Vào một đêm tối trời của những ngày cuối tháng tư, trên chiếc ghe máy ở trại tị nạn Cộng Sản (trước đó là trại tù binh Cộng Sản) ở Phú Quốc, chúng tôi đang đợi để được đưa về sân bay,  từ  đó lên Air VN trở về Sài Gòn sau chuyến công tác đặc biệt. Bỗng dưng Đài Phát Thanh Quốc Gia ngưng phát thanh, và loan báo Tổng Thống VNCH sẽ có một bài nói chuyện quan trọng trước quốc dân. Radio được mở to, để át tiếng sống vỗ, và nghe cho rõ hơn. Ai ngờ… sau khi kể ra một số vấn đề và lên án Mỹ, TT loan báo từ chức và chuyển giao quyền  cho Phó TT/Trần Văn Hương…mọi người trên ghe đều ngỡ ngàng và im lặng. Một im lặng đến khó hiểu vì hụt hững trước tin bất ngờ nầy.

        Tại sân bay Phú Quốc cũng như sân bay Tân Sơn Nhất, bỗng chốc trở thành hoang vắng,   người người với nét mặt ngơ ngác, vội vã.

        Thế rồi chuyện phải đến đã đến. Sài Gòn sụp đổ. Cảnh nước mất nhà tan; cảnh gia đình phân tán, chia ly,… tiếp theo đó là một cuộc di cư vĩ đại, rồi những cuộc vượt biên, vượt biển với nhiều khổ lụy thương tâm không bút mực nào diển tả hết được. Những thảm trạng trả thù man rợ có, tinh vi có từ phía bọn Việt Cộng khát máu và nham hiểm.

        Những ai thoát được ra nước ngoài  trước 30 tháng 04 năm 1975, và sau ngày nầy, không có dịp để làm chứng nhân cho một giai đoạn lịch sữ dời đổi vô tiền khoáng hậu trên đất nước thân yêu.

        Người viết vào những ngày cuối tháng tư 1975, chỉ còn vỏn vẹn vài ngàn đồng tiền VNCH. May mắn có bà chị từ Cam Ranh vào, và còn ra ngân hàng kịp rút được một ít tiền; rồi bà cho một ít để sống qua ngày. Chúng tôi mua vài tạ gạo để thủ. Không phải chỉ để nuôi mấy miệng ăn của gia đình tôi: gồm vợ chồng, một cô lớn nhất 5 tuổi, cô kế 4 tuổi, cô thứ ba 3 tuổi, và cô út 6 tháng; mà còn bao biện cả bên ngoại và nội; cũng như họ hàng chạy giặc từ miền Trung vào.

        Làm sao bây giờ ! Lại phải áp dụng bài học “mưu sinh thoát hiễm” từ quân trường Thủ Đức.

        Tôi đạp xe xuống Ông chú họ ở đường Kỳ Đồng, gần ngã ba Kỳ Đồng và Trương minh Giảng, để mướn chiếc xe xích lô. Ông Chú họ xoè to mắt nhìn tôi ! chắc ý ông thầm hỏi là liệu tôi đạp nỗi hay không? hoặc ý thứ hai là đi làm việc như thế mà một tháng không có đồng lương của Chính Phủ là đã phải chạy đôn chạy đáo như thế  nầy hay sao ? Tôi liền trả lời: “Chú đừng lo, con tuy ốm nhưng vẫn khoẻ để đạp xích lô được. Hồi còn đi học, ở Nha Trang, con có đạp thử, và chở bạn bè đi chơi vòng vòng trong khu Xóm Mới”.

        Thế là sáng hôm sau, Ông Chú họ lấy xe lại từ một người khác và giao xe cho tôi đạp kiếm tiền nuôi gia đình.Thật tội nghiệp cho ai đó đã bị tôi vô tình dành mất phương tiện sinh sống. Nhưng biết làm sao hơn !

        Thưa các bạn, có ở trong chăn mới biết chăn có rận. Có lội xuống nước mới biết nước lạnh như thế nào; có đạp xích lô rồi mới biết đường xá ở Thủ Đô Sai Gòn, con đường nào dốc, chiếc cầu nào thật nguy hiểm khi ngồi trên yên xe xích lô để chở khách đổ dốc  xuống cầu. Nhất là khi có hai bà khách vừa to lại vừa mập: một bà ngồi sát bên trong, bà kia ngồi me mé phía trước…thật khó mà giữ thăng bằng chiếc xe khi đổ dốc; không khéo thì cả khách, lẫn người đạp xe, và cả chiếc xe văng tung tóe đi ba phương tám hướng, tai nạn sẽ thãm khốc như thế nào ? Thật nhiều lúc hú hồn, và mỗi lần như thoát được tai nạn, tôi lại thầm cảm tạ ơn Trên.

