếc áo dài màu xanh đậm, khoát thêm chiếc áo len trắng mỏng bên ngoài, sửa lại mái tóc.Từ phòng ngủ, bà lên tiếng gọi chị người làm:

        - Chị Vú ơi! mặc quần áo cho bé Tân  xong chưa? Nhớ cột dây giày cho cẩn thận  kẻo bé chạy nhảy vấp té! Chị bảo anh Bếp ra ngoài bến gọi cho tôi chiếc xe kéo nhé! Nhanh lên kẻo tôi đi làm trễ. Còn phải dẫn bé vào ghi danh học lớp Năm. À! Đã dọn đồ ăn sáng cho thầy chưa? 

        Chị người làm đang cho hai  bé An và Nghi ăn sáng, vui vẻ đáp:

        - Dạ xong cả rồi. Cô cứ yên tâm đi làm…

        Bà Khang nắm tay con trai bước ra phòng khách, nhẹ nhàng nói với chồng:

        - Mình sửa soạn ăn sáng, còn đi làm! Hôm nay tôi đi sớm để  ghi danh bé Tân vào học. Trưa nhớ về ăn cơm nhé!

         Bé đến chào cha, đoạn theo mẹ bước ra cửa. 

        Khi người phu xe hạ càng chiếc xe kéo trước thềm, bà Khang cũng vừa dắt tay cậu con trai,  từ trong nhà bước ra. Anh ta giở nón cúi chào, cẩn thận chờ bà   khách quen biết lâu năm ấy cùng cậu con trai sáu tuổi yên vị trên  nệm xe, mới nhấc càng lên, kéo xe từ từ ra đường. Tiếng kèn đồng trong đồn lính trên thành giục giã vang lên, báo hiệu một ngày mới bắt đầu.

        Cậu bé đã nhiều lần cùng ngồi xe với mẹ, chạy trên con đường từ nhà đi phố, nhưng lần này cậu cảm thấy   hồi hộp, sung sướng hơn những lần khác, vì hôm nay cậu đi học. Người lái xe e ngại làm  trễ giờ của bà khách - cô giáo đã từng giúp đỡ cho con anh vào học trường tiểu học Tỉnh - nên cúi rạp người chạy thật nhanh. Gió thu mát lạnh đánh phần phật vào tấm vải mui xe. Hai tấm bạt từ trần xe rũ xuống, che kín gió cho hai mẹ con ngồi  trong   xe…Kéo xe, thuở ấy là một nghề phổ thông trong giới bình dân, tuy rất cực nhọc và cần nhiều sức khỏe, nhưng dễ kiếm tiền  nuôi sống gia đình một vợ  ba con còn  nhỏ như gia đình anh…

        Ngồi trong xe, bà Khang vuốt nhẹ những sợi tóc mềm của con rủ xuống trán. Nhìn đứa con trai đầu lòng vừa lên sáu, bà thật vui, thật hãnh diện. Bé Tân trông hơi gầy, nhưng hồng hào khỏe mạnh,với chiếc quần màu xanh đậm, áo sơ mi trắng, choàng thêm  chiếc áo khoác màu nâu nhạt. Hai tay bé  ôm chiếc cặp da đựng sách vở vào lòng, trong đó bé thích nhất quyển vở giấy trắng tinh, có kẻ hàng ngang bằng mực in. Ngoài bìa quyển vở có hình vua Bảo Đại, đội khăn đóng, mắt nhìn thẳng nghiêm nghị. 

        Không khí học đường đối với bé Tân có vẻ  mới lạ, nhưng bé phải cố tập bạo dạn, lễ phép chào cô giáo, làm quen với các bạn học mới. 

        Tối thứ Bảy hôm ấy, ông bà Khang dắt bé Tân đến chơi tại nhà người bạn học cũ, ông Châu, hiện làm việc  trong Tòa Công Sứ Pháp. Bốn năm trước họ học cùng lớp, cùng tốt nghiệp trường Collège Quy Nhơn, và cùng thi vào ngạch công chức ở Phú Yên. Ông Châu thi đậu Tham Tá, còn ông Khang đậu Lục Sự, làm việc với quan Án Sát Nam Triều. Mặc dù thường đến đánh quần vợt tại Cercle Quảng Ích - Hội quán tennis duy nhất tại Sông Cầu - và nơi đây ông Khang quen biết nhiều với các công chức đầu Tỉnh người Pháp, nhưng ông không muốn làm việc dưới quyền  của họ.

