NGUỒN HẠNH PHÚC

     Tôi đã thành cái máy. Đúng hơn thành con vật, đã được điều kiện hoá mọi hành động lẫn suy tư. Suốt ngày chỉ biết lao động. Đầu óc lờ đờ lú lẩn. Không còn biết tháng ngày. Quên luôn gia đình và vợ con. Thỉnh thoảng có chớm nhớ tới, tôi vội xua đuổi họ đi ngay như đuổi tà. Chỉ muốn yên tâm để học tập cho tốt. Sống còn cái đã. Phải sống. Dù sống như loài sinh vật cũng đành. Chừng nào được Cách Mạng khoan hồng thả cho về nhà, sẽ nhờ thầy cúng hú ba hồn chín vía và giải ám quỷ ma, tập làm người trở lại từ số không, mặc sức mà suy tính mộng mơ.
     Hôm qua đi chân không vô rừng đốn cây, đạp cây gai chà là bị đâm sâu tới xương. Nên bữa nay khai bịnh ở nhà. Thật thong thả và thoải mái. Trong căn trại dài chừng ba chục thước, lợp bằng tàu dừa nước xé đôi, vách bằng cây chà là khít rịt, hai dãy sạp ngủ bằng nhánh bần, mắm, giá đâu đầu vô vách, giữa là khoảng trống hơn thước làm lối đi, tôi cà tơn cà tơn lui tới, như con chim tung tăng trong lồng. Có anh bịnh nằm im dưới kia. Còn 2 anh trực thì lo khiêng phân đi đổ và lao động ngoài sân. Một sự yên vắng dễ chịu. Bổng dưng tôi huýt gió vu vơ khúc nhạc xưa, tức là nhạc vàng đang bị nghiêm cấm. Tôi định làm việc gì cho có ý nghĩa. Tôi đang thèm cơm, thèm tới muốn bay lên mây. Đang là thời kỳ đói. Mọi người đều đói. Thì đây là cơ hội ngàn vàng để dưỡng sức. Ừ, tôi sẽ ăn cơm, ăn một cách tự do thoải mái, ăn một mình. Không phải ăn lén lút. Giờ này không có ai ngồi nhai bo bo bên cạnh mà dòm ngó tôi một cách thèm thuồng và ganh tỵ. Hơn năm nay cả trại chỉ biết bo bo. Nửa tô nhão nhẹt như bắp hầm, với thức ăn hoặc một phần tư trứng vịt luộc, hoặc 2 cục chao, hoặc vài muổng bí rợ nấu canh, v.v.
     Vậy cũng gọi là sung túc lắm. Nhưng bây giờ tôi sắp có một bữa cơm đúng nghĩa, ngon gấp mấy. Nhà nghèo. Mấy tháng mới được thăm nuôi một lần. Vợ khổ công kiếm gạo, đem vô cho được vài lít, để phòng khi bịnh hoạn nấu cháo mà ăn. Loại gạo xấu, mà ngọc quý cũng chưa đổi. Thay vì để dành nấu cháo, tôi quyết định nấu cơm. Một phút huy hoàng rồi tắt cũng cam. Một phần ba lon Gui-gô gạo, sẽ nở được hơn tô cơm. Canh chua bằng con còng lửa, nấu với cỏ trai và lá giấm. Aên với muối ớt.
     Lòng đang như phơi phới, nhưng lại chen vô chút nhớ nhà. Hai đứa con mới vài tuổi, vợ ốm yếu bịnh hoạn, sống ra sao. Tôi nghe quằn quặn trong tim. Rồi bổng nhiên uể oải, nằm xãi ra trên sạp. Đầu óc bay xa. Mới đây mà đã hơn 3 năm.
     Hồi đó, khi Miền Nam vừa được giải phóng, bạn bè của tôi đa số muốn đi học cho sớm để được về sớm. Họ cứ thúc tôi cùng đi cho vui, làm như thể phụ họa cho cái loa đầu ngõ. Thằng Ngọ đến bảo:
     - Thôi đi cho rồi Thanh à. Về còn kiếm chuyện mần ăn mày. Tụi thằng Trường, Điệp, thằng Tài nó đi vô hôm qua. Tài nó khoe cho tao coi tờ giấy chính sách 10 điều 7 điểm của Chánh phủ Cách Mạng lâm thời Cộng Hoà Miền Nam Việt Nam, do ông Huỳnh Tấn Phát ký đàng hoàng. Nó tin sẽ được làm việc lại bên Công chánh. Chắc học 2 tháng thì “dìa”. Mầy nghe ở Sài gòn người ta cũng rủ nhau đi đông lắm đó. Sáu bảy tuần là “dìa”.
