Home

Trang Chính

Bản Tin

Sinh Hoạt

Tham Luận

Hoài Băo Quê Hương

Văn Học Nghệ Thuật

Thư Tín

Bài vở xin gửi về địa chỉ sau đây:
3108 E. Sawyer St.
Long Beach, CA 90805

                                                                  

 

NGÔI NHÀ KỶ NIỆM

        Tân ngồi lặng yên trước máy vi tính (PC), phân vân suy nghĩ.... Anh vừa đọc bức điện thư từ một đồng môn chuyển đến. Một nữ y tá ngày xưa - khoảng năm 1970 - làm việc ở một bệnh viện tỉnh Ba Xuyên, miền Hậu Giang, muốn biết tin tức người bạn gái, từng là nhân viên văn pḥng quận X…cùng tỉnh. Cô Ḥa, người cựu y tá cho biết ông Phó quận X, tên Nghi, mà măi đến nay cô vẫn c̣n nhớ rơ cả tên lẫn họ! Cuối điện thư cô c̣n cho thêm số điện thoại để người bạn gái dễ bề liên lạc…

        Những mẩu nhắn tin t́m bạn bè, người thân như thế này, Tân từng gặp trên “diễn đàn điện thư”, và anh ít khi chú ư. Nhưng hôm nay, đọc thấy tên của “ông Phó Nghi của Quận X…”, Tân không thể nào từ chối làm một “cánh nhạn đưa tin”, chuyển tiếp bức điện thư đến cho người bạn đồng khóa Hành chánh của anh …

        Vào một buổi trưa, Tân đang nằm xem TV, bỗng có tiếng chuông điện thoại reo vang. Một giọng nữ, có chút âm hưởng Miền Trung, nhẹ nhàng và dè dặt phát lên từ đầu dây bên kia:

        - Dạ, có phải nhà ông Tân không?

        - Vâng tôi là Tân. Xin lỗi, tôi đang nói chuyện với ai đây?

        Giọng người đối thoại trở nên bạo dạn, thân mật hơn:

        - Dạ, tôi là Ḥa. Hôm trước tôi có nhờ người quen gởi điện thư để t́m người bạn gái năm xưa làm việc ở quận X... Nay chúng tôi đă liên lạc với nhau được rồi…Cám ơn anh nhiều lắm…

        Tân toan nói vài lời xă giao rồi gác máy, nhưng người nữ bên kia vẫn tiếp tục câu chuyện:

        - Thưa anh, ông Phó Nghi, bạn anh, đă nhận được điện thư và sau đó có điện thoại cho biết tin tức về cô bạn thân của tôi ngày xưa. Nhân đó, ông Nghi cũng cho biết tên anh và số điện thoại để tôi tiện liên lạc cám ơn anh… Ông Nghi cũng giới thiệu anh cùng quê với tôi ở B́nh Định. Tôi đoán, anh là con cô giáo Diệu dạy trường cấp I An Lương ngày xưa, phải không thưa anh?…

        Tân cảm thấy vui với tâm trạng “tha hương gặp cố tri”:

        - Đúng đó cô Ḥa. Nhưng xin lỗi, tôi vẫn chưa biết rơ về cô… Ngày xưa có học với mẹ tôi không?

         Cô Hoa bèn giải thích một hồi, như để làm dịu mối hồ nghi trong ḷng kẻ “cố tri” mới biết nhau qua đường điện thoại:

        - Tôi không học với cô Diệu. Nhưng lúc nhỏ tôi có theo mẹ đi chợ qua nhà cô giáo nhiều lần. Nhưng từ cuối năm 1954, mỗi khi có dịp đi qua ngôi nhà ở An Lương, không thấy bác và anh ở đó nữa… Nay liên lạc được với nhau, tôi thật mừng. Xin mời anh chị khi nào rảnh rỗi, đến nhà chúng tôi chơi. Để tôi có dịp thăm hỏi thêm về bác gái và về căn nhà ngày xưa ở An Lương nữa chứ! 

