 |
|
|
NGUYỄN PHƯỚC VÀ BẰNG HỮU
Ngô Xuân Vũ Nguyễn Phước hiện diện trong cơi đời này chỉ có ba- mươi- ba năm, quá sức ngắn ngủi ngay cả so với tuổi tác của chúng ta bây giờ. Khi c̣n ở Việt Nam tôi hứa với ḿnh rằng nếu được qua Mỹ thế nào cũng đến thăm mộ của Phước, vậy mà đă mười hai năm rồi tôi vẫn chưa thực hiện được điều này. Thôi th́ năm nay sẽ đến “nhà” bạn, đến để thắp nén nhang khấn bạn và chuyện tṛ cùng bạn – biết bao nhiêu chuyện sau ba mươi bốn năm xa cách ḿnh cần tâm sự với nhau, đến để được sờ vào mộ bia hay nắm đất lạnh mà ḷng thổn thức và băn khoăn hỏi bạn sao không phải là Quảng B́nh nơi bạn sinh ra, hay Phú Yên, Hội An, Saig̣n những vùng quê hương thân yêu của bạn, mà lại là Graveyard Forest Lawn, Los Angeles, vùng đất tạm dung xa lạ này. Ngày c̣n ở trường tôi không thân nhiều với Phước v́ ngồi cách nhau khá xa, Phước ở giữa lớp c̣n tôi th́ cuối lớp, phía bên kia. Hơn nữa tính Phước lại lặng lẽ, ít nói, giọng Quảng B́nh pha Nam, lẫn Bắc của hắn rù ŕ, chậm răi, rơ ràng, nhưng lúc ư tưởng đến nhanh mà ngôn ngữ không theo kịp hắn lại cà lăm một tràng dài nghe thật buồn cười. Khi ra trường Phước về Quảng Nam, tôi Đà Nẵng. Hắn làm Phó Quận Hiếu Đức cách Đà Nẵng chỉ khoảng mười cây số, gần hơn nhiều so với Hội An là tỉnh lỵ của Quảng Nam, hơn nữa bà con của Phước ở vùng Tam Ṭa, một địa phận người Công Giáo gốc Quảng B́nh di cư, khá gần nhà tôi, nên thường mỗi chiều Thứ bảy từ quận về bằng chiếc xe Scout cà tàng đầy bụi đỏ, hẳn thường ghé nhà tôi để hai đứa đi ăn cơm, ciné hay la cà ở các tiệm cà phê, sau đó về lại nhà tṛ chuyện tới nữa đêm hắn mới về nhà người quen của ḿnh. Chúng tôi thường trao đổi những vấn đề về chính trị, xă hội, những đề tài có vẽ khá nghiêm trọng và xa lạ với những thanh niên ở tuổi chúng tôi lúc đó, nhưng biết làm sao được v́ đó là công việc, nghề nghiệp của chúng tôi. Thường Phước rất chậm răi, từ tốn nhưng hắn phân tích vấn đề sắc xảo, logic. Phước đọc nhiều và thường ch́m đắm trong những suy tưởng, đặc biệt Phước rất thích truyện của Mai Thảo, cách sống của hắn xem ra lừng khừng rất giống với Quyền, nhân vật chính trong cuốn Mái tóc dĩ văng của nhà văn này. Một lần tôi hỏi hắn có yêu ai trong lớp không, hắn cười khà và nói chỉ thích thôi chứ chưa yêu, cô bạn hắn thích thường có nụ cười mím mím, có mái tóc xỏa dài che nghiêng hai má, cô học giỏi và rất thùy mị, tôi chọc hắn đâu tới phần mầy v́ có cả tá bạn bè trong lớp cũng thích cô ấy như mầy, trong đó có một anh bạn có dáng lùn lùn yêu say mê cô nàng. Đầu năm 1974 hai đứa đều chuyển về Hội An. Phước về làm phụ tá Trưởng ty Tài Chánh, sau đó là Trưởng Trung tâm Chuẩn Chi, c̣n tôi về làm Trưởng ty Thuế vụ, th́ bốn đứa chúng tôi mới thật thân thiết và gắn bó với nhau, hai đứa kia là Lê Phước Ba- Trưởng ty Tài chánh và Trần Thiện Ân- Trưởng ty Nội an . Ở lứa tuổi hai mươi lăm, chúng tôi đă trở thành những “nhân vật quan trọng” ở một tỉnh có trên một triệu dân, có một truyền thống khoa bảng và yêu nước nổi bật, quê hương của Ngũ Phụng Tề Phi, của Hoàng Diệu, Phan chu Trinh, Thái Phiên, Trần Cao Vân, Trần Quư Cáp... C̣n nhớ khi tôi về tŕnh diện ở