NGHỆ THUẬT CHIẾN DỊCH & CUỘC TỔNG TẤN CÔNG
CỦA CS TRONG MÙA HÈ NĂM 1972

        NGHỆ THUẬT CHIẾN DỊCH?

        Chiến tranh tại Âu châu thời Nã-Phá-Luân với qui mô về động viên nhân lực cùng với các phát triển kỹ thuật, cải tổ hành chánh, chính trị, kinh tế vào cuối thế kỷ 19 đã khiến các binh thuyết gia như Clausewitz, de Jomini phải thẩm định lại các phương thức tác chiến cổ điển. Cả hai đều chú ý đến phương cách làm thế nào để một lực lượng quân sự đạt được những mục tiêu chính trị. Phương cách vừa nói chính là chiến lược. Một khi hai đạo quân đối đầu nhau, chiến thuật sẽ quyết định sự thắng bại.

        Chỉ sau chiến tranh thế giới lần thứ I [1], người ta mới quan sát được hai điểm quan trọng :

·     Quân đội tham chiến có tầm mức lớn hơn nhiều so với các cuộc chiến tranh trước đó. Trong chiến tranh thời Nã-Phá-Luân chỉ khoảng 140.000 quân đã tăng đến hơn 3 triệu người trong thế chiến. Năm 1914, lúc mới bắt đầu chiến tranh, một BTL chỉ điều động cấp quân đoàn, khoảng 30.000 quân. Sau đó quân đội bành trướng, tập đoàn quân và phương diện quân được thành lập. Đại đơn vị nhỏ nhất lúc bấy giờ là sư đoàn với quân số hơn 12.000 người (A1).

·     Các trận đánh lớn không giải quyết được chiến tranh. Trận Waterloo chỉ xảy ra trong một ngày nhưng có đến 45.000 binh sĩ bị thương vong. Chiến dịch phản công tại Somme kéo dài trong 5 tháng với số thương vong là 1.265.000 người. Ngày 18/6/1815, Wellington chỉ có trong tay 156 khẩu pháo binh và chỉ tác xạ khoảng vài ngàn đạn khi đối đầu với Nã-Phá-Luân. Đến thế chiến I, 1400 khẩu pháo binh của Tướng Haig đã bắn gần 2 triệu đạn chỉ trong một tuần trước ngày tấn công 1/7/1916. Khu chiến chỉ rộng khoảng vài dặm vuông lúc ban đầu đã biến thành chiến trường nhiều dặm về bề rộng cũng như về chiều sâu. Tuy nhiên Đức, đế quốc Áo-Hung và đế quốc Ottoman vẫn thành công trong thế thủ. Cuộc cách mạng công nghiệp tại Âu châu với những vũ khí tối tân, được sản xuất hàng loạt vẫn không phải là điều kiện tiên quyết để chiến thắng (A2). Các trận đánh không là phương tiện để đạt được các mục tiêu chiến lược, hay nói một cách khác đi là có một kẽ hở giữa chiến thuật và chiến lược.

        Chiến tranh thế giới lần thứ I và cuộc nội chiến Nga đã khiến các cấp chỉ huy quân sự đi tìm một giải pháp để lấp khoảng trống vừa nói trên. Do diện tích khá rộng, quân đội Nga lại có giới hạn, kết quả là một trận đánh không thể nào giải quyết được chiến tranh. Ngoài ra sự thất bại khi không chọc thủng được phòng tuyến của địch đưa đến chiến tranh hao mòn và kéo dài trong chiến tranh thế giới lần thứ I đã khiến hồng quân Nga tìm ra NTCD, được họ gọi là оперативное искусство hay operativnoe iskusstvo. NTCD đã được hệ thống hóa bởi các binh thuyết gia Nga như S Kamenev, G Isserson, P Varfolomeev, A Svechin[2], V Triandafilov và M Tukhachevsky trong hai thập niên 20 và 30 của thế kỷ 20 (A3). Các nước phương Tây mà điển hình là quân đội Mỹ chỉ mới chú trọng đến NTCD từ giữa thập niên 80. Năm 1986, BTL huấn luyện và học thuyết (TRADOC) của lục quân Mỹ mới bắt đầu nghiên cứu NTCD (A4).

        Pháp và các nước khác thuộc khối Minh ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cũng tuần tự áp dụng NTCD khi tổ chức hành quân (A5). Sau khi Nam-Tư Lạp-Phu bị sụp đổ và nước Đức thống nhất trong thập niên 90, quân đội Đức (Bundeswehr) mới chú trọng trở lại NTCD, đã được quân đội phát xít Đức (Wehrmacht) sử dụng rất hiệu quả trong chiến tranh thế giới lần thứ II. Năm 2001, một BTL chiến dịch được thiết lập tại Potsdam gần Bá Linh (A6).