        Nhà ông Châu gần bờ biển, gió mát lộng quanh năm. Ông bà cùng có sở thích chung là đánh bài: ông mê đánh bài tây, bà thích tứ sắc. Ngoài giờ làm việc ở sở, ông bà thường đi đến nhà bè bạn để chơi bài, có khi đến tối mịt mới về. Việc chăm sóc con cái, cơm nước trong nhà, thường giao cho người giúp việc trông nom. Các con ông bà Châu rất thích có khách đến nhà đánh bài với bố mẹ, nhất là anh Chi và bé Nga được chơi với các con của ông bà Khang. Anh Chi  lớn hơn bé Tân năm tuổi, sắp vào học xong lớp Nhất trường Sông Cầu. Bé rất phục người anh, nhưng thường chơi với cô em gái  trò “trốn tìm”, và thích nhất là thả thuyền giấy xuống mé sông trước nhà cậu với bé Nga. Cô bé có bím tóc buộc nơ đỏ, có đôi mắt bồ câu đen láy ngồi bên cạnh, dùng que dài đẩy thuyền bơi đua với thuyền của Tân. Thỉnh thoảng cô bé phá lên cười thích thú khi thuyền của cô thắng thuyền bạn. Bóng của đôi bạn trẻ in xuống nước, lung linh, gợn nhẹ  khi cô bé khuấy động với chiếc que đẩy thuyền… Cô thích nhất khi nghe bạn Tân vừa đẩy  thuyền vừa hát nho nhỏ hai câu - và chỉ hai câu ấy mà thôi - mặc dù ở tuổi cậu, cậu không hiểu rõ ý nghĩa của hai câu ấy cho lắm :

Thuyền ai lờ lững trôi theo dòng
Như nhớ thương ai chùng tơ lòng...

                                                   (Đặng Thế Phong)

        Bé Nga hỏi bạn, giọng thán phục:

        - Tân hát bài gì thế?

        Cậu bé Tân hãnh diện đáp:

        - Bài “Con Thuyền Không Bến” ấy  mà!.

        Cô bạn gái tò mò hỏi thêm:

        - Ai dạy Tân hát vậy?

        - Tân chỉ nghe ba đàn hát, rồi bắt chước hát theo.

        Cậu bé giàu tình cảm ấy cũng say mê cổ nhạc và thật thích thú mỗi khi cha mình vặn máy hát hiệu Pathé, có hình con chó ngồi xổm, lắng tai nghe nhạc từ một chiếc loa to tướng. Đó là chiếc máy hát đầu tiên trong đời, còn lưu trong ký ức của Tân mãi về sau này. Toàn bộ máy hát là một chiếc hộp lớn mầu đen. Muốn nghe máy hát, chỉ mở nắp hộp, lên dây “cót” bằng một tay quay nhỏ, rồi bỏ đĩa nhạc vào. Đĩa nhạc thời bấy giờ thật lớn, dày và cứng, màu đen. Khi dĩa bắt đầu chạy, nhấc chiếc đầu gắn kim - dài và uốn éo như con rắn mạ kền sáng loáng, phần cuối như chiếc ngó sen có nhiều lỗ - đặt nhẹ xuống đĩa, và từ chiếc loa tiếng hát du dương phát ra. Tân còn nhớ cha cậu đã cho nghe vài lần một dĩa nhạc vọng cổ. Tiếng ca cao vút của cô ca sĩ mà cậu không biết tên, như thu hồn cậu bé, khiến cậu mê  mẩn cả tâm hồn…

        Khi ông bà Khang đến nơi, đã thấy nhà khá đông người. Họ là những bạn đồng liêu với ông Tham Châu hoặc các thương gia, phú hộ trong thị trấn… cùng đến đây chơi bài. Riêng các bạn văn nghệ của ông, cuối tuần, họ thường đem đàn guitar, đàn mandolin…đến hòa ca những bản tân nhạc Việt, nhạc Pháp, hoặc những bản Vọng cổ…. Ở một thị trấn nhỏ như Sông Cầu - tỉnh  lỵ Phú Yên thời đó, không có môn giải trí nào khác ngoài việc chơi bài hoặc đàn ca xướng hát với nhau. Thảng hoặc, trong những buổi tiệc tùng, họ cùng nhau hòa đàn, hòa ca…để giúp vui cho bạn bè.