Ṭa Hành Chánh tỉnh, anh Phó Tỉnh Nguyễn Thượng Uyên- Khóa Đốc sự 10, vừa hiền lành vừa nho nhă niềm nở đón tiếp, khi anh đưa tôi qua gặp ông Tỉnh Trưởng, Đại tá Phạm Văn Chung, Đại tá thấy tôi quá trẻ để đảm đương một chức vụ dính liếu nhiều tới tiền bạc, đă dặn ḍ tôi rằng…“ đây là một tỉnh có truyền thống cách mạng, có nhiều thân hào nhân sĩ, trí thức, người dân làm ra mười đồng có thể bỏ ra sáu đồng để kiện tụng, ông Trưởng ty phải cẩn thận”…May mắn là suốt thời gian tại chức tôi đă làm việc khá hiệu quả ở một ty thuế có trên bốn mươi nhân viên đều lớn tuổi hơn ḿnh và không bị một lỗi lầm nào. Thời ấy ngoài bốn đứa chúng tôi ở thị xă Hội An, Khóa 17 c̣n có Phạm Phước Ngữ, Phó quận nh́ Đà Nẵng, nổi tiếng mẫn cán, chuyên nghiệp và thanh liêm, Dương Đức Bản, Phó quận Đại Lộc, luôn chỉ mặc trên người bộ bà ba đen nhân dân tự vệ, rất ít khi về thành phố mà thường đi đến những nơi mất an ninh, nguy hiểm nhất trong quận. Lối sống của Bản độc đáo, giống môt sĩ quan tác chiến hơn là một Quận phó. Pḥng ốc, đèn đóm, tiện nghi là những thứ xa xỉ không cần thiết với hắn v́ quanh năm hắn chỉ ngủ trong bunker của chi khu với đầy đủ vũ khí tác chiến. Anh em chúng tôi hồi đó đều độc thân, ngoại trừ Phó quận Quế Sơn (sau này là Ḥa Vang) Nguyễn thanh Lương đă lập gia đ́nh. Với giọng cười bất tận, độc đáo mỗi khi gặp bạn bè, hắn luôn sẳn sàng chỉ dạy “đàn em” những ngón nghề của người đi trước, chúng ta không ai dấu được nụ cười nhẹ nhàng khi nhớ về người bạn dễ mến này. Bạn bè cũng không quên được Đào hoàng Trung, Phó quận miền núi Đức Dục, một tay biện thuyết lẫy lừng của lớp B, không có đất dụng vơ ở địa phương mà hầu hết chỉ là người sắc tộc, có lẽ v́ thế nên một năm sau hắn đă được thuyên chuyển về Long An. Chúng tôi đi “làm quan” mà cuộc sống có khác ǵ thời c̣n đi học. Lê phước Ba lúc ấy hầu như là leader của nhóm, hắn ồn ào, nói vung xích chó nhưng vô cùng tốt bụng với bạn bè. Khi c̣n làm Phó quận Điện Bàn, hắn suưt chết khi bị phục kích trong chiến dịch “B́nh Quảng” của tỉnh, hắn bị thương khá nặng và bị cà thọt trong thời gian dài măi đến khi gặp lại hắn năm 1991 ở Việt Nam tôi mới thấy chân hắn đi lại b́nh thường. Là người địa phương duy nhất trong nhóm nên hắn rành rẽ mọi thông tin xa gần, những đặc tính của người dân, t́nh trạng của các đảng phái chính trị, những điều nên và không nên làm… hắn đều tận t́nh tham mưu, chỉ dẫn cho anh em, nhưng cũng không quên kèm theo những lời châm chọc, rồi cười vang thích thú, đầy tự hào. Trần thiện Ân th́ vô cùng nguyên tắc, nhưng hiền lành và khá ngây thơ, nghề phụ của hắn là phụ trách ban thánh ca của nhà thờ, một tay sành nhạc điệu và hay có nụ cười ngây ngô, kinh ngạc với trính độ âm nhạc zerô của ba đứa chúng tôi. Tôi làm ty ngoại thuộc nên có xe, có nhà công vụ không giống với ba tên vô sản kia- chỉ tá túc trong một căn nhà mái tôn chật chội. Sau đó Lê phước Ba về ở chung với tôi, cho đến nay hắn vẫn giữ được thói quen mà lúc nào hắn cũng khoe khoang và vô cùng đắc chí là tập thể dục rất nặng và thường xuyên, nhưng hồi đó hắn chỉ thường say mê tập vùng hạ bộ cho nó…mạnh. C̣n bây giờ hắn tâp từ đầu tới chân, dĩ nhiên không quên vùng hạ bộ thần sầu này. Mỗi chiều Thứ bảy ba đứa thường quá giang chiếc xe Scout bệ vệ, láng coáng của tôi về Đà Nẵng. Sau đó ba chàng thường tách đi riêng, anh đi đâu về đâu th́ chỉ có trời biết . Riêng tôi khi ấy chỉ có một nổi đam mê là về ngay nhà của nàng (mà ngày nay là mẹ của bốn đứa con tôi), rồi chiều chủ nhật lại hẹn ḥ nhau về lại nhiệm sở. Một lần chỉ có Phước và tôi từ Đà Nẵng trở về vào một buổi chiều mùa hè. Tôi lái xe và yên lặng nghe Phước kể về những ngày học trung học ở Tuy Ḥa, về hai cô em gái sinh đôi mà hàng tháng hắn đều gởi tiền về phụ giúp cho hai em đi học. Khi chạy ngang qua vùng Thanh Quưt- vùng g̣ nghĩa trang, nằm giữa một cánh đồng rộng sát đường quốc lộ, bỗng tôi nghe tiếng đạn nổ thật gần, đầu xe nhoáng lửa, tôi không biết chuyện ǵ xảy ra, th́ nghe tiếng Phước hét to: Chạy nhanh, tụi nó bắn sẻ, tôi hoảng hốt đạp hết ga cho chiếc xe lao vút. May quá cả hai không việc ǵ, chiếc xe chỉ bị bể nát đèn bên phải. Rồi ngày qua ngày, mỗi sáng chúng tôi lại hẹn nhau ở quán cà phê của anh Nguyên gần ṭa Hành chánh, anh làm ở ty Nội An có hai cô con gái nguyệt thẹn hoa nhường đầy t́nh ư với ba ông trưởng ty tuổi trẻ tài cao. Trưa cùng đi ăn cơm tháng ở quán gốc Đa, kể cho nhau nghe những chuyện ở sở buổi sáng, buổi chiều khi xong việc thường chơi tennis hay ngồi nghe lăo Ân đánh đàn organ, nghe lăo Ba nói vung vít, nghe Phước rù ŕ về một cuốn sách, hay về một chuyện t́nh nào mà hắn đang thích thú. Có lần hắn đỏ mặt, tía tai kể lại chuyện một Nha sĩ ở bệnh viện khám răng và châm biếm hắn khi nói rằng hắn vẫn chưa mọc răng khôn, hắn nói sẽ ngâm ngân khoản chi cho bệnh viện vài tuần lễ để xem ai khôn ai dại, hắn nói vậy thôi, chứ thực sự lúc nào cũng giải quyết công việc nhanh chóng và đầy lương tâm chức nghiệp. Khi đó dù chúng tôi c̣n rất trẻ, nhưng do được tuyển lựa kỹ lưỡng, đào tạo đầy đủ nên có khả năng, kiến thức và chuyên môn đáp ứng tốt đẹp nhiệm vụ của ḿnh. Chúng tôi có nhiều lư tưởng phục vụ, trung thực, không có nhiều nhu cầu cho bản thân, nên khá thành công trong công vụ, nghề nghiệp, nhưng rất nghèo về tiền bạc, lối sống hết sức lành mạnh, không hề nhậu nhẹt, say sưa hay ăn chơi đàn đúm, chỉ là những bạch diện thư sinh khác xa với những cán bộ cùng cấp của Cộng Sản thời nay. Thêm vào cái ghế Trưởng Trung tâm Chuẩn chi của tỉnh, với phong cách trầm tỉnh, hiền ḥa, lối nói chuyện nhỏ nhẹ, sâu lắng, Nguyễn Phước được bao cô gái “phải ḷng”, trong đó có một cô vừa tốt nghiệp Đại học Sư phạm về dạy tại trường Trần quư Cáp, cô lai tây, khá đẹp nhưng phải cái tội cao hơn hắn nửa cái đầu nên chàng lơ đẹp. Noel 1974, vợ tôi suưt soa khi chúng tôi thấy Phước dắt theo một cô bé thật đẹp, da trắng nơn nà và chắc c̣n học trung học, đi lễ ở nhà thờ tỉnh, Phước chỉ cười cười giới thiệu cô bé tên Phương rồi vào rước lễ trong khi chúng tôi đứng ở ngoài v́ là người ngoại đạo. Phương, Phượng- cô gái ở quán cà phê, cô giáo sư trẻ tuổi, chị Ḥa vợ Phước sau này… những người đi qua đời Phước bây giờ ở đâu, có c̣n nhớ gí đến chàng trai hiền lành, bạc mệnh ấy không. Phước có làm thơ nhưng không