        Cần biết thêm rằng, NTCD đã được quân đội Đức sử dụng dưới tên chiến tranh chớp nhoáng (Blitzkrieg) rất thành công trong hai năm 1939-1940. Quân đội Ba Lan bị đánh tan trong vòng không đến một tháng. Đan Mạch và Na Uy trong 2 tháng, Hòa Lan bị chiếm đóng trong vòng có 5 ngày, Bỉ phải đầu hàng sau 17 ngày, Nam-Tư Lạp-Phu trong 11 ngày, Hy Lạp trong ba tuần, Pháp lâu hơn nhưng cũng không cầm cự được hơn 6 tuần và quân đội Anh phải rút chạy khỏi lục địa Âu châu (A7). Nguyên tắc căn bản của NTCD lúc bấy giờ là phối hợp chiến xa, bộ binh cơ giới và yểm trợ tiếp cận của không quân (A8). Di động tính và yếu tố bất ngờ được khai thác hơn là chỉ dựa vào hỏa lực; với mục đích thọc sâu, chọc thủng hệ thống phòng thủ của đối phương (A9).

        Đoạn hồi ký của một sĩ quan cao cấp chỉ huy cánh quân CS tấn công vào hướng đông Sài Gòn năm 1975 cho thấy chiến thuật mà họ đã áp dụng (A10) :

“Anh[3] nói - Chiến dịch Hồ Chí Minh ta đánh địch có phòng ngự, nhưng trong thế chúng đang tan vỡ về chiến lược. Ta đột phá tuyến phòng ngự từ xa, kết hợp vu hồi, hình thành bao vây, trọng điểm là thủ đô ngụy quyền, rồi kết hợp đột phá tiêu diệt quân địch phòng ngự với thọc sâu, lấy thọc sâu là chính, đánh chiếm những mục tiêu then chốt để dứt điểm toàn bộ”.

        Phương pháp bao vây chia cắt cũng đã được tài liệu của CS phân tích như sau (A11) :

“Tích cực thực hiện chia cắt chiến lược, chiến dịch trên phạm vi lớn và nhỏ, cắt đường bộ, đường sông, khống chế hải cảng, sân bay, đường biển, đường không, hình thành thế bao vây chiến dịch và chiến lược.

Trong chiến dịch Tây Nguyên, ta đã sử dụng một lực lượng tương đối lớn để cắt giao thông, chặn đường rút lui hình thành thế bao vây chia cắt cả về chiến dịch và chiến lược rồi mới mở cuộc tấn công chính. Giải phóng Tây Nguyên và phát triển xuống đồng bằng Khu 5, ta đã thực hiện chia cắt lớn về chiến lược. Trong chiến dịch Huế - Đà Nẵng cũng như trong chiến dịch Hồ Chí Minh, việc đánh chiếm, phong tỏa các cảng Tân Mỹ, Thuận An, Sơn Trà, sông Lòng Tàu; việc khống chế các sân bay, bến cảng của địch, việc cắt các đường giao thông huyết mạch như đường 1 và đường 4 đã chia cắt địch thành từng bộ phận, làm cho chúng hết đường tăng viện, rút chạy, ý chí giảm sút đã góp phần quan trọng vào việc triệt để tiêu diệt quân địch”.

        Công điện mật của Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi BTL đoàn 559, Tiền phương 559, các sư đoàn, các đoàn binh khí kỹ thuật, quân đoàn 1, quân đoàn 2 và Trung tướng Lê Trọng Tấn được gửi đi vào lúc 9 giờ sáng ngày 7/4/1975 có nội dung như sau (A12) :

“Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa, tranh thủ từng giờ từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng”.

        Những chi tiết vừa nêu trên cho thấy không có gì quá bí mật về phương cách tác chiến trong NTCD. Quân đội CSBV áp dụng cách đánh thọc sâu và bao vây chia cắt của Nga[4], với một chi tiết sửa đổi nhỏ. Cách sử dụng chiến xa trong binh pháp Nga cho phép chiến xa khai thác cơ hội tại chỗ, không phải chờ đợi bộ binh tùng thiết (A13). Áp dụng một cách máy móc binh pháp của Nga trong mùa hè đỏ lửa năm 1972 đã cho các cấp chỉ huy của quân đội CSBV thấy rằng làm như vậy sẽ bị thiệt hại nặng nề nên năm 1975, xe tăng luôn luôn tiến cùng một lúc với bộ binh nhưng lúc nào cũng nơm nớp lo sợ sự trở lại của không quân Mỹ (A14).