 * * *

        Ngôi nhà ngày xưa giờ đây chỉ c̣n là kỷ niệm, nhưng Tân vẫn c̣n nhớ rất rơ về nơi chốn ấy. V́ từ thuở nhỏ, khi gia đ́nh anh về ở với ông bà ngoại tại An Lương; và căn nhà ấy trở nên chốn “thiên đường tuổi thơ” của anh…

        Đó là một ngôi nhà gạch, mái ngói, xây kiểu tân thời, toạ lạc giữa những căn nhà tranh vách đất cổ xưa trong vùng. Nó nằm trên con đường làng dẫn đến ngôi chợ trù phú, kẻ mua người bán tấp nập từ sáng đến xế chiều. Một khu vườn rộng hàng trăm thước vuông, với chiếc cổng mái ngói. Trong vườn trồng nhiều cây ăn trái mà gia chủ đem giống từ Sở Canh nông ở Sài G̣n về ươm trồng. Gia chủ đó không ai khác hơn là ông, bà ngoại của Tân. Những cây dừa xiêm chen lẫn với những cây ăn quả vùng nhiệt đới như măn cầu dai, măn cầu xiêm, tắc, xoài canh nông, hồng xiêm (sapotier), nhăn lồng…đă tạo nên một khung cảnh mát rượi trong khu vườn thênh thang. Trong những năm chiến tranh Việt Pháp, cuộc sống vật chất thiếu thốn, khu vườn ấy đă tiếp thêm nguồn thực phẩm cho gia đ́nh anh.

        Có những buổi sớm, Tân nằm ở hàng hiên, lắng nghe toán thanh niên vừa chạy bộ vừa hát vang khi ánh b́nh minh vừa chan hoà trên vườn cây trước nhà…Những buổi tối, toán thợ ép dầu, vừa đóng những nhát vồ cho mẻ dầu dừa cuối ngày, vừa ḥ - một điệu “ḥ lơ” đặc biệt quê hương anh. Bao giờ cũng có một giọng xướng lên và sau đó những giọng phụ họa: “Ḥ lơ! Hó lơ! Lắng tai nghe tiếng ai đang ḥ lờ! Ḥ lơ! Hó lơ! Ḥ lơ! Hó lơ”. Tân c̣n nhớ những câu ḥ đậm đà màu sắc quê hương “xứ nẫu”:  

Tiếc công lao đào ao thả cá
Ba bốn tháng rày “nậu lạ” tới câu
Cá ơi, cá nghĩ cho sâu
Công ta đào tạo từ lâu mới thành…

        Tiếng ḥ vang vọng trong đêm vắng; năo nuột như tiếng thở dài của kẻ bị t́nh phụ; nuối tiếc như người đă từng “Cầm vàng mà lội qua sông. Vàng rơi không tiếc, tiếc công cầm vàng”!     

        Thật ra, Tân không biết ngôi nhà đó xây cất từ năm nào. Anh chỉ nghe mẹ kể lại về quăng đời thơ ấu của bà, khi ông ngoại mở lớp dạy tư cho một số học tṛ tại địa phương cũng như từ các làng lân cận trong huyện. Chứng tích của “lớp học tại gia” c̣n lưu lại là căn nhà tranh bên cạnh ngôi nhà chính và măi gần ba mươi năm sau đứa cháu ngoại vẫn c̣n thấy những chữ viết cũ kỹ bằng tiếng Pháp trên tường! Hồi ấy, trong lớp học toàn là nam sinh, chỉ có một ḿnh con của thầy giáo là nữ sinh - một bông hoa biết nói, nhưng ít cười; biết làm đẹp nhưng nghiêm trang với bạn đồng học khác phái! Người con gái ấy là mẹ Tân sau này. Sau khi đỗ bằng Sơ đẳng Tiểu Học, người nữ sinh duy nhất trong lớp học tư ấy thi đậu vào trường Nữ Trung học Đồng Khánh Huế.  

        Vào cuối năm học thứ ba, nhân một chuyến về quê nghỉ hè, cô được bố mẹ hỏi ư kiến về việc gia thất sau khi ra trường... Một anh bạn học cũ, cùng học lớp tư gia năm xưa, đă nhờ mai mối đến dạm hỏi cô. Người con gái thầy cũ của chàng đă nhă nhặn nhưng cương quyết từ chối! Và có lẽ v́ thất vọng trước mối t́nh thầm kín đơn phương ấy, nên chàng thanh niên đă bỏ làng bỏ xóm, giă từ bố mẹ ra đi… Chàng ra đi để quên mối t́nh tuyệt vọng, hay để t́m một cuộc t́nh không c̣n làm cho trái tim chàng tan vỡ?!

        Sinh sống tại thành phố Quy Nhơn một thời gian, chàng thanh niên lấy một cô vợ mang hai ḍng máu Hoa Việt, con một thương gia giàu có tại đây. Chàng đợi cho đến ngày cô bạn học cũ, tốt nghiệp trường Collège Đồng Khánh Huế trở về nhà cha mẹ, th́ chàng mới về quê cũ, dẫn cô vợ trẻ đẹp từ Quy Nhơn đến chào ông giáo năm xưa, cho trọn nghĩa thầy tṛ!