        Hôm nay, cuối tuần, nhà ông Tham Châu thắp đèn măng sông thật sáng để chào đón bè bạn đến chơi bài. Khi bà Khang vừa đến, các bà đã tụ lại với nhau để kháo chuyện. Các bà cùng  thích thú chia sẻ những việc riêng tư trong gia đình mình, hoặc những chuyện học hành của con cái…Xong họ cùng nhau ngồi vào sòng bài. Đàn ông đánh xì phé, đàn bà chơi tứ sắc. Bà chủ nhà lo đôn đốc nhà bếp nấu cháo gà cho mọi người ăn khuya. Tiền xâu do gia chủ thu tại mỗi sòng bài dùng vào việc chi phí ăn uống, trà nước trong mỗi buổi họp mặt giải trí …

        Lúc nghỉ giải lao, ông Khang kéo ông Châu ra hiên nhà hóng gió, hút thuốc, nói chuyện vặt…Bỗng nhiên ông hỏi nhỏ, giọng nghiêm trọng:

        - Toa làm việc trên Tòa Sứ, có nghe Tây họ bàn tán tình hình thế giới, trong nước thế nào không?

        Ông Châu ngần ngừ trong giây lát, rồi đáp:

        - Các Chef Tây trên Toà Sứ có vẻ lo lắm. Nghe nói tụi Nhật sắp vào Đông Dương, không biết nó có để yên cho  Pháp tiếp tục cai trị hay sẽ lật đổ,  dùng An Nam mình làm căn cứ đánh Đồng Minh?

        - Toa có nghe Việt Minh hoạt động thế nào không? Ông Khang tò mò hỏi nhỏ người bạn vốn biết nhiều tin tức.

        Ông Châu dè dặt đáp:

        - Moa chỉ nghe đồn có nhiều người đang bị mật thám theo dõi bắt bớ…Nhưng phong trào này hình như có bàn tay của Cộng Sản Nga nhúng vào, khó dập tắt lắm…

        Họ im lặng hút thuốc, mỗi người theo đuổi một ý tưởng riêng. Nhưng cả hai đều lo lắng cho tình hình bất ổn có thể xảy đến, ảnh hưởng bầu không khí an bình, vốn đã ngự trị trong thành phố nhỏ bé này trong bao lâu nay.

        Đối với cậu bé Tân, cái thế giới vui chơi, bài bạc ấy không làm cậu thích thú lắm. Cậu chỉ thích rủ cô bé Nga đi thang lang trong vườn để nghe tiếng  dế  kêu rỉ rả,  ngắm nhìn những con đom đóm bay lượn lập lòe trong   đêm. Có những buổi chiều, đôi bạn trẻ đi dọc theo bờ biển trước nhà để bắt những con còng, những con cua nhỏ chưa kịp ẩn mình trong hang.

        Đôi trẻ chơi thân thiết với nhau từ bé, nhưng tính tình lại khác nhau. Cậu bé Tân đã sớm có tâm hồn mơ mộng, thích nghe ca nhạc, thích dạo chơi ngoài thiên nhiên. Cậu không thể hiểu vì sao cái thế giới chật hẹp trong sòng bạc lại hấp dẫn người lớn đến thế? Cái thế giới ấy diễn ra vào mỗi cuối tuần, ồn ào tiếng cười nói, mịt mù khói thuốc lá, tiền bạc được phô trương, chuyền tay từ người thua đến kẻ được, từ những kẻ ỉu xìu buồn bã  đến người hả hê đắc thắng… Cái thế giới ấy đã ám ảnh cậu bé; và mãi trong những năm tháng của cuộc đời thăng trầm về sau,  cậu luôn  xa lánh thú vui ấy.