        Ngày hôm nay, do địa thế cũng như tầm mức tham dự của nhiều quốc gia, NTCD được các nước phương Tây áp dụng với cấp trung đoàn (A15-A16).

        Ở đây chỉ định nghĩa sơ lược về NTCD để phân tích tổng quát chiến trận của mùa hè đỏ lửa mà trong đó trận đánh tại Trung Lập là một mắt xích. Chi tiết về tất cả các chiến dịch của CS trong năm 1972 được trình bày ở một chỗ khác (A17). Ứng dụng của NTCD tại chiến trường VN và trên thế giới có thể tìm thấy trong Phụ Bản L của cùng tài liệu tham khảo này.

        NTCD & CHIẾN TRẬN CỦA MÙA HÈ NĂM 1972

        Sau khi chắc chắn được rằng đối phương đã phán đoán sai lầm, quân đội CS đi lên mức độ cao hơn của nghệ thuật quân sự khi tung ra 5 chiến dịch lớn (A18-A19) :

• Chiến dịch Bắc Tây Nguyên (30/3-5/6/1972) là hướng phối hợp đầu tiên, bắt đầu từ Tân Cảnh rồi Đắc Tô, Kon Tum và Plei Ku.
• Chiến dịch Nguyễn Huệ (4/1-19/1/1972) là hướng phối hợp thứ nhì với mục tiêu tiêu diệt 3-4 chiến đoàn BB của QLVNCH, chiếm hai tỉnh Bình Long và Phước Long.
• Chiến dịch Bắc Bình Định (9/4-3/5/1972) là hướng phối hợp thứ ba để chiếm tỉnh Bình Định.
• Chiến dịch đồng bằng sông Cửu Long (10/6-10/9/1972) là hướng phối hợp sau cùng, đánh phá bình định trên địa bàn các tỉnh Mỹ Tho, Kiến Tường, Kiến Phong, Gò Công và Kiến Hòa.
• Chiến dịch Trị Thiên (30/3-27/6/1972) là hướng tấn công chủ yếu, mục tiêu đánh chiếm Quảng Trị rồi tiến về phía nam.

        Quân CS với các mũi thọc sâu bằng chiến xa tại Quảng Trị, An Lộc và Tân Cảnh. QLVNCH phải rút lui, ngăn chận, bao vây tiêu diệt từng mũi một với sự tái phối trí lực lượng khi nhận ra được mục tiêu chính của CS và dưới sự yểm trợ hữu hiệu của không quân Mỹ. Việc sử dụng chiến xa để đánh tiêu diệt các BCH, căn cứ, kho tiếp liệu của đối phương (thí dụ như tại Tân Cảnh) cũng không là điều mới lạ vì đã được Đại tá Desportes phân tích. Đây chính là một trong những phương pháp hữu hiệu để đánh trúng trọng tâm[5]. Quân đội Đức đã áp dụng trong chiến tranh chớp nhoáng để đánh chiếm Ba Lan và Pháp trong chiến tranh thế giới lần thứ II (A20).

        Có 2 điểm chủ yếu cần lưu ý ở đây. Điểm đầu tiên là các chiến dịch không nhất thiết phải bắt đầu cùng một lúc. Sau chiến tranh, chi tiết này đã khiến nhiều nhà phân tích chính trị lẫn quân sự cho rằng CS mở một lúc nhiều mặt trận là một sai lầm (A21-A22); chỉ vì họ không chú ý đến NTCD. Điểm thứ nhì là QLVNCH vẫn còn đủ lực lượng như năm 1972, tại sao lại thất bại năm 1975 khi CS sử dụng lại bài bản cũ ?

        Điểm đầu tiên, như một binh thuyết gia của CS giải thích, NTCD mà ông gọi là phương pháp tác chiến chiến lược, vừa có phương pháp gối đầu vừa có phương pháp kế tiếp (A23). Nói một cách khác, các chiến dịch có thể được phát động cùng thời điểm hoặc khác thời điểm. Rõ ràng NTCD đã bị đánh giá thấp hay sai lầm, ngay cả sau khi chiến tranh đã chấm dứt khá lâu.