        C̣n cô bạn học năm xưa, t́nh cờ gặp ư trung nhân và sau đó hai người thành gia thất. Trong một chuyến đi cùng bạn bè vào Quy Nhơn để nghe một buổi diễn thuyết về văn chương truyện Kiều, cô cựu nữ sinh Đồng Khánh đă cảm phục nam diễn giả - một cựu học sinh trường Collège Quy Nhơn, cả về dung mạo lẫn kiến thức. Sau đó, chàng diễn giả tài hoa đă ngỏ lời cầu hôn và được cô nữ sinh vừa tốt nghiệp nhận lời… Đám cưới xong, hai người đi làm việc tại Sông Cầu. Chàng là công chức ṭa án  tỉnh Phú Yên, nàng là giáo chức trường tiểu học Sông Cầu, tỉnh lỵ Phú Yên lúc bấy giờ. Năm sau, đứa con đầu ḷng ra đời tại thành phố thanh b́nh, rợp bóng dừa xanh, ngày đêm đón gió biển thổi vào mát rượi ngôi nhà hạnh phúc của họ.

* * *

        Ngọn cuồng phong “cách mạng tháng tám” năm 1945 đă làm đảo lộn cuộc sống người dân Việt Nam thuở đó. Và tiếp đến, cơn băo lửa “toàn quốc kháng chiến” bắt đầu từ cuối năm sau, đă làm tiêu vong biết bao sinh linh; tan nát biết bao nhà cửa; ly tán biết bao gia đ́nh hạnh phúc ấm êm!

        Đến khi tiếng súng từ mặt trận phía nam vọng về, bố mẹ Tân cùng ba con nhỏ lên chuyến xe lửa cuối cùng rời Sông Cầu, t́nh Phú Yên về tá túc tại ngôi nhà xưa với cha mẹ già. Tại đây, mẹ Tân xin đi dạy lớp cuối của trường cấp I An Lương. Phụ huynh trong làng cho con đến học thật đông, v́ trong làng chỉ có cô giáo Diệu là giáo viên có tŕnh độ học vấn cao cũng như thâm niên trong ngành nghề giáo chức…

        Lúc ấy, chiến tranh đă xảy ra khắp nơi trong nước, nhưng vẫn chưa lan tràn đến tỉnh này. Tuy thế, những toán dân quân của VM đă bắt đầu đập phá, san bằng những ngôi nhà cao tầng tại thành phố Quy Nhơn. Cán bộ VM giải thích, đó là chủ trương “tiêu thổ kháng chiến” của “chính quyền cách mạng”! Ngôi nhà gạch hai tầng của ông Mười Nhân - chàng thanh niên mười năm trước đă bỏ làng quê An Lương vào cưới vợ ở Quy Nhơn, cũng cùng chung số phận. Mất nhà mất cửa, hết phương cách làm ăn sinh sống, ông Mười bèn thu vén tư trang tiền bạc, dẫn vợ và cô gái nhỏ về làng xưa sinh sống…

         Một hôm, cô vợ ông Mười Nhân dẫn con gái nhỏ đi chợ phiên An Lương. Người đàn bà trẻ một thời sang đẹp, con một ông chủ tiệm người Tàu giàu có ở thành phố Quy Nhơn năm xưa; nay trở về quê chồng, lo buôn bán làm ăn như những người dân quê lam lũ nơi đây! Khi đi qua ngôi nhà thầy cũ của chồng, cô gặp người con gái của thầy, nghe nói đă một lần từ chối lời cầu hôn của chồng cô năm xưa! Qua thời gian, qua bao biến đổi đau thương của xă hội, giờ đây hai người đàn bà tỏ ra hiểu biết nhau, thân mật nhau hơn…

        Khi hai người đàn bà trẻ đứng nói chuyện trước cổng nhà của ông ngoại Tân, cô bé Ḥa nh́n vào khu vườn bên trong, rợp bóng nắng chiều. Hai cậu thiếu niên, có vẻ lớn tuổi hơn cô, đang đánh đá…cười nói vui vẻ. Cô bé dán mắt nh́n hoạt cảnh ấy, mong ước được thành con trai để vào chơi với hai người con của cô giáo trong sân kia. Bà mẹ của Tân nh́n vào trong sân nhà ḿnh, vuốt tóc cô bé hỏi:

        -Cháu có muốn vào chơi với các anh không?

