LTS.
Khối Cộng sản sụp đổ gần hết, chỉ c̣n có 4 nước c̣n lại phải t́m mọi cách để
thoát hiểm. Việt Nam là một trong 4 nước đó, gần 20 năm nay đă thay đổi phần
nào về mặt kinh tế. Nhưng về mặt chánh trị vẫn như cũ, vẫn duy tŕ thể chế
độc đảng, độc tài hoàn toàn đi ngược với xu thế thời đại và mong ước của
toàn dân tộc. Những dấu chỉ và sự bộc lộ mong ước cho sự thay đổi toàn diện,
của nhiều tiếng nói từ trong nước cũng như hải ngoại, càng ngày càng mạnh mẽ
và rơ ràng. Bài dưới đây là một trong rất nhiều sự phát biểu đ̣i hỏi đó.
Tạp chí của chúng ta có tên là “Hoài Băo Quê Hương” và
mỗi cựu sinh viên Hành Chánh đều mang một hoài băo, hoài băo của một cán bộ
quốc gia mong muốn thực hiện được những ǵ có ích cho đất nước và dân tộc
Việt Nam bằng những đóng góp khả thi. Trong lúc đất nước đang trong thời kỳ
khủng hoảng về mọi phương diện, chúng ta thường nghe nói đến người dân trong
nước khổ sở, mất niềm tin, đa số thanh thiếu niên chạy theo chủ nghĩa thực
dụng, xă hội xuống dốc như không có ǵ cản nổi. Ở hải ngoại, những người có
tâm huyết ngồi lại với nhau mong t́m một giải pháp khả dĩ cứu nguy với những
hội luận qui tụ nhiều nhân vật có tiếng tăm. Nhưng kết quả cũng chỉ ở mức
hải ngoại mà không có phản ứng từ người trong nước v́ không có một sợi dây
xuyên suốt giữa trong và ngoài.
Để bổ khuyết sự thiếu sót ấy, không ǵ hơn là t́m những
tài liệu cụ thể để từ đó hiểu sâu xa tâm tư, khát vọng của người dân trong
nước cũng như những hoài băo của họ, đặc biệt là giới thanh niên, sinh viên.
Với ư nguyện đó, chúng tôi xin đưa ra các tài liệu viết có phần trung thực
mà lần đầu tiên được đưa lên công khai trên báo. Chúng ta có thể tham khảo,
góp ư cùng nhau để t́m ra hệ luận như thế nào cho sự đóng góp thiết thực đối
với tương lai Việt Nam. I- Các bài viết của báo Tuổi Trẻ
A - “Chúng ta nhất trí với nhau dễ dàng quá”
Báo Tuổi Trẻ Chủ Nhật trong nước ngày 10-7-20005, trong
mục Thời sự Hàng tuần, Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, chuyên viên kinh tế cao cấp,
cố vấn kinh tế cho nhiều vị Thủ tướng CHXHCN/VN, có viết bài “Chúng ta nhất
trí với nhau dễ dàng quá”, ghi lại những vấn đề phức tạp và hệ trọng đối với
tương lai của Việt Nam.
Sau đây là nguyên văn bài viết của Tiến sĩ Lê Đăng
Doanh:
“Chúng ta nhất trí với nhau nhiều quá và dễ dàng quá”,
giáo sư Robert Wade nổi tiếng của Đại học Kinh tế London lừng danh đă thốt
lên như thế trong phiên bế mạc hội thảo tổng kết 20 năm đổi mới hôm 1-7-2005
vừa qua.
Cuộc hội thảo bàn về những vấn đề phức tạp và hệ trọng
đối với tương lai của Việt Nam như: các thách thức to lớn cho sự phát triển
và vươn lên của Việt Nam từ bên trong và bên ngoài; khan hiếm dầu lửa và
chiến tranh giành giật tài nguyên thiên nhiên: tranh chấp về nguồn nước;
phân chia lại thị trường thế giới; các thay đổi chiến lược trong khu vực
Đông Nam Á trong tương lai và vị trí nào cho Việt Nam.
Giáo sư Robert Wade khẳng định phải có vai tṛ tích cực
của Nhà nước. Trong nền kinh tế toàn cầu hóa, một nhà nước muốn hoàn thành
vai tṛ cần thiết của ḿnh phải là nhà nước như thế nào? Trường hợp Hàn
Quốc, Đài Loan, để lọt vào được số rất ít nền kinh tế đă thoát được sự nghèo
đói, cho thấy vai tṛ nhà nước đến đâu! Trường hợp của Nigeria, rất giàu dầu
lửa song nhà nước lại rất tư lợi, tham nhũng, kém hiệu năng, th́ nhà nước
càng can thiệp lại càng có hại! Vậy th́, can thiệp để tăng trưởng bền vững,
xă hội hài ḥa, đ̣i hỏi nhà nước phải có những tố chất tối thiểu nào về năng
lực, phẩm chất, hiệu quả?
Có mô h́nh nào cho sự phát triển của Việt Nam không?