     - Vừa thôi Ngọ à, tôi nạt lại. Tao tội nghiệp cho cái lon Đại uý của tụi mầy quá. Còn thằng Tài, Công binh công chánh gì, kệ tía nó. Mầy chống con mắt chờ coi. Tao chưa đi.
     Mọi người hồ hởi phấn khởi đón mừng Cách Mạng thành công, đường xá xôn xao hớt hãi những người. Nhà phố treo dầy cờ búa liềm và cờ hai màu đỏ xanh có sao vàng ở giữa. Chợ búa gần ngưng đọng. Tôi âm thầm đi mua 2 ký muối hột, một bụm ớt chín đỏ đem về. Đổ muối vô cái chão đụn, mà má tôi dùng để nấu cháo heo, rang cho nó nổ rắc rắc, rồi đem ra giã nhuyễn với ớt, thêm vô vài muỗng bột ngọt Vị hương tố. Sau đó, cho vô chão rang lần nữa cho thiệt khô, đỏ tươi, để nguội, trút vô bọc ny-long, cột lại để đó. Má tôi thấy vậy, mới hỏi:
     - Con rang muối ớt kiểu gì, để làm gì mà nhiều quá vậy?
     Tôi ngần ngừ rồi nói:
     - Hồi ở Tây Ninh con có từng ăn muối kiểu này, thấy ngon, bây giờ con bắt chước làm đại, hông biết trúng trật. Má chưa biết đâu…... Thôi má đi nghĩ đi, để con làm.
     Tôi muốn giải thích thêm là chưa chắc mình sẽ còn sống, mà không dám. Nhưng trong thâm tâm vẫn hy vọng và đang chuẩn bị cho cuộc sống ở rừng, với chút muối ớt hộ thân. Mấy hôm sau, tôi lại bị ông anh vợ thúc cùng đi cho có anh có em. Tôi đành từ giã vợ con, cha mẹ anh em mà ra đi, một chuyến đi không mong và không biết ngày về. Đó là giữa tháng 5 năm 1975.
     Khám lớn tỉnh có nhiều phòng giam khá rộng, nhưng chính quyền cũ không có dự trù nhốt một số khổng lồ những người phạm tội như vầy. Những con mồi được dỗ ngọt, lùa nhẹ, để không hoảng sợ chạy toán loạn khó bắt, chúng đang hùa nhau vô bẫy, ngoan ngoản xin đi học tập trong khám. Có tới hàng vạn. Không đủ chỗ chứa. Khám tỉnh, khám huyện, khám xả. Trưng dụng thêm trường học, trại lính, đình miếu mới đủ. Tôi được đưa vô phòng số 2, dành riêng cho thành phần ác ôn. Còn ông anh vợ bị đưa đi đâu mất. Phòng chật ứ người, ai cũng ở trần, thiếu điều lột bỏ luôn quần. Ở góc phòng là cái cầu tiêu lộ thiên nằm trên bệ cao vài tấc. Kế bên là cái bồn nước nhỏ để xài cho mọi thứ. Anh em nửa ngồi nửa nằm trên nền gạch đỏ. Tối đến luân phiên nhau nằm ngủ theo kiểu con tôm kho tàu. Luân phiên nhau lại gần cửa cái để kê lổ mũi vô song sắt hít không khí bên ngoài cho đỡ ngộp. Có anh đến dựa sát vô thành cầu tiêu ẩm để tìm chút hơi mát. Tiếng thì thầm trò chuyện nghe ù ù như ổ ong. Từng nhúm họp nhau bàn tán. Có nhiều ý kiến:
     - Đi sớm dìa sớm. Nữa, tao tính làm vườn, làm ruộng có căn bản.
     - Tao cũng thích về làng dạy học. Làm thầy giáo vườn cho yên thân.
     - Chắc tụi mình được làm lại nhiệm sở cũ, họ có hứa bằng giấy trắng mực đen đây nè. Bên Nông nghiệp, Công chánh, Y tế được làm lại hết. Tin tao đi.
     - Người Việt mình với nhau, chắc không đến nỗi tệ. Hoà bình rồi. Vân vân...