        Bà giáo Khang cũng hiểu rõ tính tình của đứa con trai đầu lòng cưng quý đó. Bà cho rằng: đó là hệ quả tất yếu của luật thừa trừ trong Tạo Hóa. Ông Khang rất đam mê  bài bạc, và đam mê đó đã tác hại không ít đến ngân quỹ gia đình.  Cuối tuần nào, Ông cũng đưa Bà đến nhà bạn bè chơi bài. Ông cũng chơi môn thể thao tennis trong Hội Quán Quảng Ích với các bạn đồng liêu, nhưng không đam mê bằng đánh bài. Bà rất thích xem Ông đánh  quần vợt, nhưng lại  miễn cưỡng theo Ông đến nhà bè bạn chơi bài, vì bà không thích môn bài bạc cho lắm.

        Bà nhớ lại, vào một dịp Tết, các bạn rủ ông Khang đến nhà họ đánh bài trong ba ngày Tết cho vui. Ông Khang tham gia vui vẻ, và bà cũng mừng vì ông vui với bạn bè. Thế rồi sau Tết, các ông vẫn tiếp tục vui chơi bài bạc. Bà tỏ ra không hưởng ứng lối chơi này, và ông cũng biết thế, nên đã giải thích cho bà vui lòng:

        - Xì phé là môn bài bạc “trí thức”, chứ không phải như  xóc dĩa, bài cào chỉ biết có “đỏ đen”!

        Bà buồn lắm, khi ngủ thường mộng mị. Một đêm, trong giấc mơ, bà thấy một ông tiên đến khuyên bảo bà cách đối phó với chồng. Sáng hôm sau,  bà nhẹ nhàng nói với ông Khang:

        - Mình à! Những ông công chức già quên hết “chữ nghĩa”, nên họ không có gì để giải trí ngoài chơi cờ bạc. Còn mình đã từng đi diễn thuyết, được báo chí khen ngợi…Sao không tìm thú giải trí với văn chương chữ nghĩa?

        Hiệu quả thật bất ngờ. Từ đó ông Khang bớt đam mê, bớt thường xuyên bài bạc, chỉ lo viết cho các tờ báo, như  Gazette de Hué, hay  Ami de Hué của một ông cố đạo người Pháp là Cha Cardierre… Bà Khang rất vui mừng vì biết chồng đã đi vào sở thích văn chương…

        Vào ngày Chủ nhật, ông thường đưa bà đến  hội họp bạn bè, vừa chơi bài vừa bàn luận tình hình thế giới, tình hình trong nước…

        Cô bạn gái nhỏ của Tân, con ông bà Châu, có sở thích trái ngược với cậu. Mỗi khi bố mẹ mời khách đến gầy sòng đánh bài, cô bé Nga rất thích thú. Cô đứng nhìn say mê cái thế giới  xinh đẹp của những bà quý phái, trang điểm son phấn thơm tho, quần là, áo lượt sang trọng. Dĩ nhiên cô bé chưa biết rõ những đặc điểm khác của nó.  Cái  thế giới nhỏ bé phồn hoa ấy bao gồm  những  công chức trung lưu, những  tiểu thương, phú hào có máu mặt của thành phố, nơi đó người ta xem tiền bạc như cỏ rác, dùng tiền bạc để sát phạt nhau, để thỏa mãn tính đam mê của mình. 

        Bà Châu, có lẽ cũng biết rõ tính tình, sở thích của cô con gái cưng,  nên tìm cách ngăn cấm cô bé Nga đến gần nơi chơi bài bạc. Bà e ngại cái thế giới phồn hoa ấy có ảnh hưởng xấu đến tính tình và cuộc đời cô bé về sau. Bà  cũng đã biết dạy con theo cách của mẹ thầy Mạnh Tử. Lối giáo dục “đổi nhà nhiều lần”- từ nơi gần lò mổ lợn, đến cạnh trường học - một phần đã giúp Mạnh Tử trở thành bậc Thánh Hiền sau này.Tuy nhiên, chính bản thân ông bà Châu cũng bị ma lực của bài bạc quyến rũ; không khí “phồn hoa” ấy lôi cuốn họ vào mỗi cuối tuần, trong suốt thờì gian của cuộc sống thanh bình của họ tại thành phố nhỏ bé này.