Tiến sĩ Borje Ljunggren, nguyên Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam, nay là Đại sứ
Thụy Điển tại Trung Quốc, dứt khoát cho rằng quá tŕnh phát triển của Trung
Quốc cung cấp cho Việt Nam nhiều bài học, chứ không thể nào là h́nh mẫu cho
Việt Nam, v́ bản thân Trung Quốc cũng đang đứng trước những mâu thuẫn phát
triển của ḿnh.
Về các vấn đề trong nước, giáo sư Brian Van Arkardie,
người đă từng có mặt ở hội thảo quốc tế đầu tiên về đổi mới năm 1989, nêu
hết câu hỏi này sang câu hỏi khác. Chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam có nội dung
ǵ và lớp trẻ nghĩ ǵ về chủ nghĩa cộng sản? Các vấn đề của thanh niên, công
ăn việc làm, dân số tăng nhanh, tỉ lệ người già ngày càng cao, bất bính đẳng
trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam ... hiện nay ở mức nào? Ô nhiễm môi
trường tài nguyên và các vấn đề phải giải quyếât? Các vấn đề về luật pháp
như quyền và nghĩa vụ của người dân, các nhóm dân tộc thiểu số, của cổ đông
thiểu số trong công ty được qui định như thế nào trong pháp luật và được thể
hiện như thế nào trong thực tế cuộc sống? ...
Tiến sĩ John Shrimpton thuộc công ty Dragon Capital đă
nêu lên nhận xét: ở Việt Nam rất may chưa h́nh thành những khối quyền lực
truyền thống có tính gia đ́nh trị như ở Thái Lan và Philippines, cũng chưa
có những tài phiệt bất động sản như ở Hồng Kông hay các chaebol (tập đoàn
gia đ́nh gắn với quyền lực) như ở Hàn Quốc. Nếu những khối quyền lực lũng
đoạn này h́nh thành th́ cả chính quyền lẫn thị trường sẽ bị ảnh hưởng.
Thật là một nhận xét sắc sảo! Vấn đề phải làm rơ là làm
cách ǵ để ngăn chặn sự xuất hiện của những khối siêu quyền lực này? Bao
nhiêu anh hùng, liệt sĩ ưu tú nhất của đất nước Việt Nam này đă ngă xuống để
mong mang lại tự do, ấm nó, hạnh phúc cho toàn dân, chứ có phải để đem lại
sự vinh thân ph́ gia của một số trọc phú quá tham vọng đâu? Bài học ǵ đây
về luật pháp, về dân chủ để tránh cho được những gương tầy liếp ấy?
Thật vừa mừng lại vừa lo. Có thật là luật pháp và thể
chế của chúng ta đă đủ mạnh để loại trừ được những khối quyền lực gia đ́nh
lớn hay nhỏ này trong qui mô công ty hay trong qui mô xă hội hay chưa? Rất
đáng suy nghĩ. Và rất không nên đơn giản nhất trí rằng chúng ta đă tốt cả
rồi.
Một chủ đề lớn trong hội thảo là sự bất b́nh đẳng và
nguy cơ trong tương lai. Phó giáo sư trẻ Scott Fritzen từ Đại học Quốc gia
Singapore đă tŕnh bày một báo cáo công phu cảnh báo về nguy cơ gia tăng bất
b́nh đẳng từ tham nhũng, lạm dụng quyền lực cũng như từ khả năng dễ bị tổn
thương về bệnh tật, không được tham gia học tập và đào tạo của người nghèo.
Câu hỏi đặt ra là đă nhận diện chính xác mức độ bất b́nh đẳng về thu nhập
chưa trong khi chỉ biết được bất b́nh đẳng về chi tiêu, mua sắm một số mặt
hàng thiết yếu?
Câu hỏi khác: Bất b́nh đẳng là như thề nào trong kinh
tế thị trường? Có thể nào quay lại chủ nghĩa b́nh quân như trước đây hay
không? Ngoài sự b́nh đẳng về cơ hội học tập, đào tạo, chữa bệnh, các học giả
cũng nhấn mạnh đến sự b́nh đẳng về tiếng nói, về quyền được bày tỏ nguyện
vọng của ḿnh. Trong khi nhất trí rằng bất b́nh đẳng chính đáng tạo được từ
kinh doanh, từ trí tuệ là động lực cho phát triển, th́ bất b́nh đẳng do tham
nhũng, do lạm dụng quyền lực chính là nguy cơ lớn cho ổn định xă hội. Các
học giả tham gia cảnh cáo về nguy cơ mất việc làm của nông dân do đô thị hóa
có thể trở nên phức tạp như ở Trung Quốc hiện nay, và khuyên Việt Nam nên
kịp thời rút kinh nghiệm.