     Hầu hết ai cũng thật thà tin ở chánh sách khoan hồng, hòa hợp hòa giải mà chính phủ Cách Mạng của ông Phát, ông Thọ hứa. Riêng tôi, cảm thấy nhờn nhợn và không dám tin gì hết. Nhưng có cái lạ là quân dân công chức mình hay tin dị đoan, thích nghe nói láo hơn nói thật. Có lúc, tôi phải nói với vài bạn thân:
     - Rừng hoang đang chờ mình. Chừng nào tất cả biến thành ruộng vườn bao la thì mới được về. Hổng chừng có thằng sẽ xin lập nghiệp ở đó luôn. Tao hứa với tụi bây nè: Nếu trong vòng một năm mà được thả, tao sẽ bò về. Còn nếu 3 năm mà được thả hén, tao sẽ đi thụt cà lui về. Tao nói thiệt mà, sẽ đi thụt lui cho mày coi. Nếu 5 năm thả thì cũng khoẻ re, tao sẽ đi bộ về. Cái giá phải là 10, 15 năm cho tới chung thân. Thoát khỏi bị tắm máu là phước rồi. Ngay bây giờ nếu được đi vô rừng là sướng nhứt. Ở đây ngộp quá.
     - Ê, thôi mầy, Thanh, đừng nói tầm bậy xui lắm mậy. Ông Nhơn, Phó chủ tịch Hội Đồng tỉnh phản đối. Để tao còn về phụ vợ kiếm cơm mậy. Cái quán Hồng Hoa Lệ của vợ tao bán buôn ngon lành lắm.
     Khoảng tuần lể sau, vào lúc nửa đêm, có người đến kêu cả phòng thức dậy chuẩn bị chuyển trại. Một tốp hầu hết là sĩ quan được gọi tên xách đồ ra ngồi ngoài sân. Tưởng được đi. Không dè lác sau họ lại kêu đám người trong phòng ra ngồi xếp hàng đôi trước cửa, trong đó có tôi. Một cán bộ lớn tuổi đến thông báo:
     - Mấy anh ở đây chật chội lắm. Trên có lệnh cho đưa mấy anh đi chỗ rộng rãi khoảng khoát hơn. Để giữ an toàn cho mấy anh, cần làm chút việc để bảo vệ mấy anh, đừng lo sợ.
     Rồi một đám công an, phần lớn rất nhỏ tuổi, mặc đồng phục vải ny-long xanh, đến bảo vệ bằng cách dùng dây luột trói thúc ké tất cả lại, sau đó cột dính chùm từng cặp. Rồi, từng cặp, từng cặp được đẩy lên xe bít bùng, đưa đi. Tôi được kết chặc với chú T.V Hải, Chủ sự phòng HC tỉnh. Đêm khuya phố vắng tanh, mọi người đang yên giấc. Tôi thoáng nghĩ tới vợ con. Xe chạy một hồi lâu, tới vàm sông cái thì tù nhân được chuyển xuống nhiều ghe chài nhỏ nhỏ, mui thiếc bít bùng ngộp thở. Cũng dồn như mắm. Trải qua gần một đêm và một ngày, không ăn, không ngủ, thiếu thở, toán “ nguỵ quyền ác ôn” lên bờ và được đám công an hùng hậu dẫn vô một khu rừng âm u lạnh ngắt. Đám tù lừ đừ mệt lã, bước đi loạng choạng như bóng ma. Vẫn bán tín bán nghi, tôi dáo dác dò xem có cái hố chôn tập thể đào sẵn không.
     Tôi đã mất hồn từ lúc bị trói. Nhìn xa xa, thấy có năm ba cái chòi lá nhỏ cũ kỷ nằm núp trong bóng cây. Một số người lui tới lăn xăn theo một cung cách rất kỳ lạ. Tôi cảm thấy như bị lạc vô một thế giới huyền ảo, nửa thật nửa mơ. Những con người có dáng dấp kỳ dị, tóc tai bù xù, quần áo tả tơi, xám mốc, ngắn dài đủ kiểu, dường như kết bằng nùi giẻ, loại vải áo cảnh-sát dã-chiến, trông giống y bầy chim cú mắc nước. Người đội, người vác, người khiên, lội trong nước sình rào rào lỏm bỏm. Dưới bóng cây giá thật to, vài người lom khom quạt lửa, đập sắt nghe chan chát điếc tai. Chắc họ đang rèn cuốc xẻng dao mác gì đó. (Sau này mới biết đó là ông Hai Mùi chuyên đập sắt làm còng chân và vá xuổng xúc đất). Khung cảnh nằm ngay trước mắt mà sao nó chập chờn xa xôi như dưới mấy tầng địa ngục. Có phải mình đang ở đây thật không? Hay là hồn mình đang ở đây. Đây là trần gian hay âm phủ. Và cái anh vác cây kia, có tác giống mình quá, có phải chính là mình đó không?