        Điểm thứ nhì cũng đã được một sĩ quan cao cấp của CS giải thích (A24) :

“Chiến cục[6] Xuân Hè 1972, địch đã sử dụng đội tổng dự bị chiến lược là Sư đoàn Dù 1 [sic] có hiệu quả. Sư đoàn Dù đã cứu được An Lộc bị nguy khốn và sau đó lại cứu được Quảng Trị cũng trong tình cảnh nguy khốn. Đội tổng dự bị chiến lược của địch (sư đoàn dù) làm được nhiệm vụ đó là do nó cơ động bằng máy bay lên thẳng. Sức cơ động nhanh (máy bay lên thẳng) tạo ra thời gian, không gian và thời cơ, tình huống. Chiến cục Xuân 1975, đội tổng dự bị chiến lược của địch sử dụng không hợp lý. Sư dù và sư thủy quân lục chiến của địch lại phân tán sử dụng vào trực tiếp chiến đấu ở tuyến một và một phần làm dự bị cho chiến dịch hoặc chiến lược”.

        Nhận xét đúng nhưng chỉ đúng một phần và cho năm 1975 hơn là năm 1972. Ông đã cố ý bỏ quên yếu tố quyết định trong cả hai thời điểm với mục đích để có thể dễ dàng biện luận cho “chiến thắng thần thánh” của mùa xuân năm 1975. Một trong những yếu tố quyết định trong cả hai cuộc tổng công kích là yểm trợ tối đa của không quân Mỹ mà bộ TTL quân đội CSBV không ngờ đến trong mùa hè năm 1972; trong khi yếu tố này hoàn toàn thiếu vắng trong mùa xuân 1975[7]. Bằng chứng là ở một chỗ khác, khi phân tích chiến dịch Nguyễn Huệ, ông lại thú nhận tác dụng của không quân (A25) :

“Ngày 13 tháng 4, Sư đoàn 9 bộ binh có xe tăng và pháo binh chi viện tổ chức tiến công thị xã An Lộc (Bình Long) đánh chiếm một số mục tiêu ngoại vi thị xã, nhưng khi đột kích vào tung thâm thì các mũi tiến công của ta đều bị địch chận lại. Bằng thủ đoạn phản kích nhỏ kết hợp với hỏa lực không quân đánh phá tập trung làm ta bị tổn thất nặng”.

        Luận cứ không chặt chẽ nên dễ trở nên mâu thuẩn. Thượng tướng Thảo viết (A24) :

“Mục tiêu của ta trong năm 1972 là tiêu diệt một số lữ đoàn, chiến đoàn; loại khỏi vòng chiến đấu sư đoàn chủ lực ngụy, mở rộng vùng giải phóng”.

        Có phải mục tiêu chỉ đến mức như vậy? Ông lại chóng quên vì cũng chính ông đã từng định nghĩa trong một tài liệu khác (A25) :

“NTCD là một bộ phận trong thể thống nhất và hoàn chỉnh của nghệ thuật quân sự, có quan hệ mật thiết với chiến lược và chiến thuật. Chiến lược qui định nhiệm vụ cho chiến dịch, chiến dịch phải phục tùng và thực hiện thắng lợi yêu cầu nhiệm vụ chiến lược, đồng thời NTCD chỉ đạo việc sử dụng các hình thức chiến thuật và mọi hành động chiến đấu của bộ đội để hoàn thành nhiệm vụ chiến dịch”.

        Một đồng chí của ông đã lần nữa xác nhận mục tiêu của chiến dịch Trị Thiên (chiến dịch chủ yếu trong cuộc tổng tấn công năm 1972) do Thường vụ Quân ủy Trung ương đề ra, khi ghi lại (A26) :

“Trong năm nhiệm vụ trên, nhiệm vụ tiêu diệt lực lượng quân sự địch, nhất là quân chủ lực và phương tiện chiến tranh được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhất có tính chất quyết định, làm cho chúng bị tổn thất nặng nề lực lượng, phương tiện, tinh thần chiến đấu suy sụp, làm thay đổi so sánh lực lượng có lợi cho ta, tạo điều kiện tiến lên giành thắng lợi hoàn toàn. Nhiệm vụ rất quan trọng thứ hai là đẩy mạnh phong trào tiến công và nổi dậy của quần chúng rộng khắp, diệt bọn ác ôn, phá rã hệ thống kìm kẹp của địch ở nông thôn và đô thị”.