Một chủ đề khác cũng được thảo luận là dự báo về nhu
cầu vốn để tăng trưởng của Việt Nam và các biện pháp cần được tiến hành kịp
thời. Để tăng trưởng và phát triển. Việt Nam cần rất nhiều vốn và nguồn vốn
ấy phải được tạo ra từ thị trường vốn, chứ không thể trông cậy măi vào nguồn
viện trợ phát triển (ODA) hay phụ thuộc quá nhiều vào đầu tư nước ngoài
(FDI). Có thể dự báo chắc chắn rằng ODA cho Việt Nam không thể tiếp tục tăng
vô tận, và để tăng trưởng và phát triển, Việt Nam phải tạo ra nguồn vốn từ
các kênh huy động vốn theo cơ chế thị trường. Thế nhưng, phải quản trị công
ty như thế nào để mọi người dân có thể góp vốn mà không bị các thế lực lũng
đoạn lợi dụng hoặc chèn ép? Đây là câu hỏi rất nghiêm túc liên quan đến pháp
luật, đến b́nh đẳng về việc cất tiếng nói, đến công khai minh bạch để tạo ra
niềm tin của người dân sẵn sàng bỏ vốn tham gia các công ty cổ phần, niêm
yết trên thị trường chứng khoán.
Thị trường chứng khoán của Việt Nam c̣n quá nhỏ bé. Có
nhiều lư do làm chậm sự phát triển thị trường này, trong đó có nguyên nhân
sâu xa về quản trị công ty. Rất nhiều doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa về
danh nghĩa và h́nh thức có đầy đủ lệ bộ, nào là hội đồng quản trị, nào là
ban giám sát, nhưng không dám làm cáo bạch, không dám để kiểm toán và không
dám ghi danh ... chỉ v́ các thể chế trên chỉ tồn tại trong h́nh thức. Sự
lũng đoạn của một số thế lực không muốn công khai minh bạch và lộ diện, đă
không cho phép các công ty vốn đang có rất nhiều tiềm năng tham gia thị
trường chứng khoán. Chi tiết có vẻ kỹ thuật này (khả năng và phẩm chất quản
trị công ty) lại liên quan đến những vấn đề rất cơ bản của xă hội như quyền
tự do kinh doanh, quyền dân chủ, quyền được thông tin và giám sát các quyền
lực ở các nấc thang khác nhau.
Rất nhiều vấn đề nghiêm túc đă được đề ra để trao đổi
thẳng thắn. Đến khi tổng kết, GS Robert Wade đă thốt lên một nhận xét thật
chân thành nhưng cũng đầy trách nhiệm khoa học: “Trước những vấn đề phức tạp
như vậy, khó khăn như vậy mà tranh luận ít như thế rồi đi đến nhất trí ngay
là rất nguy hiểm! Cần phải tranh luận với nhau nhiều hơn nữa, lật đi lật lại
vấn đề sâu sắc hơn, mổ xẻ đến tận bản chấât, căn nguyên của các giác độ, các
cách tiếp cận khác nhau trước khi nhất trí với nhau từng điểm. Âu đó cũng là
một bài học về phẩm chất và tŕnh độ của nhà khoa học và cũng là thước đo
cho chất lượng một cuộc hội thảo. Không phải cứ nhất trí cao một cách hời
hợt mà đă là thành công tốt đẹp!
Hội thảo với các học giả là những người bạn tâm huyết
với Việt Nam thật là bổ ích, nếu như chúng ta thực tâm muốn học và tiếp tục
đổi mới. Dân tộc Việt Nam sẽ tiến lên nhanh hơn nếu như chúng ta đừng dễ
dàng nhất trí sớm quá và hời hợt quá.
B. Cơ hội của Thánh Gióng
Bài Tâm sự với báo Tuổi Trẻ trong nước ngày 19-7-2005
của Tiến sĩ Vũ Minh Khương đại học Harvard, cố vấn cao cấp của dự án: “Nâng
cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam”. TS Vũ Minh Khương nói
rằng: “Sau nhiều bước đi thăng trầm và có khi loay hoay, cuối cùng hôm nay
chúng ta cũng đến trước cánh cửa lịch sử ... Đổi mới của 20 năm trước là
chúng ta “cởi trói” cho một cơ thể khỏe mạnh. C̣n hôm nay chúng ta phải đổi
mới để bật lên như Phù Đổng”.
Cánh cửa lịch sử này sẽ đưa chúng ta sang một thế giới mới và chúng ta buộc
phải lựa chọn hoặc là tham gia vào cuộc đua trở thành cường quốc, thay đổi
toàn diện về chất lượng sống, vị thế, tiềm lực quốc gia; hoặc sẽ tụt hậu và
sa vào ṿng xoáy trôn ốc có chiều hướng đi xuống.
• Căn cứ vào đâu để TS có cảm nhận này?