đăc sắc lắm, bằng chứng là hiện nay tôi không nhớ được câu thơ nào của hắn cả, mà lại nhớ vài câu thơ của nhà thơ Tường Linh mà hắn thường ngâm nga: “Nắng Duy Xuyên, tơ vàng giăng nghẽn lối, Chiều Điện Bàn, xe đạp nước thay mưa… Phấn mưa cài, óng ả lụa Duy Xuyên……” Măi sau này tôi mới biết, cô Phương, người tôi găp đi với hắn ở nhà thờ là cô giáo dạy tiểu học ở thị trấn của quận Duy Xuyên, yêu người rồi yêu thơ nơi người ở, là chuyện thường t́nh mà. Một lần, Phước hỏi tôi có bài thơ nào về quê hương không, tôi buột miệng đọc ngay: “Quê hương anh vừa đồng vừa biển, Đường phổi, đường phèn con cá con cua” Hắn cười vang nhà, khoe đủ bộ hàm răng ám khói thuốc lá của hắn và phán: Thơ là người, hai câu thơ này tao nghe sao nó cũng nhà quê giống như tác giả là mày quá. Lầm rồi em ơi, tôi nói với hắn, đây là thơ của Tế Hanh đâu phải của tao. Hắn lại cười: thế th́ lăo này c̣n nhà quê hơn mày nữa. Sống chung và làm việc với những người bạn thế này rất vui, thích thú, tôi không bao giờ quên những tháng ngày hạnh phúc này. Nhưng chiến tranh ngày càng leo thang, cuối năm 1974 Cộng Sản đánh chiếm quận Thường Đức, một quận miền núi của Quảng Nam, nơi án ngữ đường ṃn Hồ chí Minh, vừa để dễ dàng đưa thêm người và vũ khí một cách qui mô vào miền Nam, vừa thăm ḍ phản ứng của Việt Nam Cộng Ḥa, đặc biệt là của Hoa Kỳ. Khi thấy đối phương phản ứng yếu ớt, Cộng Sản đă mở cuộc tổng tấn công mùa xuân năm 1975 khởi đầu từ Ban Mê Thuộc, rồi Kontum, Pleiku, Quảng Trị, Huế, Quảng Ngăi, Đà Nẵng … rồi chiếm cả miền Nam vào ngày 30 tháng tư năm 1975. Cộng Sản đă dứt điểm cuộc chiến tranh xâm lược miền Nam hai mươi năm trong ṿng hai tháng. Tối 28 tháng 3, các bạn Ba, Phước, Bản, Ân đă cùng với gia đ́nh Ba và gia đ́nh tôi vội vàng di tản vào Nam trên một chiếc ghe máy của Hải quân, tôi chưa đi được v́ những trách nhiệm đặc biệt của ḿnh, nhưng t́nh h́nh thay đổi quá sức nhanh chóng và vô cùng nguy hiểm. Sáng ngày 29, Việt Cộng đă tràn ngập vào Hội An và Đà Nẵng, tôi theo hàng vạn người khác chạy ra cảng Đà Nẵng lên những chiếc xà lan chật cứng người chạy ṿng ṿng trên bến cảng dưới những đợt pháo kích của Cộng Sản, măi đến sáng ngày hôm sau mới lên được tàu lớn chạy vào Nha Trang. Cũng ngày hôm đó, Cộng Sản hoàn toàn chiếm được Đà Nẵng, thành phố lớn thứ nh́ của miền Nam .Tôi chỉ đi sau các bạn của ḿnh một ngày nhưng vào đến Saigon sau mười tám ngày, đi đến đâu Cộng Sản cũng đuổi theo và “giải phóng” đến đó. Trong những ngày vô cùng hỗn loạn sau đó, tôi chỉ gặp được Lê phước Ba một lần, c̣n lần ở bến sông Đà Nẵng cuối tháng ba cũng là lần cuối cùng tôi chia tay với Phước, v́ đến cuối tháng tư Phước, Ba, Bản đă may mắn di tản được, tôi và Ân kẹt lại, rồi một tháng sau cả hai phải vào trại cải tạo… Đến năm 1991 tôi nghe tin Phước đă mất từ năm 1983 v́ bị stroke. Phước ơi, cuối đời Mai Thảo làm một bài thơ khá hay, chắc bạn chưa đọc:
Chắc Phước đă hiểu tại sao chúng ta mất tổ quốc, mất quê hương, đến xác thân cũng phải gởi nơi xứ người, tại sao nơi cố hương, cố thổ của bọn ḿnh vẫn lầm than, người dân vẫn măi là nô lệ, nhục nhằn, khốn khổ.
Viết ngày đưa Ông Táo, 2009 
|