        Như vậy trong mùa hè đỏ lửa năm 1972, mục tiêu của chiến lược sau khi tiêu diệt các binh đoàn của đối phương phải là chiếm cứ miền Nam, nghĩa là “giành thắng lợi hoàn toàn” chứ không đơn giản là để “mở rộng vùng giải phóng” như Tướng Thảo đã viết. Vì không thực hiện được mục tiêu chiến lược nên phải hạ thấp mục tiêu xuống tầm mức chiến dịch. Hậu quả đưa đến lý luận sai vì nhận xét như vậy, ông đã xác nhận một cách gián tiếp rằng quân đội CSBV không được chỉ đạo tác chiến với mục tiêu chiến lược, ít nhất là trong cuộc TCK năm 1972 (xem Bảng A). Hơn thế nữa, cũng chính ông đã xác nhận thất bại ở mức độ chiến dịch khi viết (A27) :

“Hành động quân sự điên cuồng của Mỹ, ngụy từ giữa tháng 5 năm 1972 đến tháng 1 năm 1973, đã gây cho ta không ít khó khăn, làm cho các chiến dịch của ta diễn ra theo một chiều hướng khác”.

        Những số liệu thống kê của chính CS sau chiến tranh cũng đã chứng minh cho kế hoạch “mở rộng vùng giải phóng” trong năm 1972 mà Thượng Tướng Thảo đã đề cập (A28) :

“Nếu như năm 1968, ta đã có một vùng giải phóng rộng lớn với số dân là 3,304 triệu, vùng tranh chấp có 1,229 triệu dân, số xã được giải phóng hoàn toàn có 465 xã. Một năm sau (năm 1969), vùng giải phóng chỉ còn lại 1,48 triệu dân, vùng tranh chấp có 2,108 triệu dân, số xã giải phóng hoàn toàn chỉ còn một nửa (219 xã). Đến cuối năm 1972, vùng giải phóng bị thu hẹp chỉ còn 0,719 triệu dân, vùng tranh chấp vẫn duy trì được số dân là 2,209 triệu dân, số xã được giải phóng hoàn toàn chỉ giữ ở mức 185 xã. Làm phép tính so sánh như vậy, chúng ta mới thấy hết mức độ ác liệt của cuộc chiến tranh”.

        BẢNG A : TÓM TẮT MỨC ĐỘ CHIẾN TRANH CỦA MÙA HÈ ĐỎ LỬA

        Hãy đọc đoạn trích dẫn sau đây của một tướng lãnh, được mô tả là giỏi nhất trong quân đội CSBV, người ta sẽ thấy vấn đề được trình bày tương đối hợp lý hơn (A11) :

“Thực tiễn lịch sử chiến tranh đã chỉ rõ, tính chất ý nghĩa, phạm vi, mức độ thắng lợi của chiến tranh phụ thuộc trước hết vào tính chất ý nghĩa, phạm vi, mức độ tiêu diệt địch trên chiến trường. Thật vậy, trong thời kỳ cuối của cuộc kháng chiến chống Pháp, bằng cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953-1954 mà đỉnh cao là trận tiêu diệt lớn đập tan tập đoàn phòng ngự mạnh của địch ở Điện Biên Phủ, đánh thắng nỗ lực quân sự cao nhất của địch lúc bấy giờ, ta thực hiện được tiêu diệt địch về chiến lược bộ phận nên mới giải phóng được nửa nước. Mùa xuân năm 1968 và năm 1972, ta đã tiêu diệt lớn có ý nghĩa chiến lược nên đã giành được thắng lợi lớn. Nhưng trong các thời kỳ lịch sử nói trên, ta chưa thực hiện được tiêu diệt địch về chiến lược triệt để nên ta chưa giành được thắng lợi hoàn toàn. Chỉ đến mùa Xuân năm 1975, thực hiện được tiêu diệt địch về chiến lược một cách triệt để nên ta mới giành được thắng lợi hoàn toàn. Rõ ràng, tiêu diệt địch về chiến lược là yêu cầu khách quan để kết thúc thắng lợi hoàn toàn một cuộc chiến tranh, trừ trường hợp chiến tranh chuyển sang một giai đoạn khác, dùng phương thức chính trị là chính để giải quyết vấn đề trong những điều kiện lịch sử nhất định”.