- Tôi nghĩ rằng đây không phải là cảm nhận của riêng
tôi. Các anh sinh viên trong lớp quản trị kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà
Nội mà tôi đang dạy cũng cho rằng vài năm tới đất nước ta sẽ thay đổi. Hôm
trước, qua câu chuyện xă giao, một anh lái taxi cũng khẳng định với tôi rằng
hai ba năm nữa xă hội ta sẽ khác rất nhiều. Nói như vậy để thấy rằng không
chỉ các nhà lănh đạo, giới nghiên cứu, kinh doanh ... nắm bắt bằng phân
tích, đánh giá mà h́nh như sự linh cảm dân tộc trước bước ngoặc trọng đại đă
có ở mọi tầng lớp nhân dân. Nếu xét về lư thuyết th́ xu thế toàn cầu không
dung nạp sự tŕ trệ, tách rời. Chúng ta không bắt kịp vận tốc của thế giới
th́ chúng ta bị tụt hậu và phải chứa đựng những “phế liệu” của phát triển
... Nếu chúng ta đă hết thiếu ăn, đă cơ bản yên tâm với những nhu cầu thiết
yếu, chúng ta đă nh́n rơ con đường ḿnh cần phải đi và hoàn toàn có thể nghĩ
đến chuyện tham gia vào cuộc đua trở thành cường quốc ...
Các bước tiến ngày một gần tới những tổ chức kinh tế
khu vực và thế giới, những kết quả mới của chính sách đối ngoại cũng như
những dấu ấn (dù chỉ là ở vài lănh vực và mới ban đầu) trên trường quốc tế
cho chúng ta cảm nhận ấy. Đổi mới của 20 năm trước là chúng ta “cởi trói”
cho một cơ thể khỏe mạnh bị trói buộc. C̣n hôm nay chúng ta phải đổi mới để
bật lên như Phù Đổng. Bởi nếu không là Phù Đổng th́ sẽ là nô lệ.
• Chúng ta đang ở một t́nh thế như thế nào trước bước
ngoặc này?
- Thật đáng sợ là hiện xă hội ta đang bị đảo lộn thang
giá trị. Những người, những tổ chức sống để phấn đấu cho giá trị tinh thần
ngày một ít. Thay vào đó, vật chất trở thành thước đo của mọi sự phấn đấu,
nổ lực. Xă hội không chỉ đang thừa nhận mà trong nhiều trường hợp c̣n c̣n có
chiều hướng hứng khởi với những hành vi hủy hoại danh dự, nhân phẩm như
chuyện phong b́ chẳng hạn ... Điều nữa là một số người là cán bộ có địa vị
xă hội đang bằng ḷng với những thứ ḿnh đang có.
Các bản báo cáo thành tích luôn đem các chỉ số hôm nay so với hôm qua (thời
chúng ta bị trói buộc) để ru ngủ ḿnh và cộng đồng. Có người muốn cố gắng
làm nên một công tŕnh nào đó mà hôm trước chưa có để nh́n vào đó mà lấy làm
yên ḷng về thành quả đóng góp, công tích. Cũng không ít người tỏ ra nhu
nhược, tránh so sánh ḿnh với thế giới, luôn cho rằng không thể theo được
người ta ... Những điều này đem đến nhiều hệ quả tiêu cực khác.
• TS nghĩ ǵ về t́nh trạng này?
- Những góc tối và nguy cơ vừa nói ở trên tuy đáng sợ,
nhưng cũng chỉ là rác rưởi nếu chúng ta khơi dậy sự thể hiện hoài băo, khát
vọng của dân tộc. Khi đó những làn sóng dữ dội được bùng phát. Và v́ nó được
sự ủng hộ của toàn xă hội, nó thành cuộc đua lớn và sẽ cuốn trôi, nghiền nát
những rác rưởi kia.
Tuy nhiên nếu không khơi dậy được khát vọng đổi mới,
vươn lên th́ những tiêu cực, hạn chế đó sẽ theo phản ứng dây chuyền tạo kéo
toàn xă hội vào ṿng xoáy đi xuống. Đặc biệt là những căn bệnh này nảy nở
rất nhanh, biến chứng rất lớn khi quanh chúng ta là những quốc gia không
ngừng phồn vinh, thịnh vượng. Lúc này cơ hội của Thánh Gióng tiêu tan.
• TS vừa nói về t́nh trạng bên trong. Vậy nếu nh́n ra
bên ngoài, chúng ta đang ở đâu?
- Tôi cho rằng rất thuận lợi. Trung Quốc, láng giềng
của ta, đang trở thành một cường quốc có thể lớn mạnh hơn bất cứ ai. Các
nước trong khu vực như Thái Lan, Singapore cũng đang hừng hực đi lên. Chúng
ta đừng nghĩ rằng sự lớn mạnh của một đối thủ cạnh tranh nào đó th́ sẽ bất
lợi với ḿnh, mà sự lớn mạnh này sẽ là động lực thôi thúc chúng ta phải lớn
mạnh theo. Dân gian Việt Nam gọi đó là “sốt ruột” hay “con gà tức nhau tiếng
gáy”. Lư thuyết phát triển cho rằng đây là động lực lớn nhất để phát triển.
Tuy nhiên nếu ta không tận hưởng nguồn năng lượng này th́ chính nó sẽ gây
hại cho ta.
Dân tộc ta khi bị xâm lăng hay khi bị khủng hoảng đến
chân tường như cách đây 20 năm th́ chúng ta đă biết biến những sức ép đó
thành động lực và đă chiến thắng. Việt Nam được xem là dân tộc quật cường là
v́ vậy. Nhưng nay sức ép của dân tộc ở một trạng thái gián tiếp, vô h́nh và
âm thầm. Nếu ta nhận ra và sử dụng nó thành năng lượng phát triển th́ Việt
Nam là một dân tộc có tầm vóc văn minh cao.