     Tôi như đang mê sảng. Thình lình, ông Hải, người bị trói chung dây thừng, lôi đi. Mình còn sống? Quay lại sau lưng, thấy đám công an kêu đi. Còn sống thật! Đám tù được dồn vô các trại ngay. Vô trại liền là có tương lai. Mừng quá. Cám ơn Bác và Đảng. Đây là khu nhà giam cũ của thời chiến, do công an quản lý, còn tạm lưu lại, dân địa phương kêu là Trại Mười Rùa. Những căn nhà đều nhỏ hẹp, lụp xụp, tối tăm, lợp bằng lá dừa nước xé, phũ xuống gần tới đất. Vài cái vẫn còn dấu vết nguỵ trang bằng cách cột rút nhiều tàng cây chung quanh cho nó châu đầu lại thành cái vòm lớn như cái dù khổng lồ, che mát cái trại, che mắt máy bay. Tôi và chú Hải vô căn số 3. Một tù nhân già yếu, ốm nhom, nằm sẵn trên sạp, tên ông Mười, ở từ trước ngày 30, uể oải đưa tay lên, môi không hé, ra hiệu là không được nói chuyện. Bên cạnh là sĩ quan cảnh sát, tên D, thuộc loại tân binh, ngồi ôm bàn chân sưng vù nhăn nhó vì vết thương đạp chong, lủng thấu lên trên. Mới vô mọi người chỉ ngồi. Khung cảnh chìm trong im lặng ma quái, đầy tử khí. Nghe được tiếng thở của người và tiếng vo ve của bầy muỗi. Muỗi dầy như rải trấu. Mọi người được cởi trói. Hai tay được tự do để đập muỗi. Cũng may phước. Bằng không nó cắn điên luôn.
     Từ ngoài, một người có vẻ mạnh khoẻ vác càn xé cơm còn nóng hổi đi vô. Đói cả ngày, bây giờ được ăn cơm, mà lại cơm nóng. Anh nhà bếp, tên Ba Châu, cán phạm thâm niên, nói chuyện trong hơi thở. Có phải đây là kỷ luật trại từ trước 75, sống lén trong rừng, không được nói chuyện lớn tiếng. Anh phát cho mỗi người cái tô con rồng xanh và 2 khúc mây dóc tươi, dài cở gang tay để làm đũa. Rồi bới cho mỗi người một tô cơm đầy vun, rất trắng. Sau đó, ảnh cầm tô muối hột lạnh tanh, đen thui, bóc cho mỗi người một nhúm. Đó là bữa cơm đầu tiên ở trại. Nhiều tù nhân sững sờ im lặng, liếc nhìn nhau. Tôi nghĩ cơm nóng này ăn với muối ớt cũng là tiên rồi. Bèn mở bọc ny-long muối ớt ra, nhưng không dám phân phát cho nhiều người. Chỉ lén cho vài anh bạn tù ngồi cạnh. Và bữa đó, nhúm muối ớt kiểu Tây Ninh là kỷ niệm không bao giờ quên. Mấy tháng kế đó vẫn cơm trắng phủ phê, những người già ăn không hết phải nhờ đám trẻ ăn dùm. Trong những ngày đầu, các kho gạo miền Nam chưa được giải phóng, dân và tù chưa biết đói là gì. Hồi đó cơm thừa như vậy, gia đình tôi nuôi gà vịt heo bằng gạo, nấu cháo heo bằng chão đụn. Còn bây giờ?
     Đã hơn ba năm. Đã cảm nhận và hiểu rỏ thế nào là Học tập cải tạo, mà trước đây nghe nói tới thì nhiều người phát mê. Mới nhập trại, trước hết là học cách xưng hô. Cán bộ phải được kêu bằng Ban hay Đội. Nói chuyện với ban đội phải đứng xa trên 3 thước, tiến lại gần hơn là bị mũi súng chỉa vô người ngay, không được kêu cán bộ con nít bằng “chú em” quen miệng như hồi ở trên khám lớn nữa. Cách Mạng tỉnh thiếu người nên dùng cả thiếu niên làm công an, có anh mang súng thòng muốn đụng đất. Tù ở chung thì kêu là đồng cảnh, không kể ông bà chú bác. Đồng cảnh chú, đồng cảnh ông nội, tất cả bằng nhau hết, như kiểu “các bạn nghe đài”, bình đẳng chưa từng thấy. Tiếp theo là học cách tự còng chân mình.
     Ngay đêm đầu, mỗi người được phát cho một cặp còng. Cái còng đây là khoanh sắt hình chữ U, hai đầu có hai lỗ tròn bằng ngón tay cái. Nằm ngửa ra, để 2 cổ chưn vô chữ U, luồn cọng sắt dài bằng ngón trỏ qua lỗ của còng để khoá 2 chân lại, xâu nhiều người lại thành từng dây trên dưới 10 người một. Dây sắt này phải xuyên qua mấy cây trụ kiên cố để giữ tù nằm yên một chỗ. Chiều đến, sau cơm nước, mỗi người phải tự vô còng. Xong nằm ngữa ra, yên lặng, để cho anh đội vô kiểm còng và khoá lại ở đầu dây. Sáng, đội lại vô mở ra. Chỉ có một thế nằm ngửa và thẳng tưng suốt đêm. Nửa đêm muốn đại tiên phải la lớn xin phép. - Thưa anh gác, tôi tên Thanh, số 129, xin phép đi tiểu. – Tôi nghe. Có thùng mủ ở gần anh không? - Dạ không, nhờ anh kêu anh Trưởng trại chuyền thùng lại dùm. Ỉa vô tĩn nghe lụp phụp, đái trong thùng nhựa kêu ro ro. Mỗi đêm cứ phải thức dậy 4 lần để tự đếm số thật lớn cho đội đứng bên ngoài nghe mà kiểm tù, cộng thêm vài đồng cảnh đái đêm kiểu này, thì giấc ngủ thật là gian nan. Nếu ai học tập tốt thì sau một năm, được xả một còng, tự do một chân lúc ngủ. Dỉ nhiên lúc nào cũng có ngoại lệ dành cho chức sắc trại, người già hay bệnh tật. Tiếp tục cải tạo tốt thì tùy trường hợp, lần lượt từng người được giã từ cái kiềng cẳng chữ U bất hủ này. Trễ lắm là ba năm, tất cả mọi chân cẳng sẽ được tự do, mặc sức co duổi. Xong rồi là đến bài học vở lòng:
     - Cách mạng đưa mấy anh vô đây là để cho mấy anh học tập cải tạo bản thân. Ráng chấp hành nội qui cho tốt, ráng lao động cải tạo cho tốt, thì sẽ được Đảng và nhà nước khoan hồng tha cho về sum hợp với gia đình vợ con. Mấy anh đã đi theo bọn Thiệu Kỳ, chạy theo ngoại bang, liếm gót giày đế quốc Mỹ, chống lại CM và dân tộc. Mấy anh đi ngược lại truyền thống cha ông, phản bội tổ quốc nhân dân. Gây muôn ngàn tội ác mà trời cũng không dung, đất cũng không tha. Tội của mấy anh là tội chết. Đáng lẻ mấy anh phải chết. Nhưng mà theo chính sách khoan hồng, trước sau như một, của Bác và đảng, Cách mạng và nhà nước tha tội chết cho mấy anh, không giết mấy anh, mà còn hết sức khoan hồng để cho mấy anh sống. Mấy anh phải biết giác ngộ mà lo học tập cải tạo. Cách mạng giử mấy anh ở đây là để bảo vệ cho mấy anh. Nếu để mấy anh ra ngoài thì nhân dân đang tức giận sẽ giết mấy anh. Sao, mấy anh có thấy nhất trí không?