* * *

        Sông Cầu, thuở ấy là tỉnh lỵ của Phú Yên tại Miền Nam Trung Việt. Thành phố nằm trên quốc lộ số 1. Từ tỉnh Bình Định ở phía bắc, qua khỏi đèo Cù Mông, du khách sẽ  bắt gặp một thành phố nhỏ, mát rượi bóng dừa. Khách có cảm tưởng như đang đi trên bờ biển Hạ Uy Di. Với núi non chạy san sát  bờ  biển, thành phố Sông Cầu có một vẻ u buồn, kỳ bí thật nên thơ. Nơi đó sông núi biển hòa điệu với nhau. Dọc bờ biển, dừa trồng thành từng dãy ngang dọc thẳng tắp. Từ quốc lộ nhìn xuống, khách du lịch sẽ nhìn thấy những hàng dừa xanh um, bẹ lá xào xạc uốn lượn theo chiều gió.

       Thời còn son trẻ, những chiều sau giờ làm việc, ông bà Khang thường dắt tay nhau đi dạo trên quốc lộ, dọc theo chân núi, ngắm cảnh biển khi mặt trời sắp lặn. Chúa nhật, họ thường đi “picnic” trên Nhất Sơn Tự, cách nhà khoảng hai cây số. Đời sống của gia đình nhỏ bé ấy thật bình dị và vui thú.

        Bầu không khí thanh bình từng ngự trị tại Sông Cầu đã bao lâu, bỗng nhiên chấm dứt,  khi quân đội Phù Tang bắt đầu xuất hiện trên thành phố nhỏ bé này. Buổi tối hôm ấy, những bạn bè của ông bà Tham Châu cũng tụ họp lại nhà ông bà như thường lệ. Nhưng hôm nay,  không khí buổi họp mặt không còn vui vẻ, ồn ào tiếng cười nói như những cuối tuần khác. Một ông bạn của họ hỏi nho nhỏ, giọng  có vẻ bí mật:

        - Các toa có biết tin gì mới không? Đêm qua, tụi Nhật đồng loạt bắt giam những người Pháp, cả quan, quân, lẫn Pháp kiều…Họ còn đi lục soát tìm kiếm gì nữa đó!

        Ông tham Châu lên tiếng, giọng thấp xuống, không còn oang oang như thường lệ:

        - Moa lo ngại tụi Nhật sẽ lùng bắt những người làm việc trong Toà Sứ…Nhưng đành chịu chứ biết trốn  đi đâu bây giờ.

        Kể từ hôm ấy, người ta ít đến họp mặt, chơi bài với nhau nữa. Trường học vẫn mở cửa, bé Tân vẫn theo Mẹ  đi học. Tuy nhiên bầu không khí nặng nề đã bắt đầu bao trùm trên thành phố.

* * *               

        Trước đó, vào ngày 9 tháng 3 năm 1945, quân Nhật đã đánh úp quân Pháp trên toàn cõi Đông Dương. Tại Sài gòn, Toàn quyền Decoux bị bắt. Tại tỉnh lỵ Phú yên, viên Công Sứ Pháp Pierrot bị quản thúc. Sau 24 giờ đồng hồ, bộ máy cai trị của Pháp sụp đổ. Trên các nẻo đường phố, người Nhật dán đầy những bản tuyên cáo kết liễu chính quyền của Pháp và tung ra khẩu hiệu tuyên truyền chủ nghĩa Đại Đông Á.  Các quan lại Nam Triều trung thành với Pháp, những người Việt làm việc trong tòa Sứ, đã lặng lẽ rút lui về nhà…Người dân đều hy vọng: Nhật sẽ giúp Việt Nam kiến tạo nền Độc Lập, Tự Do và Phú Cường. Nhiều thanh niên tin tưởng chính sách Đại Đông Á của Nhật, đã tham gia đảo chính.