        Lần xuất quân thứ nhất, tôi chở một cô bé bán rau từ chợ Bình Tây về chợ An Đông. Lúc đó khoảng bốn giờ sáng; cô vẫy tay và hỏi tôi giá bao nhiêu ? Tôi đâu biết gía bao nhiêu để trả lới cô ta; tôi bèn nói đại “ thường cô trả bao nhiêu thì nay trả cho tôi bấy nhiêu.” Cô nói 7 đồng.tôi cười và thế là chúng tôi phụ nhau chất rau lên xe. Rau chất tràn ngập cả xe. Nhìn qua lại tôi không biết cô nầy sẽ ngồi chổ nào. Cô nói chú đừng lo, cháu quen rồi. Vứa nói, cô vừa vịn vào thành xe và nhảy phốc lên chễm chệ ngồi trên cao. Che khuất luôn tầm nhìn của tôi. Cứ mỗi lần đạp, tôi lại nhún người qua phải rồi qua trái để dễ quan sát đường phía trước. Dù có đèn đường, nhưng ai lại không nhớ câu vè “đèn Sai gòn ngọn tỏ ngọn lu…”…tôi lại cận thị; làm sao thấy rõ đâu có ổ gà đâu không có. Đùng một cái, bị sụp phải ổ gà, cả xe, cả cô bán rau, lẫn thằng tôi bắn tung tóe trên đường. Thú thật lúc đó không biết đau là gì nữa, vì sợ quá sức tưởng tượng. Chỉ còn biết lo nhìn xem cô bán rau té nằm ở đâu ? rồi vội vàng chất rau lên xe và đạp tiếp; kẻo sợ Công An tới hỏi giấy tờ thì nguy to. 

        Không phải chỉ có vậy, còn có nhiều những mẫu chuyện làm tôi nhớ mãi trong lúc đạp xe xích lô; trước hoặc sau khi ở tù trong các trại tập trung của bọn Việt Cộng. Trong những ngày còn tranh tối tranh sáng của tháng tư, 1975; có nhiều  khách bày tỏ lòng thương hại và đưa tiền rất rộng rãi; và trước khi bước đi còn dặn dò “tôi biết anh chỉ đạp xe vì thời cuộc, nên cẩn thận và giữ gìn sức khoẻ…”; không kịp nhận một lời cảm ơn từ người viết.. Cũng có một số khách ăn mặc bảnh bao, cho tiền rộng rãi, và nhắc nhở “ làm mệt nhưng nhớ tắm rữa và ăn uống điều độ, đề bào vệ sức khỏe…” Những câu dặn dò, khuyên răn nầy, làm tôi vô cùng cảm động và thấu hiểu thêm được tình người một cách sâu sắc và thấm thía. Bên cạnh những hình ảnh, những căn dặn, những an ủi đầy ắp tình nguời vừa kể; cũng không thiếu gì những ê chề, những sự việc khiến mình phải suy nghĩ và bình tĩnh, sáng suốt. Có một số không ít, xem đồng tiền to hơn bánh xe bò ! Cứ nghĩ bỏ tiền ra, muốn nói gì thì nói, muốn có thái độ ra sao tùy tiện. Từ Chợ Lớn về chợ Bến Thành, hay về chợ Tân Bình, với hai bà to tổ bố, trả giá có $5 tiền VC, quá bèo, mà còn nói: “chú xẹt một cái là tới rồi !” Hoặc giả: “mấy thằng cha xích lô thế nầy, mấy thằng cha xích lô thế nọ…” nghe thật tủi thân !

        Người viết chọn tựa đề “Xích lô ơi, cảm ơn bạn” để nhân cách hóa chiếc xích lô như một người bạn thân thiết, một người bạn đường sống chết có nhau. Hình ảnh chiếc xe xích lô bạn đang thấy trong bài nầy được đặt  hàng từ VN, để nhắc tôi nhớ lại quảng thời gian có ý nghĩa nhất trong cuộc đời. Người viết luôn yêu mến cái nghề đạp xích lô, quý trọng những bác phu xích lô; và sẽ trân quý mãi chiếc xe nầy như một nhắc nhở rằng: “Cư An Tư Nguy” bốn chữ nầy ghi trên phù hiệu SVSQ Thủ Đức năm nào.

        Xích lô ơi, xin cảm ơn và chào bạn.

       Cao xuân Thức
       California, 24 tháng 09 năm 2009