     Với bấy nhiêu đó thì tôi cũng đã cảm thấy như mình đã chết rồi. Tôi không còn là của tôi nữa. Tội của mấy anh là tội chết. Cái tiền đề đó nhằm trấn lột tất cả đức tính, suy tư và nhân cách của con người, đẩy họ xuống hố sâu địa ngục sợ hải. Đó là lối đánh trùm đầu. Nó được lập đi lập lại như tụng kinh. Tôi phải tự ám vào tâm não mình mặc cảm tội lỗi vô bờ vô lượng. Rồi phải viết đi viết lại liên tu bất tận bản tự khai, hàng chục, hàng trăm lần, mà trong đó phải tự vẽ cho mình đủ thứ tội lổi, phải moi óc vu oan bạn bè, phải nói xấu người thân, phải chữi thầy, phải khen Bác thì mới được xem là tiến bộ. Bằng không tờ tự khai sẽ bị Ban xé toạt trước mặt, kèm theo vẻ hầm hầm, đôi mắt lồi lườm lườm như muốn nuốt sống. Khi đã thuần rồi thì sẽ cảm thấy bản án tử đó là đương nhiên, do số trời đã định, riu ríu tuân theo mọi sai khiến. Tôi mơ màng cảm thấy mình đang ngồi trên bàn chông, đội trên đầu cái diệm máu dơ, dưới thập điện của mười hai tầng âm phủ. Phải đội máu hoè như vậy mới tẩy xoá hết ký ức, hết suy tư và tình cảm, thôi nhớ kiếp trần gian, mới không còn mơ đầu thai trở lại kiếp người, yên tâm ở dưới đó đền tội.
     Cách Mạng khoan hồng để cho mấy anh sống. Việc cứu tử này do cách mạng ban cho, và chỉ có Bác và Đảng mới có lòng khoan dung cao cả đó. Phải biết ơn, nhớ ơn trời biển đó. Vì như đã nói, tội chết dường như là do ai khác, xa lắm, đặt ra. Chớ cách mạng thì lúc nào cũng khoan hồng, nhân đạo vô song. Tôi ngờ ngợ thấy mình được nắn lại từ cục đất sét do một đấng Siêu Thượng Đế đang tính sanh lại loài người, mơ viết lại lịch sử nhân loại. Nắn xong, đấng Chí Tôn này hà hơi cho chút sự sống và biết cử động chân tay mà thôi. Trụi lủi trần truồng. Chưa cần tim óc. Không cần của cải. Muốn thứ gì thì xếp hàng chờ thiên sứ ban cho. Tâm linh, nhân quyền, nhân phẩm thật là phù phiếm. Rồi chiều chiều, sau một ngày lao động vất vả, trước khi ngủ, vô còng ngồi học tập kiểm thảo: Bác Hồ vĩ đại là thiên tài thế giới. Đảng là đỉnh cao trí tuệ loài người. Mỹ đang bị suy thoái kinh tế, thiếu xăng, dân phải cởi xe đạp đi làm. Ông Liên Sô đã đưa người lên cung trăng?!, Ông Trung quốc.. Thằng Mỹ..Thằng Th.. Đố ai mà dám cười. Phải cố gắng nhai theo và nuốt cho vô. Nào là: Đất nước ta giàu đẹp. Dân tộc ta anh hùng. Đã từng đánh tan thực dân Pháp. Bây giờ đánh bại thằng Mỹ, là đế quốc sừng-sỏ nhứt thế giới. Các anh và đế quốc Mỹ đã dội hàng vạn tấn bom lên đầu những người dân vô tội đầu đội bom chân đá đạn. Mấy anh đã từng lắp đạn vào nòng pháo, giết hại biết bao trẻ sơ-sinh ngồi trên lưng trâu?! Đó là học tập, là thức ăn tinh thần. Nghe riết mấy điều đó, tôi lại tưởng mình được ăn thêm cháo lú hay cám sú, cái món chỉ làm cho người ăn nó sẽ thành heo. Những người nhơi nó cũng thành heo.
     Không thể kể hết những thành quả của học tập cải tạo đã thụ đắc trong hơn 3 năm qua. Phát quang mấy trăm, ngàn mẫu rừng nước mặn, hầu hết là cây chà là gai, biến thành nông trường 3/4. Cất thêm mấy chục dãy trại. Kẻ mất người còn. Buồn vui khổ cực hiểm nguy. Đói bệnh là hai bóng ma. Lá cây rau cỏ chống đói. Xuyên tâm liên trừ bịnh. Có đêm thanh vắng, thằng Huê, bạn đồng cảnh, bịnh đau thận rên la thảm thiết, dẫy dụa đùng đùng, đánh thức gần mấy trăm người các trại lân cận, làm ai nấy sởn tóc gáy và thầm nghĩ tới thân phận mình. Tôi nghe nỗi buồn thăm thẳm từ hố sâu tiềm thức chuyễn mình như núi lửa sắp phun. Tôi muốn khóc rống lên thảm thiết như con thú bị trọng thương đau đớn, như kiểu thằng Huê đang làm. Hoặc tru lên thật lớn như chó tru tiên tổ giữa đêm. Hay kêu hú vang vọng như tên tội đồ dưới hang đen âm phủ hú vợ con và người thân trên dương thế. Nhưng, không rên la, cắn răng chịu đựng. Mím môi mút hêt từng giọt máu và nước mắt, nuốt vô ừng ực. Thành vô cảm. Chai đá. Tôi, đã nhiều lần, một mình, tự cắt cổ chó, và nhìn máu phun ra một cách thản nhiên. Tôi mơ hồ tưởng mình có thể cắt cổ người mà không hề xúc động. Tôi đã đắc đạo. Tôi học tập gần tốt nghiệp. Tôi thành quỷ. Đã tiến bộ vượt qua mức con thú. Không phải tôi gan dạ. Tôi sợ chết đến mức đê hèn. Tôi ham sống tới độ bần tiện. Khi thấy Ban, Đội mặc đồng phục màu vàng da bò tiến đến gần, tôi như bị thôi miên, tay chân quíu lại, đứng trơ ra như cái máy riu ríu chờ được bấm nút.