        Thấy bé Hoà e thẹn không trả lời, bà quay sang mẹ cô bé:

        - Tôi có ba trai và một gái. Chỉ có cháu Tân là con trai lớn, nhưng mới mười hai tuổi thôi. Ba nó đi làm xa, mỗi tuần mới về nhà một lần. Tôi đi dạy học về, sớm tối chỉ loanh quanh với mấy đứa nhỏ. Thỉnh thoảng chị ghé qua đây nói chuyện cho vui…

        Cuộc “kháng chiến chống thực dân Pháp” kết thúc với Hiệp định Genève năm 1954. Thành phố Quy Nhơn là nơi bộ đội và cán bộ VM tập kết xuống tàu ra Bắc. Một số người từng làm việc cho VM, mặc dù đă ra khỏi “biên chế”, vẫn lo sợ bị bắt đi tập kết ra Bắc. Họ bèn bỏ trốn về phía nam như Nha Trang…Một số khác chạy về hướng bắc như Đà Nẵng…Trong số đó có bố của Tân, nhưng ông đi xa hơn, măi tận Huế.

        Từ khi gia đ́nh Tân ra đi, căn nhà tại An Lương trở nên vắng vẻ, đ́u hiu. Những buổi theo mẹ đi chợ phiên, cô thiếu nữ tên Ḥa nh́n vào căn nhà không thấy cô giáo và hai người con đang đùa chơi trước sân nhà, dưới bóng cây mát mẻ ấy nữa. Cô bé chỉ thấy thấp thoáng hai cụ già trong nhà. Con gà tây to xù mào đỏ ḷng tḥng đang đi qua lại ngoài sân, được nuôi dưỡng để thay cho chó giữ nhà. Và từ đó cô bé không c̣n gặp cậu thiếu niên tên Tân, con trai cô giáo Diệu nữa!

* * *

        Hơn hai mươi năm sau, khi những con người CS, cũng với dép lốp, nón cối như hồi tập kết ra Bắc, đă quay trở lại miền Nam. Và với khí cụ giết người do Nga, Tàu cung cấp - súng máy AK 47, súng phóng lựu B40, xe tăng T54, … những kẻ hiếu chiến ấy đă gây ra không biết bao nhân mạng chết chóc, biết bao nhà cửa, công tŕnh xây dựng nát tan; đă khiến hàng triệu người dân phải trốn chạy ra khỏi nước; đă nhốt hàng trăm ngàn “kẻ thua cuộc” vào những nhà tù “cải tạo”, cốt để họ chết dần chết ṃn... Nhưng sau những thảm cảnh ấy, cũng như những người đă sống sót sau cuộc chiến dài hai thập kỷ, Tân đă ra đi tỵ nạn ở một xứ sở xa xôi bên kia bờ Thái B́nh Dương.  

        Một hôm, anh nhận được một Video do người em từ Sài G̣n gởi sang. Mở dĩa nhựa DVD “Cô giáo về quê”, anh thấy h́nh ảnh mẹ già, ngồi trên chiếc xe lăn do các con d́u đẩy. Gia đ́nh người em kế của Tân đă đưa mẹ già - cô giáo Diệu ngày xưa - trở lại thăm ngôi nhà ở làng An Lương, nơi mà gia đ́nh bà đă dời bỏ ra đi từ năm 1954. Và tiếp sau đó, khoảng năm 1965, chiến cuộc đă lan tràn đến ngôi làng nhỏ bé này,  khiến cho ông bà ngoại của Tân cũng ra đi, bỏ lại căn nhà trống vắng.