       Một buổi tối, ông Khang về nhà kể lại một mẩu chuyện khôi hài về cuộc meeting ủng hộ Nhật do một nhóm thanh niên tổ chức tại Hội quán Quảng Ích. Họ có mời sĩ quan Nhật tham dự, cùng với viên thông ngôn người Việt.. Một diễn giả thanh niên, có lẽ lần đầu trong đời, ứng khẩu nói chuyện trước đám đông - nhất là hôm ấy có sự hiện diện của sĩ quan Nhật - đã líu cả lưỡi khi đứng lên diễn đàn phát biểu ý kiến:

        - Kính thưa quý vị sĩ quan quân đội Thiên Hoàng, thưa đồng bào…

        Hôm nay tôi rất vui mừng khi thấy người Nhật đã đến đây giúp nước Nam đánh đuổi thực dân Pháp, đem lại độc lập và phú cường cho đất nước ta…với thuyết “Đại Đá Ông”…

        Đến đây, hội trường bỗng vang lên tiếng cười, khiến viên sĩ quan Nhật ngơ ngác, đưa mắt dò hỏi viên thông ngôn. Người thông ngôn Việt nam lúng túng, chưa dám chuyển dịch, im lặng chờ diễn giả nói tiếp. Anh ta mới học tiếng Nhật vài tháng, chưa đủ “chữ nghĩa” cũng như “can đảm” để dịch lại những chữ “nói lái” đó , vì có thể bị hiểu lầm là “phạm thượng”!

        Trên diễn đàn, người thanh niên cũng lúng túng, lắp bắp đính chính:

        - À! À!...! Xin lỗi quý vị, tôi xin lập lại: với thuyết Đại Đông Á …

        Câu chuyện khôi hài do ông Khang kể tối hôm ấy, tuy đơn giản, nhưng cũng khiến cả nhà phá lên cười. Mọi người cười như để xua đi không khí nặng nề, đã do những người lính Nhật - với vẻ mặt lầm lì, gươm súng loảng xoảng khắp nơi trong thành phố vốn thanh bình này - đã tạo ra trong vài tuần qua. Riêng bé Tân, rất thích thú nghe cha mình dùng thuật ngữ “nói lái”, vốn được giới bình người Việt sử dụng để nói đùa, hoặc kể những câu chuyện tiếu lâm…

        Một buổi trưa cuối tuần, ông Khang nghe thấy tiếng gõ cửa nhà mình. Ông thận trọng hé cửa nhìn ra ngoài, đã thấy hai người lính Nhật mang gươm dài ra dấu đòi vào nhà. Ông đang cầm chiếc quạt, làm dấu từ chối. Người sỹ quan Nhật giằng lấy chiếc quạt, ném đi, đẩy cửa bước thẳng vào trong. Bà Khang lo sợ, ôm các con như chị gà mái xòe cánh bảo vệ đàn gà con trước sự đe dọa của những con diều hâu độc ác. Hai người Nhật vào nhà, nhìn quanh  như muốn tìm kiếm nghi can nào đó, đoạn rầm rập bước ra ngoài, trả lại bầu không khí yên tĩnh cho gia đình.

        Vào một buổi tối, lính Nhật gõ cửa nhà ông bà Tham Châu. Ông chủ nhà ra mở cửa mời vào. Ông thật sự e ngại, nhưng cố trấn áp nỗi lo sợ trong lòng, rót trà, đem bánh ngọt mời hai người khách “không mời mà đến”. Qua người thông ngôn, viên sĩ quan nói về chính sách của Nhật đối với người dân Việt nam :

        - Chính phủ Thiên Hoàng chủ trương chính sách Đại Đoàn Kết: châu Á là của người Á châu. Người Nhật đến đây để giúp Việt nam được độc lập, không bị Pháp cai trị nữa…Chỉ có người da vàng mới thương yêu nhau thôi!...

        Ông Tham Châu chỉ ngồi im lặng nghe, không dám có ý kiến gì. Khi bé Nga rón rén bước ra phòng khách, tò mò  nhìn khách lạ, viên sĩ quan Nhật đưa tay vẫy bé lại gần, lấy kẹo ra mời. Bé không dám nhận, chỉ lắc đầu từ chối. Người khách Nhật nhìn ông Châu, nghiêm nghị nói:

        - Cô bé xinh đẹp, ngoan ngoãn lắm. Trông thật  giống người Nhật. Tôi muốn xin cô bé về Nhật làm con nuôi. Ông  có bằng lòng không?