     Dù sao, tôi cũng tìm được nghĩa sống trong cõi chết, trong cái mơ hồ ở giữa tính con người-thú vật-yêu ma. Trong lòng hố sâu, dòi bọ loi nhoi lúc nhúc như đang nhởn nhơ vui sống. Còn tôi. Từ vực thẳm địa ngục, tôi bò từ từ lên miệng hố, từ từ tìm lấy từng chút lẽ sống, từng chút niềm vui nhỏ nhoi, theo từng li từng tấc leo lên. Đang bị nhốt chật, được ra chỗ rộng là vui. Đang bị còng chân, được xả còng là hạnh phúc. Ngồi bó chân, cho ra vác cây lội sình vất vả lại thích thú. Aên bo bo nhai khổ, chuyển qua ăn cơm là sướng tê. Đang đói gần chết, được cho ăn cầm hơi là ân huệ. Bị nhốt tù túng, cho đi ra ngoài lao động là ban ơn. Vân vân. Không cần biết nguyên do của khốn khổ, nhục nhằn, đau đớn. Không cần nhớ ai đã gây ra nó. Tôi, vì nhờ đã đội máu hoè và ăn cám sú, tôi quên hết. Rất mau quên, rất dễ bội phản. Lú lẫn đến hèn mạt. Cho nên, khi được hưởng chút cởi mở, có thêm chút cơm gạo, trả lại miếng ruộng tịch thu, trả lại cái nhà, hưởng mót chút của cải hay quyền lợi cá nhân.v.v.. thì tôi hí hửng, hoan hô, và muốn thốt lên ngàn câu cám ơn Bác và đảng. Cái hạnh phúc của tôi trần truồng và bần tiện như vậy.
     Còn nhớ, một buổi trưa ngưng lao động để húp chút cháo với muối, tôi thấy 3 người bạn tù trẻ đang ăn cháo với đường. Họ có đâu đó được một miếng đường thẻ bằng lóng tay. Một thằng cầm chặc cục đường đưa tới miệng hai đứa kia đang nhe răng ra chờ, để được liếm hay cạp rất nhẹ thôi, đứa nào mà dùng 2 cây răng cửa cạp mạnh là bị la liền. Cạp xong, chép chép miệng, vừa cười tủm tỉm vừa húp cháo, cả ba ra vẻ sung sướng lắm. Nhứt là thằng Ngà cười đưa răng sún hách dịch, trông thật khó ưa. Rồi lại liếm, rồi lại tủm tỉm cười. Tụi nó vô tâm đến nỗi làm như không hay biết có tôi đang nhìn chăm chăm, thèm đến quặn ruột và trào nước dãi. Thấy ghét tới muốn sanh thù. Nhưng. Bù lại, hôm nay tới phiên mình. Tôi sắp hưởng cái sướng ít ai có, mà lại không có ai thấy để sanh lòng ganh ghét. Tôi sẽ ăn cơm một mình! Aên giữa thanh thiên bạch nhựt chớ không phải ăn lén nửa đêm trong mùng. Sự ganh tỵ ở nơi này đã đạt tới mức hạ tiện và tinh vi nhứt trần gian, nó hơn xa cái anh hàng xóm đi báo cáo với chánh quyền nhà bên cạnh dám làm thịt con gà để ăn. Lén ăn múi sầu riêng giữa khuya, như ông T.B.Trang, bị đồng cảnh đánh mùi được, ghét thù thậm tệ. Tôi đang tạm thời ở ngoài vòng cương tỏa đó. Nấu cơm xong, dọn lên sạp, tôi leo lên ngồi trịnh trọng như tự cúng giổ cho chính mình. Hú ba hồn chín vía về đây, về đây. Thượng hưởng. Hai tay hơi run, tôi dùng muỗng múc miếng cơm đầu tiên đưa vô miệng. Lưỡi vừa đụng cơm, nước miếng đã tươm ra thành ngụm. Ngậm