        Đại tướng Lê Trọng Tấn đã sử dụng 3 cụm từ để phân biệt 3 mức độ tiêu diệt quân của đối phương là tiêu diệt bộ phận (năm 1954), tiêu diệt chưa triệt để (1968 & 1972) và tiêu diệt triệt để (1975). Cụm từ “chưa triệt để” để thay thế cho hai chữ “thất bại” trong hai thời điểm 68 & 72. Một khi tổng tấn công mà lại không thành công thì phải hiểu là đồng nghĩa với thất bại. Đến đây thì Đại tướng Tấn cũng sai nốt. Điểm chủ yếu sai lầm trong biện luận của ông là mức độ tiêu diệt địch. Theo Clausewitz thì phải tiêu diệt đối phương một cách hoàn toàn trong khi Tôn Tử lại chủ trương chiến tranh quân sự chỉ là biện pháp cuối cùng. Tuy nhiên như giáo sư Handel đã phân tích một cách rõ ràng, cả Clausewitz cũng như Tôn Tử đều đồng ý rằng một khi chiến tranh đã xảy ra thì phải thật ngắn gọn, nhanh chóng và có tính cách quyết định (A29). Do đó sẽ không có những trận chiến chỉ đưa đến tiêu diệt bộ phận hay chưa triệt để nếu dựa trên lý thuyết quân sự. Thực tế là do giới hạn của khả năng chứ không phải là mục tiêu của kế hoạch hành quân, bất cứ ở mức độ nào; chiến thuật, NTCD hay chiến lược (xem Bảng A trên). Do đó người đọc tinh ý sẽ thấy ngay rằng một tài liệu nếu có tính cách tuyên truyền hay phóng đại thì dù được viết bởi một sĩ quan cao cấp, vẫn có thể nghịch lý với lý thuyết quân sự.

        Nói tóm lại, Bộ TTL quân đội CSBV đã tính toán sai lầm khi phát động cuộc TCK năm 1972. Trong chiến tranh, những sai lầm thường phải trả giá bằng máu. Tài liệu của Mỹ cho biết quân đội CSBV thiệt hại khoảng 100.000 quân, nghĩa là phân nửa lực lượng lúc bắt đầu cuộc TCK (A30-A31)

        Trận chiến mùa xuân năm 1975 xảy ra giống hệt như trong mùa hè năm 1972. Quân CS cũng với các mũi thọc sâu bằng chiến xa tại Ban Mê Thuột, Quảng Trị và Hậu Nghĩa. Năm 1975, yếu tố không quân mạnh mẽ không còn nữa khiến các mũi ngăn chận không đủ sức đối phó với địch quân. NTCD đã được các cấp chỉ huy của QLVNCH gọi dưới tên là di tản chiến thuật. Một khi các cuộc di tản quá xa khiến giới hạn chiến dịch được nâng lên tầm mức cao hơn, cho đến khi phía bị tấn công không còn lực lượng trừ bị nào nữa (A32). Sau chiến tranh, Trung tướng Toàn, nguyên là Tư lệnh quân đoàn III của QLVNCH lúc bấy giờ, đã viết (A33):

“Về khía cạnh quân số, cán cân chênh lệch quá rõ rệt, và chúng ta không còn quân trừ bị để tăng cường [8], nhưng không thể làm gì hơn được”.

        Cùng với hy vọng đã vượt quá khả năng (A33) :

“Sự thực, trong lúc này, với địa thế trống trải của Vùng III, và sự tập trung của các Quân Đoàn của Cộng Sản, Tướng Toàn có thể ngăn chận quân Bắc Việt, và chỉ cần một tuần không yểm B-52 là có thể giải quyết khối lượng quân số khổng lồ gần 20[9] Sư Đoàn Cộng Sản”.

        Ước muốn, dù không thiết thực của ông, cũng đã nói lên được tính cách thiết yếu của yểm trợ không quân mà ông nghĩ rằng vẫn có thể giúp đảo ngược được tình thế. Tuy nhiên cần phải nhận chân được rằng trận chiến năm 1975 đã kết thúc ngay tại mức độ chiến dịch. Chiến dịch HCM được CS mở ra ngày 26/4, trên thực tế không cần thiết để đạt được mục tiêu chiến lược. Điều này cũng giải thích tại sao người ta không nhìn thấy được những trận đánh lớn trong chiến dịch HCM. Đây chính là sự khác biệt giữa hai thời điểm 1972 và 1975 khi xét trên quan điểm nghệ thuật quân sự.

        Hầu hết các tướng lĩnh của CS đã thụ huấn tại học viện quốc phòng Voroshilov của Nga. Trong chương trình huấn luyện, môn học NTCD chiếm khoảng 40 giờ. Binh thư của CS xác nhận thời điểm NTCD được áp dụng trên chiến trường VN như sau (A34) :

“Chiến dịch ra đời khi các phương tiện vận chuyển đã cho phép bộ đội cơ động trên quy mô lớn, các phương tiện truyền tin đã bảo đảm cho người chỉ huy điều hành nhiều trận đánh trên phạm vi rộng.