        Ông Châu   lo sợ mất cô gái cưng, nhưng không dám lên tiếng phản đối, chỉ ú ớ đáp:

        - Dạ …dạ…!

         Viên sĩ quan Nhật không buồn hỏi thêm, đứng lên chào gia chủ,  cùng người thông ngôn ra về.

        Ngày hôm sau, khi đến trường, bé Nga hí hửng khoe với bé Tân:

        - Hôm qua có ông Nhật mập lùn đến nhà hỏi Ba Me xin Nga làm con nuôi…Ông ấy hứa sẽ dẫn Nga về Nhật đó!

        Bé Tân vội hỏi cô bạn nhỏ:

        - Ba Me của Nga có bằng lòng không?

        Cô bé ngây thơ đáp:

        - Ba không nói gì với ông Nhật. Chắc là Ba Me bằng lòng rồi... 

        Bỗng nhiên, bé Tân cảm thấy buồn và giận viên sĩ quan Nhật tàn nhẫn kia. Cậu chỉ sợ cô bạn gái nhỏ bỏ cậu đi xa, tận bên kia biển Đông, không bao giờ trở về nữa. Rồi đây cậu sẽ buồn bã, cô đơn lắm vì không có bạn nào chơi thân  với cậu như bé Nga nữa. 

        Sau biến cố đó, ông Châu thật sự lo lắng và buồn rầu. Ngày đêm ông bà chỉ nơm nớp lo sợ viên sĩ quan Nhật trở lại bắt con gái nhỏ của họ. Lúc ấy liệu ông dám từ chối, chống lại ý định của người lính Nhật, kẻ tân ngoại xâm  tàn bạo ấy không?

 * * *

        Người ta đồn đãi nhiều về hành vi độc ác của quân Nhật. Dân chúng đói khổ vì phải nộp lúa thóc cho họ. Phần lớn ruộng đất bị buộc phải trồng cây thầu dầu,  cây đay (gai)… để cung ứng nhu cầu sản xuất một số mặt hàng cần thiết cho quân đội Nhật. Ngoài ra, do thiếu nhiên liệu, nên Nhật lấy gạo nấu thành rượu cồn thay xăng dầu. Đường hỏa xa từ Nam ra Bắc thường bị máy bay Đồng Minh đánh phá, nên lúa gạo trong Nam mặc dù dư thừa mà không thể chở ra Trung, Bắc được. Nông dân Miền Bắc bị buộc phải bán lúa gạo cho Nhật với giá rẻ, nên dân bị thiếu ăn. Nông dân ở những vùng đói kém   về các Tỉnh ăn xin đầy đường, nhất là tại Hà Nội. Xác những người bất hạnh chết vì đói nằm la liệt hai bên vỉa hè đường phố, bãi chợ, bến xe…Vào mùa Thu năm Ất Dậu 1945 đáng nhớ ấy, đã có gần hai triệu người chết đói, nhất là tại  các tỉnh phụ cận miền Bắc.

        Riêng tại tỉnh Phú Yên, nạn đói chưa xảy ra trầm trọng, nhưng cuộc sống người dân cũng bắt đầu khó khăn nghèo túng. Người ta đồn đãi rất nhiều về việc quân Nhật xử chặt tay, chặt chân bằng kiếm những nghi can phạm tội trộm cắp, cướp giật ngoài đường...

* * *

        Sau ngày quân Nhật bắt giam người Pháp, họ đã chuyển bộ máy chính quyền sang tay người Việt để được danh chính ngôn thuận. Tuy nhiên, người Nhật vẫn chỉ đạo ở hậu trường sân khấu chính trị…Chính phủ Trần Trọng Kim ra đời, thay thế nội các Phạm Quỳnh ở Huế. Bài hát “Tiếng Gọi Thanh Niên” của Lưu Hữu Phước  được dùng làm quốc ca, thay bài “Đăng Đàn Cung” của chính phủ cũ. 