lại, để y nguyên đó. Một cảm giác kỳ diệu chạy từ miệng lên tới óc và xuống khắp tay chưn. Thường ngày nhai bo bo, thấy nó cứng khô lạt lẽo. Nay đụng tới cơm, nghe nó dịu ngọt làm sao. Hột cơm. Hạt ngọc của trời. Mềm như nhung, mịn như mè, mướt trơn như thoa mỡ. Hột bo bo có nhai kỹ cách mấy cũng còn to xồ, lợn cợn, khó nuốt. Còn cơm! Không cần nhai mà nó đã nhuyển nhừ. Cái lưỡi không nằm yên, mà cứ uốn éo, cuống quít, quằn quại, như đang làm cuộc giao hoan với cơm, như hai nhân tình lâu lắm mới gặp lại nhau. Đầm đìa, trơn ướt, ngọt ngào. Nôn nao cả mình mẩy ruột gan. Cứ bắt muốn nuốt liền. Muốn theo tiếng gọi thiêng liêng của dạ dày đang tiết tâm linh chờ đón. Nhưng tôi cố kềm giữ lại, nuốt từ từ, rất chậm rãi, để kéo dài cái giây phút thần thánh này. Thức ăn trở nên thừa. Tôi nuốt trọng hết tô. Trong phút chốc tôi cảm thấy sức lực mình sung lên bừng bừng như say rượu. Hạt cơm trắng mình nó đủ đem lại cho tôi sức mạnh lạ thường. Tôi chợt ngộ được một điều: cơm là cái gì thiêng liêng nhất, thiêng liêng hơn cả trời đất thánh thần. Và nó cũng là nguồn hạnh phúc cao cả nhất của một sinh vật thắp hèn nhất. Như tôi.
     Nhưng, rồi ngày mai sẽ ra sao? Cách mạng tha chết, chỉ bỏ tù, hứa cứ 3 năm xét cho về một đợt. Ba năm gọi là cái móc. Nhưng cái móc 3 năm đầu đã huớt. Về rất ít. Chỉ thấy số người tăng thêm. Vậy là tôi không phải đi bộ thụt cà lui, lội ngược về nhà như đã hứa với ông Nhơn và các bạn. Ông Hội đồng tỉnh này và một số đã được đưa ra học gần lăng Bác. Càng đông càng vui. Đủ mọi thành phần. Cha, Thầy, Mục sư, vượt biên, tư sản, hình sự...từ các trại xã, huyện tập trung về đây hết.
     Hôm nay tôi đã ăn bữa cơm, như ăn lén, thật là ngon. Tôi bổng gặp lại một chút con người thật của tôi. Nhưng làm người sẽ chết sớm. Cái tính người dễ xui khiến mình làm những việc nguy hại đến tánh mạng. Tôi vừa cảm thấy buồn buồn, vừa lo lắng mông lung. Mới được ở không một ngày đã vậy, ở không hoài chắc sẽ bịnh, sẽ điên. Rồi lại nhớ tới vợ con bên ngoài. Ngoài kia, thong thả thật, nhưng ai cũng đang bị vây bủa và nhốt chặt trong muôn ngàn nhà tù của buồn tũi, âu lo, sợ hãi, cực nhọc, phiếu vải, phiếu gạo, bệnh hoạn, thuốc men..v.v. Còn thêm dân công, thuỷ lợi, họp hành dân phố liên tu. Hoá ra, mình bị nhốt cái xác, và nhốt luôn cái đầu trong trại tù chật hẹp này, như trâu ngựa, mà lại sướng. Sướng hơn ngàn lần những người đang tự do bên ngoài. Được ở tù lại là cái may. Được đi học tập cải tạo là nguồn hạnh phúc lớn lắm thay?! Chỉ tội cho kiếp con người ngoài kia. Tôi bèn quyết định ngày mai xin đi ra rừng lao động tiếp.   

    Lâm Thanh
    Tháng 5/2005