Cho đến nay, nghệ thuật chiến dịch với tư cách là lý luận và thực tiễn chuẩn bị và thực hành các loại chiến dịch được công nhận là một bộ phận hợp thành của nghệ thuật quân sự. Ở Việt Nam, khái niệm đó mới dùng từ cuối cuộc kháng chiến chống Pháp”.

        Do đó người ta không ngạc nhiên khi quân đội CSBV bắt đầu chuyển từ chiến tranh bất đối xứng (asymmetric warfare)[10] sang chiến tranh qui ước thì đã có ngay những chiến dịch như Bình Giã (2/12/1964-3/1/1965), Đồng Xoài (10/5-22/7/1965), Ba Gia (28/5-20/7/1965), v.v. cho đến trận chiến sau cùng cũng lại là một chiến dịch. Đó là chiến dịch HCM.

        Trong chiến tranh, QLVNCH không áp dụng NTCD cũng như nghiên cứu NTCD của đối phương. Sau khi chiến tranh kết thúc, một sĩ quan cao cấp của QLVNCH chỉ phân tích chiến lược và chiến thuật cho thấy sự thiếu sót này (A35). Nói như vậy không có nghĩa là quân đội CSBV đã thắng được cuộc chiến tranh nhờ đã áp dụng thành công NTCD. Thất bại của CS trong chiến dịch Quảng Trị năm 1972 là một minh chứng. NTCD có thể giúp đánh thắng một trận đánh nhưng cũng chính nghệ thuật này cho thấy thắng một trận đánh không hẳn sẽ thắng được cuộc chiến tranh. Tuy nhiên, nếu QLVNCH phản ứng lại với NTCD thì có thể hậu quả của các chiến dịch Bình Giã, Đồng Xoài, Ba Gia, v.v. đã khác đi ? Làm ảnh hưởng đến toàn diện cuộc chiến tranh, từ lúc đó và lẫn cả về sau. Giả thuyết này sẽ được phân tích trong từng chiến dịch riêng rẽ nên không được đề cập đến ở đây.

        Nguyễn Đức Phương

TÀI LIỆU THAM KHẢO :

A1.         H Strachan, The First World War - A New Illustrated History, trang 173-174; Simon & Schuster UK Ltd., London, 2003.

A2.      The First Day of the Somme, trang 18-25; Military Times, số 3, December 2010.

A3.      R W Harrison, The Russian Way of War - Operational Art, 1904-1940, trang 137-    152; University Press of Kansas, 2001.

A4.      T J Gough, Department of the Army - Historical Summary - Fiscal Year 1986; Center           of Military History, United States Army, Washington, D.C., 1995.

A5.      Général (2S) Jean Marie Veyrat, A propos du niveau des actions militaires,   Stratégique, opératif ou tactique, trang 31-34; Doctrine, No. 7 - Stratégie,          “Opératique” et Tactique: La place des forces terrestres, Décembre 2005.

A6.      Generalmajor J Ruwe, A doctrinal process : Towards a new organization of   Command and             Control within the German Army, trang 51-53; Doctrine, No. 5 -         Commanding Organization in Operation, Décembre 2004.

A7.      N Stewart, The Changing Nature of Warfare 1700-1945, trang 105; Holder &            Stoughton, 2001.

A8.      L Deighton, Blitzkrieg - From the Rise of Hitler to the Fall of Dunkirk, trang 155-     159; Pluriform Publishing Company BV, London, 1993.

A9.      A Wiest & M K Barbier, Strategy and Tactics - Infantry Warfare, trang 35; Amber     Books Limited, London, 2002.

A10.    Thượng tướng Hoàng Cầm, Chặng đường Mười Nghìn Ngày, trang 426; nxb Quân     Đội Nhân Dân, Hà Nội, 2001.

A11.    Đại tá Nguyễn Duy Tường & Cử nhân Bùi Thu Hương, Đại Tướng Lê Trọng Tấn với             Đại Thắng Mùa Xuân 1975, trang 194 & 68-69; nxb QĐND, Hà Nội, 2005.

A12.    Lê Văn Yên & nhiều người khác, Đại Thắng Mùa Xuân 1975 - Văn Kiện Đảng, trang           259; nxb Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội, 2005.

A13.    J M House, Combined Arms Warfare in the Twentieth Century, trang 90-91;             University Press of Kansas, 2001.