        Tại Sông Cầu, ông Khang và các bạn đàn hát văn nghệ bắt đầu tập đàn hát bài quốc ca mới, và cũng tập luôn các  bài hát Nhật như Shino no Yoru, Sakura…trong những buổi họp mặt cuối tuần. Hàng hóa Nhật bắt đầu bày bán tại vài cửa tiệm ngoài phố. Bà Khang cũng bắt đầu chịu ảnh hưởng của phong trào bành trướng hàng nhập cảng của Nhật vào thành phố: bà mua một chiếc xe hơi đồ chơi tí tẹo màu đỏ, chạy bằng dây thiều (dây coót), cho bé Tân và các em nhỏ cùng chơi. Bà Châu cũng mua cho bé Nga một con búp bê Nhật Nhật, nhỏ nhắn, đầy đủ trang phục cổ truyền Kimono. Các bé thích những món đồ chơi tân kỳ ấy lắm. 

        Viên sĩ quan Nhật không thấy đến nhà ông bà Châu. Họ hy vọng chiến cuộc căng thẳng đã khiến viên sĩ quan quên đi lời hứa: đưa bé Nga về xứ sở Phù Tang làm con nuôi cho hắn. Cho đến ngày 13 tháng 8 năm 1945, Nhật đầu hàng sau khi Đồng Minh thả hai quả bom nguyên tử xuống hai thành phố lớn Hiroshima và Nagasaki, khiến đội quân  chiến bại ấy phải rút về nước, kể cả viên sĩ quan quân phiệt hống hách kia.

        Hai quả bom có sức tàn phá khủng khiếp ấy đã làm đảo lộn cục diện thế giới thời bấy giờ, gây nhiều dư luận, tranh cãi về sau về ảnh hưởng của nó. Tuy nhiên vào thời điểm ấy, nó đã giải quyết tức thời nhiều vấn đề trầm trọng. Đối với đất nước Việt nam, nó đã chấm dứt bao cảnh tang tóc, bao thảm họa vô nghĩa mà người dân phải hứng chịu, do các cuộc oanh tạc của Đồng Minh trên các hải cảng và phi trường tại các thành phố lớn... Ngoài ra, nó cũng chấm dứt sự đói khổ vô cùng tận của dân ta, vì nạn nộp thóc lúa cho quân Nhật, nạn thiếu gạo vì đất canh tác bị trưng dụng trồng cây dùng trong kỹ nghệ chiến tranh…

        Riêng tại Sông Cầu, từ ngày quân Nhật rút về nước, người dân thở phào nhẹ nhõm. Ông bà Châu như trút được gánh nặng ngàn cân khi viên sĩ quan Phù Tang không không trở lại bắt đi đứa con gái cưng của họ. Cậu bé Tân không còn nghe bé Nga nhắc đến chuyện sắp đi Nhật, làm con nuôi cho “ông Nhật giàu sang” đó nữa, cho nên cậu cũng vui trở lại, không còn lo cô gái nhỏ ham thích giàu sang ấy sẽ dứt bỏ tình bạn để ra đi. Trong trí óc non nớt của cậu, đã nhen nhúm ý tưởng oán ghét những người lính xa lạ, từ hình dáng, ngôn ngữ, quân phục đến cách đối xử tàn bạo với người dân địa phương. Họ ngang nhiên đến đây, thành phố nhỏ bé thanh bình này, tự tiện xông vào nhà người dân lương thiện để lục soát, bắt bớ…tạo một bầu không khí căng thẳng đầy lo sợ và oán ghét. Họ nhìn người lớn với vẻ nghi ngờ, đe dọa; đối với trẻ em họ là những con ngáo ộp, với những gương mặt lầm lì, nụ cười thiếu thiện cảm.

        Nay thì họ đã rút đi, trả lại cho thành phố Sông Cầu bầu không khí thanh bình của những năm tháng mà đất nước chưa bị xáo trộn, đất bằng chưa bị nổi sóng bởi những đổi thay chính trị, bởi những chủ nghĩa ngoại lai mới lạ…Những đổi thay đó sẽ  diễn ra sau ngày Cách Mạng Mùa Thu tháng 8, 1945 và ngày “Toàn Quốc Kháng Chiến 19 tháng 12, 1946 “, mở màn cho cuộc chiến dai dẳng,  tàn khốc chín năm sau đó…

        Hồi ức ĐBT