• Theo TS, Thánh Gióng thời nay là ai?
- Thánh Gióng ngày nay là hoài băo và khát vọng lớn của
toàn dân tộc. Điều này cần khơi dậy, nuôi dưỡng hoài băo, khát vọng đưa đất
nước vươn lên hùng cường, giàu mạnh ở mỗi công dân. Hiện thực lịch sử và lư
thuyết đều chứng minh chỉ có sức mạnh tinh thần mới làm nên kỳ tích. Tạo nên
sức mạnh này th́ ít tốn kém, ít mất thời gian nhất nhưng hiệu quả cao nhất.
Về phát triển kinh tế th́ người Nhật đă bị nhấn ch́m
trong nỗi đau chiến tranh. Người Hàn Quốc từng lạc hậu và nghèo đói. Ngay cả
người Trung Quốc mới đây cũng thiếu thốn, tŕ trệ. Nhưng khi toàn dân tộc họ
ư thức được việc phải vươn bằng mọi giá, phải biết từ bỏ mọi lợi ích riêng
để v́ dân tộc, v́ quốc gia th́ nay họ đều là những quốc gia thịnh vượng, lẫm
liệt trước toàn nhân loại.
• Làm cách nào để có tinh thần Thánh Gióng như vậy?
- Theo tôi, trước hết chúng ta cần phải nh́n thẳng vào
ḿnh và phải biết xấu hổ, nếu cần. Ta hăy tự hỏi: tại sao một dân tộc giàu
nhân văn, yêu cái đẹp như vậy mà tỉ lệ người bị HIV, nghiện ma túy lại cao
hơn Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản...? Tại sao người Việt vốn trọng tín
nghĩa, khẳng khái, chân chính, thậm chí sẵn sàng chết v́ ḷng trung nghĩa mà
nay lại bị xếp hạng tham nhũng cao nhất nh́ Đông Á? Giới trẻ ngày nay sao
không có Trần Quốc Toản, Lê Hồng Phong, Kim Đồng...? Tại sao trong các cán
bộ nhà nước không c̣n ai nói: Bệ hạ muốn hàng xin chém đầu thần trước? Và
trong 30 năm qua ḥa b́nh độc lập ta làm được ǵ để không hổ thẹn với cha
ông? Chúng ta hoan hỉ về xuất khẩu gạo hàng đầu thề giới là đúng. Nhưng hăy
nhớ rằng cha ông ta đă từng đạt được danh hiệu này từ hàng thế kỷ trước.
Trong t́nh huống nào đó ta phải chấp nhận tạm thời, nhưng đừng quá vui về
các chỉ số xuất khẩu lao động. Hăy luôn canh cánh về thể diện quốc gia, tự
hào dân tộc.
• Theo TS, tự tôn dân tộc sẽ làm nên khát vọng?
- Đó là logic đơn giản. Khi toàn dân tộc chung nghĩ đến
điều đó th́ chúng ta sẽ trăn trở, sẽ lo lắng như khi vó ngựa giặc Ân tới quá
gần. Giặc Ân tới th́ phải đi t́m Thánh Gióng, tức là khơi dậy khát vọng và
trí tuệ toàn dân. Người lănh đạo phải tạo môi trường, phải khuyến khích họ
lên tiếng và bộc lộ. Nhà lănh đạo phải có cơ chế “nuôi dưỡng” hoài băo và
khát vọng đó. Đồng thời chính họ phải có hoài băo và khát vọng lớn hơn nữa
để tạo thành khát vọng toàn dân. Hoài băo, khát vọng sẽ sinh ra ư chí và
phẩm chất để chinh phục mục đích.
Những yếu tố này sẽ nối tiếp qua nhiều thế hệ. Xin kể
câu chuyện ở Hăng Samsung (Hàn Quốc). Khi vị chủ tịch tập đoàn sắp qua đời,
ông ta vẫn đau đáu mong muốn sản xuất được con chip điện tử. Ông gọi các
nhân viên lại nói: “Nếu tôi chết mà chưa làm ra con chíp th́ sau này các anh
cố gắng làm. Sau đó đặt nó lên mộ của tôi...”
Trước một nguồn năng lượng và hoài băo khủng khiếp như
thế, hàng trăm, hàng ngàn kỹ sư, quản lư của Samsung không ngừng làm việc,
hi sinh và bằng mọi giá họ đă làm ra con chíp. Đó là một trong những yếu tố
để thế giới biết đến Samsung. Dân tộc đang cần ở mỗi chúng ta đem đến những
hoài băo và khát vọng.