        Khu nhà xưa giờ đây như bị ch́m trong đám nhà mới xây cất chi chít, đường sá nhỏ hẹp. Con đường lên chợ An Lương, nơi họp chợ phiên đông đúc ngày xưa, giờ đây bị hoang phế.  Người dân ở quanh đó mang lúa đến phơi khô, trẻ con đến đá cầu, chơi đùa… Khi t́m ra xóm nhà cũ, ngôi nhà ngày xưa mà cô giáo Diệu từng ở, nay không c̣n nữa. Một chiếc nền nhà chỏng chơ dưới nắng, cỏ dại mọc đầy. Cây cối trong vườn quanh nhà đă bị đốn trụi, và thay vào đó là những quán xá cất san sát nhau…Các con dừng xe lăn, d́u mẹ già ngồi uống nước ở một quán nhỏ, xây cất ngay tại vị trí chiếc cổng nhà ḿnh ngày xưa. Chủ quán cà phê cho biết, ngày xưa nơi đây là một ngôi nhà lớn, có vườn cây ăn trái sum sê mát mẻ. Người láng giềng đă từng dệt vải vóc, bán sỉ cho khách hàng ở mỗi phiên chợ An Lương. Khi người con trai đi “tập kết” ra Bắc hồi năm 1954 trở về, trở thành cán bộ CS cao cấp tại địa phương. Khi anh ta làm chủ tịch xă, cậy quyền cậy thế, lấn chiếm khu nhà vườn bên cạnh, với lư do “nhà vắng chủ”! Anh ta đốn cây trong vườn, phá sập căn nhà, phân lô để bán…So với  nghề dệt vải của cha mẹ ngày xưa, đă tốn nhiều công sức lao động mà không thu nhiều lợi nhuận bằng việc “cưỡng chiếm đất đai” mà anh ta đang làm!

        Tân nh́n kỹ h́nh ảnh hiện lên trong Video. H́nh bóng ngôi nhà năm xưa nay không c̣n nữa. Cái nền nhà với cỏ mọc hoang phế, chính là nơi hơn năm mươi năm trước đă ghi nhiều dấu ấn kỷ niệm êm đềm của gia đ́nh Tân. Nơi đây, bốn mẹ con của anh đă từng sống quây quần bên nhau trong những năm kháng chiến chống Pháp. Chiếc vườn rộng, nhiều cây cối với bóng mát là nơi các anh em Tân chơi đùa thích thú. Và thỉnh thoảng anh trông thấy hai mẹ con của cô bé Ḥa, trên đường đi chợ phiên, dừng lại ở chiếc cổng lợp mái, nói chuyện thân mật với mẹ Tân. Những lúc ấy, cô bé Hoà nh́n vào sân, say mê nh́n các cậu con trai của cô giáo Diệu đang chơi đùa bên trong…  

        Lồng trong Video h́nh ảnh cô giáo trở về quê cũ, là bản nhạc Come Back to Sorrento của một nhạc sĩ người Ư (Nguyên tác Torna a Surriento của Luciano Pavarotti )- Lời Việt: Trở Về Mái Nhà Xưa của Phạm Duy:

Về đây khi mái tóc c̣n xanh xanh.
Về đây với mầu gió ngày lang thang
Về đây với xác hiu hắt lạnh lùng.
Ôi lăng du quay về điêu tàn…

        Lời hát trong nguyên tác Torna a Surriento (Hăy trở lại Sorrento), là lời trách móc một chàng trai đang xa rời Sorrento - một thị trấn xinh đẹp trên bờ Địa Trung Hải - bỏ lại biển xanh, bỏ lại những khu vườn thoảng mùi hoa cam dịu dàng...cùng với lời nhắn nhủ “Hăy trở lại Sorrento”. Ca khúc có tính cách quốc tế này diễn tả nỗi buồn xa xứ, một hoài niệm quê xưa. Người nghe nhạc ở khắp bốn phương trời, không thể biết thị trấn Sorrento thơ mộng tới mức nào! Nhưng sao nghe qua ca khúc này, hầu như mỗi người đều thấy trong đó h́nh ảnh một nơi chốn đầy kỷ niệm thương mến của chính ḿnh?

        Riêng Tân, một người tỵ nạn xa xứ, đă từng mơ ước trở về thăm căn nhà năm xưa để t́m lại chốn “thiên đường tuổi thơ”. Nhưng, nếu một ngày nào có dịp trở về quê cũ, anh sẽ không c̣n trông thấy ngôi nhà thuở ấu thơ nhiều kỷ niệm ấy nữa. Trải qua hai cuộc chiến tranh, người dân ly tán, nhà cửa trong vùng sụp đổ nát tan… nhưng ngôi nhà ấy vẫn c̣n đứng vững cho đến ngày chiến tranh chấm dứt. Có lẽ nó sẽ c̣n tồn tại lâu hơn nữa, nếu không bị những con người với ḷng tham vô đáy, với ḷng thù hận dai dẳng, đang tâm tàn phá, hủy diệt... Nơi đó, giờ đây chỉ c̣n lại dấu vết của tan nát, tàn phai…Đối với Tân, ngôi nhà năm xưa giờ đây chỉ c̣n trong kư ức đầy kỷ niệm mà thôi! 

          Hồi ức Tam Bách ĐBT

 

Copyright @ 2005 quocgiahanhchanh.com
Webmaster@tranbachthu