A14.    Trung tướng Nguyễn Hòa, Thời Khắc Lịch Sử Của Binh Đoàn Quyết Thắng Anh       Hùng, trang 13-14; Nhiều tác giả, Thần Tốc Quyết Thắng, nxb Công An Nhân Dân,       2004.

A15.    Lieutenant-colonel de Marsac, Réflexions sur la préparation opérationnelle en           régiment aujourd’hui. Tài liệu đã dẫn trên (A6),  trang 3-5.

A16.    Colonel G Nuyttens, Repfrance in the “kingdom of insolence” - The organization of             operation PAMIR in Afghanistan. Tài liệu đã dẫn trên, trang 63-67.

A17.    Nguyễn Đức Phương, Chiến Tranh Việt Nam Toàn Tập, ấn bản thứ nhì, sẽ xuất bản.

A18.    D Andradé, Trial By Fire - The 1972 Easter Offensive, America's Last Vietnam        Battle; Hipocrene Books, New York, 1995.

A19.    Đại tá, thạc sĩ Phạm Vĩnh Phúc & nhiều người khác, Tóm Tắt Các Chiến Dịch Trong            Kháng Chiến Chống Mỹ, Cứu Nước (1954-1975), trang 279-352; nxb QĐND, Hà Nội, 2001.

A20.    V Desportes, Comprendre La Guerre, trang 341-342; Editions Economica, Paris,       2000.

A21.    H Kissinger, White House Years, trang 1301; Little, Brown and Company, Boston,   1979.

A22.    Lieutenant General P D Davidson, Vietnam At War - The History: 1946-1975, trang             708; Sidgwick and Jackson Limited Publishers, London, 1988.

A23.    Nhà giáo nhân dân, Giáo sư, Thượng tướng Hoàng Minh Thảo, Mấy Vấn Đề Về        Nghệ Thuật Quân Sự, trang 14; nxb CTQG, Hà Nội, 2001.

A24.    Thượng tướng, Giáo sư Hoàng Minh Thảo, Mấy Vấn Đề Về Nghệ Thuật Tác Chiến   Chiến Lược, trang 20-21; nxb QĐND, Hà Nội, 2001.

A25.    Thượng tướng, Giáo sư Hoàng Minh Thảo, Tổng Chủ biên, Lịch Sử Công Tác Đảng -            Công Tác Chính Trị Chiến Dịch Trong Kháng Chiến Chống Pháp và Chống Mỹ    1945-1975, trang 509, 668 & 560; nxb QĐND, Hà Nội, 1998.

A26.    Thượng tá, TS. Hồ Khang, Chủ biên, Lịch Sử Kháng Chiến chống Mỹ cứu nước        1954-1975, trang 43, Tập VII; nxb QĐND, Hà Nội, 2007.

A27.    Đại tá Nguyễn Duy Tường & nhiều người khác, Lịch Sử Tổng Cục Chính Trị Quân   Đội Nhân Dân Việt Nam, Tập I (1944-1975), trang 711; nxb QĐND, Hà            Nội, 2004.

A28.    Thượng tá Trần Phấn Trấn, Chủ biên, Lịch Sử Quân Giới Nam Bộ Và Cực Nam        Trung Bộ (1954-1975), trang 339-340; nxb QĐND, Hà Nội, 1998.

A29.    M I Handel, Masters of War - Classical Strategic Thought, trang 73-74, Second,         Revised Edition; Frank Cass & Co. Ltd., London, 1996.

A30.    H G Summers, Jr., Historical Atlas of the Vietnam War, trang 178; Houghton Mifflin            Company, New York, 1995.

A31.    P Gutzman, Vietnam A Visual Encyclopedia, trang 141; PRC Publishing Ltd.,           London, 2002.

A32.    Cao Văn Viên, Những Ngày Cuối Cùng của Việt Nam Cộng Hòa, trang 234; Vietnam           bibliography xuất bản, Virginia, 2003.

A33.    Trung-Tướng Nguyễn-Văn-Toàn, Đại-Tá Lê-Bá-Khiếu & Tiến-Sĩ Nguyễn-Văn,         Những Sự Thật Chiến Tranh Việt Nam 1954-1975, trang 473-474. Tác giả xuất bản,            California.

A34.    Thượng tá Lê Huy Hòa, Chủ biên, Bách Khoa Tri Thức Quốc Phòng Toàn Dân, trang           509-510; nxb CTQG, Hà Nội, 2003.

A35.    Colonel Hoang Ngoc Lung, Strategy and Tactics; U.S. Government Printing Office,   Washington, D.C., 1980.