C. Một số trong các đáp ứng của giới trẻ trong nước
- Trần Hoàng Vi (Singapore) - Em là một kỹ sư trẻ, vừa
tốt nghiệp và hiện đang công tác tại một công ty chế tạo hàng không của
Singapore, vốn cũng xuất thân từ phong trào nghiên cứu khoa học của sinh
viên. Hôm nay đọc đến bài báo này, em vô cùng xúc động v́ nó đă nói đúng
những suy nghĩ và những hoài băo mà lớp trẻ bọn em hằng ao ước. Chúng em
đang âm thầm cố gắng thu thập những ǵ có ích từ xứ người để sau này góp
phần xây dựng nên một đất nước Việt Nam giàu mạnh. Cái mà tụi em thật sự
cần, rất đúng như Tiến sĩ đă nói, đó là sự quan tâm và hỗ trợ của nhà nước.
Nếu có dịp lướt qua các diễn đàn của lớp trẻ hiện nay th́ sẽ không khó để
phát hiện ra những ngọn lửa nhỏ đang cháy âm ĩ. Họ đang chờ ngày bùng cháy
nếu được sự hỗ trợ đúng lúc. Là một công dân trẻ của nước Việt Nam, em cũng
nghĩ đây là thời điểm rất thuận lợi để đất nước vươn lên. Xin hăy tin vào
lớp trẻ, vào những người chủ tương lai của đất nước!
- Hồ Quang Trung – Hi vọng rồi từ đây thế hệ chúng ta
sẽ cùng nhau làm sống lại những huyền thoại đă một thời vang danh như Thánh
Gióng, Trần Quốc Toản ... Phải làm sao lay động mỗi trái tim con dân Việt
Nam chúng ta biết trăn trở đau xót trước cái đói nghèo, tụt hậu như Hưng Đạo
Vương đă từng ray rứt về nạn ngoại xâm trong “Hịch Tướng sĩ” năm nào. Tất cả
chúng ta dù ở cương vị nào cũng đều có quyền và trách nhiệm để giữ măi ngọn
lửa thiêng này, đó là “Giá trị Việt Nam”, giá trị mà biết bao thế hệ cha ông
đă ngă xuống để có ngày hôm nay.
- Lê Tâm (Cali – USA) – Đọc được những ḍng phỏng vấn
TS Vũ Minh Khương, chúng tôi, những người đang ở lớp tuổi gần thất thập vẫn
c̣n cảm nhận được hào khí của dân tộc Việt Nam. Ước mong giáo sư sẽ là bạn
đồng hành của lớp trẻ, dũng cảm vượt qua những trở ngại khác biệt th́ ước
vọng trở thành Thánh Gióng đâu c̣n là mộng tưởng.
- Nguyễn Sinh Nguyên - ... Nhưng có mấy ai dám nói và
nói được như TS Khương? Điều đó không có nghĩa là chúng ta không có những
người tài và tâm huyết. Có chứ, có nhiều. Tuy vậy, cơ chế và các ràng buộc
chằng chịt đă khiến họ muốn thể hiện khát vọng một cách mănh liệt, thế rồi
họ tự câm nín ... Bài của TS Khương là nhân tố mang tính quyết định tạo nên
một sức mạnh tinh thần cho lớp trẻ noi theo và mạnh dạn thể hiện khát vọng
tuổi trẻ cùng với lư tưởng cao đẹp cộng thêm sức mạnh đoàn kết dân tộc làm
nên cú huưch đưa đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam trở thành cường quốc.
- Lê Minh Khôi (Nghiên cứu sinh tại Đức) – Là nghiên
cứu sinh tại CHLB Đức theo diện học bổng của Cơ quan trao đổi Hàn lâm Đức,
tôi được đọc những lời tâm huyết của anh. Đúng thật là nếu chúng ta không là
Phù Đổng th́ chắc chắn sẽ là nô lệ trên chính mảnh đất mà cha ông bao đời
nay đă không tiếc xương máu để mở mang và ǵn giữ... Lớp trẻ chúng tôi không
thiếu hoài băo, không phải là không có ḷng tự tôn dân tộc, không phải không
khát khao cống hiến. Chúng tôi không muốn măi là “những đứa trẻ c̣i cọc, suy
dinh dưỡng”, chúng tôi muốn đi theo hào khí Thánh Gióng, Đông A. Nếu có thể,
TS Vũ Minh Khương nên đứng ra thành lập một hiệp hội cổ vũ cho những ǵ anh
nung nấu, ấp ủ. Tôi tin rằng sẽ có rất nhiều bạn trẻ tích cực tham gia.
- Nguyễn Công Khôi - ... Là một học sinh đang theo học
tại xứ người, lúc nào em cũng mong học được những điều hay, những cái tốt và
“được phép” áp dụng nó một cách hợp lư tại quê hương. Thế nhưng điều luôn
làm cho sinh viên du học trăn trở là liệu khi quay trở về nước, bản thân họ
có được nước nhà trọng dụng hay không? Câu hỏi này rất nhiều lần làm cho em
và những người bạn suy nghĩ rất nhiều. Không ai có câu trả lời một cách
chính xác hơn là giới lănh đạo của Việt Nam ...
- Luật sư, Thạc sĩ Lê Quốc Quân - ... Người quyết định
việc nắm bắt hay không cơ hội đó là tuổi trẻ chúng ta. Thang giá trị sống bị
đảo lộn th́ chúng ta phải lập lại. Khi phong b́ tràn ngập công sở, đổ bộ vào
cả giảng đường và bệnh viện, th́ lớp trẻ chúng ta cùng siết tay, dồn đuổi tệ
nạn đến cùng. Khi đâu đó có bạn đang mệt mỏi buông xuôi, th́ nơi đây những
ngọn lửa của màu xanh yêu thương và hi vọng sẽ thắp lên, động viên nhau giữ
vững tinh thần. Khi xu hướng vọng ngoại đang lên cao, th́ nơi đây chúng ta
truyền cho nhau tinh thần tự tôn dân tộc và ư thức về ḍng máu Việt vinh
quang.
- Như Thánh Gióng khi xưa, khi đất nước có giặc. Giặc
hôm nay không phải là ngoại xâm, nhưng đâu đó những người nông dân đang thay
cơm chiều bằng củ sắn, củ khoai; là ḷng tự hào dân tộc, ḷng tin bị xói
ṃn, là tham nhũng, quan liêu ... Nếu chưa có sứ giả mời gọi, th́ tuổi trẻ
chúng ta sẽ tự làm những sứ giả, với trái tim nóng và cái đầu đầy lư trí,
lần t́m nhau, giục giă nhau tiến bước dựng xây đất nước ḿnh.
- Trương Thế Quốc: Biến ước mơ thành hiện thực.
Chúng ta đă trăn trở đặt câu hỏi và chúng ta cũng đă
t́m thấy câu trả lời. Đúng là cơ hội của đất nước đang tới, đúng là nếu
không nhanh chân chúng ta lại bỏ lỡ vận hội như bao nhiêu lần lỡ bỏ. Nhưng
ai sẽ là người hành động đây? Ai sẽ là người biến cơ hội đó trở thành hiện
thực? H́nh như chưa có một thực tế nào chứng minh rằng ĐỂ THÀNH CÔNG CHÚNG
TA CHỈ CẦN NHỮNG LỜI HIỆU TRIỆU.
Nếu sự đồng ḷng nhất trí của số đông con dân đất Việt
được thổi bùng lên ư chí quật cường, bùng cháy nên ngọn lửa khát vọng cho
một tương lai đất Việt tươi sáng, th́ tôi tin chắc rằng với ngọn lửa ấy, với
ḍng thác ấy sẽ đốt cháy và cuốn phăng đi những ǵ là rác rưởi, những ǵ là
vật cản, những ǵ là trở ngại trên con đường mang lại dân chủ, cường thịnh
cho dân tộc này, cho đất nước này.
Xin anh và tất cả chúng ta, những con dân đất Việt,
những người có thể hiến dâng cả trí óc và cuộc đời ḿnh, hăy cùng nhau chung
tay nhóm lửa, cùng nhau thổi bùng lên ngọn lửa khát khao của dân tộc Việt để
đốt cháy thành tro bụi nỗi nhục đói nghèo, nỗi nhục tụt hậu để không có lỗi
với tiền nhân và hậu thế. Thời thế tạo Anh Hùng, những Anh Hùng, những Thánh
Gióng đang ở đâu? Có nắm bắt được thời cơ này không? Tất cả chúng ta, hăy
tiến lên với khí thế Bạch Đằng, với hào khí Đông A bằng trái tim, trí óc,
ngựa sắt tấn công vào thành lũy đói nghèo, đưa dân tộc Việt Nam thoát ra,
tiến lên và sánh vai với các cường quốc năm châu. II - Một vài nhận định về các vấn nạn trên
Chúng ta thường trăn trở làm thế nào đưa đất nước, dân
tộc Việt Nam có tự do dân chủ, phú cường sánh ngang hàng ít nhất với những
nước khu vực. Bao nhiêu đóng góp của khối người Việt hải ngoại nói chung chỉ
qui tụ vào những lời kêu gọi tranh đấu cho một nước Việt Nam tương lai tươi
sáng, thịnh vượng với những bài viết đả kích chế độ hiện tại, và tích cực
hơn nữa là t́m các giải pháp xây dựng đất nước thời Hậu Cộng sản. Đây là một
điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Bên cạnh đó hải ngoại lại có khuynh hướng
trông cậy vào các nhà tranh đấu bất đồng chính kiến hay đối lập chính trị
trong nước có thể gây thành một làn sóng thay đổi rốt ráo chế độ hiện tại.
Tất cả chỉ ở trên phương diện lư thuyết, chưa trở thành một phong trào, vận
động mọi giới tích cực tham gia. Phải chăng như nhận định của ông Lâm Yến
trong bài “Bảy hạn chế lớn của bất đồng chính kiến ở Việt Nam”, trong đó có
nhiều điểm làm chúng phải quan tâm lưu ư. Tác giả Lâm Yến viết: “Các nhà bất
đồng chính kiến không huy động được một phong trào, không có nhiều người đi
theo, v́ họ gặp khó khăn khi làm việc cùng với nhau. Họ bao gồm những đảng
viên cộng sản kỳ cựu, những người ủng hộ chế độ Sài G̣n cũ, các tu sĩ Phật
giáo và các nhà trí thức chỉ muốn quyền tự do bày tỏ ư kiến, thường không
tin tưởng nhau, và do bị chia rẽ, Hà Nội có thể cô lập và kiểm soát họ. Thứ
nh́, các nhà bất đồng chính kiến là những người cao tuổi, trung b́nh là 62.
Những người trẻ tuổi hơn, gần đây đă bị bỏ tù với những bản án nặng nề, có
người sau khi ra tù đă không tiếp tục lên tiếng nữa (trường hợp Lê Chí
Quang). Hơn nữa họ chưa bao giờ được dân chúng coi là những biểu tượng tranh
đấu cho họ. V́ thế, ở mức độ nào đó, họ bị cô lập khỏi xă hội và không được
các thành phần xă hội khác như sinh viên, trí thức, công nhân và nông dân
ủng hộ. Sáng kiến vận động xă hội cần có môi trường màu mỡ để h́nh thành, và
một trong những điều kiện tiên quyết là là cần có môi trường để thảo luận,
trao đổi, cọ xát. Họ đă có tên tuổi nhưng rất tiếc là không có sự tham gia
vào bên ngoài, như trường hợp của hai ông Phạm Quế Dương và Trần Khuê đứng
ra thành lập Hội Nhân dân Việt Nam ủng hộ đảng và Nhà nước chống Tham nhũng.
Điều quan trọng nhất là họ tập trung vào đ̣i hỏi tự do báo chí, tự do bày tỏ
chính kiến, đ̣i dân chủ pháp trị. Họ không quan tâm đến các biểu hiện sinh
động của sinh hoạt dân chủ trong đời sống, và v́ thế không hướng vào đấu
tranh nhằm h́nh thành hoặc mở rộng các biểu hiện sinh hoạt ấy. Tự do báo
chí, tự do ngôn luận là cái ǵ xa lạ với những người lao động Việt Nam b́nh
thường, vốn ít khi đọc báo và không quan tâm đến chính trị. Nông dân mất đất
do nhà nước thu hồi để xây khu công nghiệp, thương mại giải trí, nhu cầu này
có vẻ hiện thực hơn. Cái chính trị mà dân chúng quan tâm là cái chính trị
biểu hiện cụ thể trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày, chứ không phải cái
đúng cái sai của một học thuyết mà họ chẳng bao giờ quan tâm đến. V́ thế
khẩu hiệu đổi mới chính trị mà những nhà bất đồng chính kiến này vừa đưa ra
bị chính quyền hằn học, vừa bị quần chúng thờ ơ, v́ thiếu cái sinh khí xă
hội, khô cứng, không khác ǵ những giáo điều của hệ thống. Chót, họ nhiều
khi nói đến một thể chế dân chủ pháp trị thay thế cho chế độ cộng sản, nhưng
đă không có một nỗ lực cụ thể nào hướng tới nền dân chủ Tây phương cho một
xă hội phương Đông chậm phát triển và có nhiều điểm đặc thù như Việt Nam”.
Bài “Những vấn đề thực tiễn của Việt Nam ngày nay”,
tiến sĩ Lê Đăng Doanh ghi lại những nét đại cương cuộc hội thảo mới đây ở
Việt Nam, nêu lên những điểm bức thiết và hệ trọng cho tương lai Việt Nam,
mà mỗi người Việt Nam c̣n nghĩ đến tiền đồ đất nước và dân tộc đều phải quan
tâm. Có thể nói toàn những câu hỏi được các diễn giả, hội thảo viên nêu lên
là những trăn trở, bức xúc, mà muốn xây dựng một Việt Nam giàu mạnh, tự do
đều chứa đựng trong đó. Nhưng làm thế nào để tiêu đề ấy thành hiện thực là
những vấn nạn cho người có tâm huyết.
Một trùng hợp đầy khích lệ là tiến sĩ Vũ Minh Khương
viết bài Cơ hội Thanh Gióng, gần như một vận động quần chúng thành h́nh một
phong trào với sự góp mặt của giới thanh niên, trí thức, sinh viên như trong
các ư kiến phản hồi đưa hẵn lên mặt báo. Phải chăng đây là khởi đầu cho một
phong trào giống như Phong trào Ngũ tứ ở Trung Hoa hồi đầu thế kỷ 20? Hi
vọng đây là một yếu tố tích cực, bổ sung cho khuyết điểm mà ông Lâm Yến đă
nêu lên. Nếu có sự phối hợp chặc chẽ của các nhà bất đồng chính kiến và
phong trào sinh viên, thanh niên, trí thức th́ sẽ trở thành một lực lượng vô
cùng mạnh mẽ “đạp đổ mọi cản lực” đưa đất nước và dân tộc Việt Nam vào một
hướng tiến mới: tự do, dân chủ, hùng cường và giàu mạnh. Lam Sơn
